Rrëfimi i Xhelil Gjonit: Prapaskenat e themelimit të PS. Çfarë ndodhi në zyrat e ish-Komitetit Qendror të PPSH-së më 12 qershor të vitit 1991

Socialistët shqiptarë po përgatiten që pas pak ditësh, më 12 qershor të kremtojnë 30-vjetorin e themelimit të partisë së tyre. PS është një nga forcat më të mëdha politike në vend, ndërsa para pak më shumë se një muaji fitoi një mandat të tretë qeverisës.

Është folur shpesh për atë që ndodhi 30 vite më parë, kur PPSH mbylli kapitullin e saj 45-vjeçar. Kanë folur shumë figura të njohura apo më pak të njohur, por mbase njeriu kyç për këtë kthesë historike nuk kish folur. Ai është Xhelil Gjoni.

Në një kafe pranë shtëpisë ku banon, pata një takim të gjatë këto ditë me Xhelil Gjonin, një emër shumë i njohur dhe shumë i lakuar në politikën shqiptare. Ky tregim është nga më interesantët dhe nga më të besueshmit. Pse?

Sepse Xhelil Gjoni ka qenë një nga figurat më të rëndësishme të Partisë së Punës në dekadën e fundit të regjimit komunist. Ai ishte anëtar i Byrosë Politike dhe Sekretar i Komitetit Qendror të PPSH-së. Madje në vitet 1990 dhe 1991, ai realisht drejtonte partinë, pasi Ramiz Alia, pasardhësi i Enver Hoxhës, de fakto u tërhoq si sekretar i parë i PPSH-së.

Xhelili e di ndoshta më mirë nga të gjithë atë histori. Le ta dëgjojmë se ç’thotë…

Bisedoi dhe përgatiti botimin Xhevdet Shehu

KONGRESI I 10 I PPSH OSE I PARI I PS

Lidhur me kongresin e 10-të të PPSH, janë ngritur e folur shumë versione dhe më e keqja nga ata që kanë qenë anësorë, lëre pastaj që e quajnë veten themelues.

E kam këtë të drejtë të flas nga detyra që kisha si organizator kryesor i Punëve për përgatitjen e kongresit të dhjetë, ose siç thuhet kongresi i parë i PS.

Së pari, dua të theksoj, se ai u organizua pikërisht si kongres i PPSH. Ja ç’thuhet në raportin e komisionit të vërtetimit të mandateve mbajtur nga Musa Ulqini, kryetar i këtij komisioni: “komisioni pasi studioi materialet lidhur me zgjedhjen e delegatëve pjesëmarrës në këtë sallë i raporton kongresit të vlefshme në përputhje me statusin e partisë dhe udhëzimet e Komitetit Qendror. Në kongresin e dhjetë marrin pjesë 1,518 delegatë, prej të cilëve 1,436 ose 94.06% me votë vendimore dhe 82 delegatë me votë këshillimore.

Pastaj më poshtë në raport thuhet: “Këto të dhëna ishin shprehje e rinovimit, preokupacionit dhe angazhimit serioz nga konferencat e partisë në rrethe për të zgjedhur si delegatë në këtë kongres historik më të mirët, të cilët në këto momente kritike që po kalon vendi, me ndjenjë të lartë përgjegjësie, me një frymë të re kanë punuar për të përballur situata të reja.

Nga delegatët, 549 ose 37.05 % janë anëtarë partie me stazh të pranuar në parti nga viti 1986 e këtej, ndërsa 263 prej tyre janë pranuar në parti në vitet 1990-91 në kushte të reja të një shoqërie pluraliste. 72.7% e delegatëve janë me arsim të lartë shtetëror, kundrejt 54.9%, që kanë qenë në Kongresin e 9 të Partisë. Kjo tregon për një mendësi të re në punën për pranime të reja.

Nga delegatët 25.2% janë të moshës 18 – 35 vjeç, 68.2 % të moshës 36-35 vjeç, dhe 6.6%  janë 56 vjeç e lart. Shoqet zënë 15.4% të delegatëve. 92.6% e delegatëve zgjidhen për herë të parë, pra udhëheqja e re që u zgjodh në kongres u zgjodh nga vota themeluese e 1518 delegatëve e jo siç pretendojnë sot disa se ata kanë qenë themelues të PS.

Pra dhe një herë e theksoj se themelues ishin 1518 delegatët me votën e tyre. Kjo përbërje e përfaqësim i gjerë në kongres mori vendime kapitale, që do të ishin themeli mbi të cilin duhej të zhvillohej më tej partia, programi e statuti i saj. Kongresi në përfundim mori këto vendime e aprovoi këto dokumente:

VENDIMI I KONGRESIT TË 10 TË PPSH

Kongresi i 10 i PPSH, pasi dëgjoi e diskutoi hollësisht rreth raporteve të paraqitura në emër të KQ të Partisë nga Xhelil Gjoni e të Komisionit Qendror të Kontrollit e të Revizionimit të Partisë vendosi:

1. Të miratojë raportin e Komitetit Qendror të Partisë “Kongresi i 10 i përtëritjes së gjithanshme ideologjike, politike e organizative të partisë.
2. Të miratojë raportin “për veprimtaritë e Komisionit Qendror të Kontrollit e të Revizionimit të Partisë”
3. Të miratojë ndryshimin e emrit të PPSH në:

“PARTIA SOCIALISTE E SHQIPËRISË”

Kongresi i 10 i PPSH

Tirane me 12.06.1991

Kongresi i 10 aprovoi dhe një sërë rezultatesh të tjera…

Rezolutë për fshatin

Rezolutë drejtuar rinisë së Shqipërisë

Rezolutë për çështjen e shqiptarëve në Jugosllavi

Thirrje e drejtuar anëtarëve të partisë dhe simpatizantëve të saj gjithë popullit shqiptar.

Në këtë thirrje, ndër të tjera, thuhet:

Kongresi vendosi: QË TË KRIJOHET PARTIA SOCIALISTE E SHQIPËRISË”. PRA TË KRIJOHET.

 

Ky nuk ishte thjesht një ndryshim emri, një çështje forme, por shprehje e qartë e asaj përmbajtjeje dhe atyre objektivave të reja që miratoi kongresi. Kështu kongresi i 10-të i PPSH ose siç mund të thuhet kongresi i 10-të i PS mbylli një etapë historike dhe çeli historinë e re të Partisë Socialiste. Përqafimi dhe zbatimi i menjëhershme i orientimeve që dha ky kongres do ta bënin partinë socialiste një forcë dinjitoze e aktive në skenën e jetës politike shqiptare. Ajo është, thuhet në këtë thirrje, një parti masash, parti e progresit shoqëror e drejtësisë sociale dhe e mbrojtjes së interesave mbarëkombëtare. Jo vetëm kaq! Por siç theksohet në raportin e kongresit: Kongresi i 10-të i PPSH, zgjedhjet në parti u zhvilluan duke pasur në dorë anëtarët e partisë, pra edhe delegatët, dy dokumente kryesore:

Projekt programin dhe projekt statutin e partisë, pra ishte një punë e madhe e paraprake përgatitore për në kongres, një punë e organizuar mirë. Kaq sa për anën organizative e përgatitore te kongresit, duke shtuar këtu që në një nga seancat u zgjodh përfaqësia  e kongresit, një organ në ndihmë të delegatëve që punoi për përgatitjen e listës së kandidaturave që do t’i paraqiteshin kongresit për t’i aprovuar  në forumet e reja të partisë. Përfaqësia në krye të së cilës më kishin zgjedhur mua anëtarët e saj, punoi e diskutoi me seriozitetin më të madh duke i diskutuar një për një 140 nga 80 që do të zgjidheshin te zgjedhur për herë të parë. Përfaqësia nuk pranoi të vihen në krye të listës dy kandidatura: ajo e Dritëro Agollit dhe e Moikom Zeqos.

Ne seancën që paraqita kandidaturat që do të mbeteshin në listë thashë të futen edhe Dritëroi, Moikomi dhe Xhevat Lloshi. Ky i fundit ishte aktivizuar për PSD-në e Gjinushit. Kongresi pranoi në listë Dritëroin dhe Moikomin, por në fund nuk e zgjodhi. Para se ta propozoja Dritëroin i kisha marrë mendimin nëpërmjet Spiro Dedes nëse pranonte të ishte në udhëheqjen e PS.

Përgjigja e Dritëroit nëpërmjet Spiros ishte:

“I thuaj Xhelilit, unë aty e kam vendin”.

Në fund, pas votimeve dhe numërimit të votave, më vjen i shqetësuar Miti Nito njeri shumë i mirë, i preokupuar për të shkuar mbarë zhvillimet e kongresit:  Ai ishte kryetar i komisionit të numërimit të votave. Miti më thotë: “Dritëroi nuk fiton. Ka marr pak vota. Si t’ia bëjmë?”

Merr nga votat e mia dhe kaloja Dritëroit, i them Mitit. Delegatët janë nxehur me diskutimin e tij. Por kjo është një situatë e përkohshme. Dritëroi duhet të zgjidhet…

Kështu ndodhi. As më shumë e as më pak.

Kjo ishte një zgjidhje shumë e drejtë jo vetëm për momentin, por edhe për të ardhmen e asaj partie që sapo formuam.

Nga këto që thamë kuptohet sa themelues ka qenë Dritëroi, pa lëre pastaj Servet Pëllumbi e Kastriot Islami, që bënte sehir me Ramizin nga lozha apo Fatos Nano, apo Ylli Bufi na paska shpalosur programin e PS siç thotë Dritëroi “çfarë programi”?

Ai nuk ishte përgatitur të bëhej kryetar e jo më të bënte programin.

“Fatosi kur ishte Sekretar i Përgjithshëm i Këshillit të Ministrave i kërkova të hidhte disa ide në fushën ekonomike lidhur me alternativat që do të parashtronim në Kongres. Nuk bëri asgjë, më solli një shpargallë me dy rreshta. Kurse tani thotë që djali nuk bëhet baba, d.m.th ky ishte babai i PS që e ka themeluar dhe formuar atë. Ky është “Fatos Nano që historia e ndjek nga pas”?

Në përgatitjen për Kongresin ishin parashikuar të mbaheshin dy raporte: Raporti Politik sigurisht dhe më i rëndësishmi, në të cilin do të bëhej analizë e përgjithshme me konkluzione për të shkuarën dhe piketimin e alternativave për të ardhmen.

Sigurisht kjo i takonte Sekretarit të Parë Ramiz Alia. Prandaj u ngrit një grup pune që e drejtonte vetë Ramizi. Por ai e la nëpër këmbë këtë çështje kapitale. Ai vrapoi me të katërta në Presidencë dhe u largua si djalli nga temjani nga partia që kishte udhëhequr vite me radhë. Grupi i tij i punës përgatiti një leksion të cilin mbledhja e Komitetit Qendror dhe Komitetit Drejtues nuk e aprovoi.

Raporti organizativ për të cilin punuan: Nasi Lera shkrimtar, Halil Lala, Zija Çela shkrimtar, Gramoz Ruçi dhe unë, u pëlqye, nuk pati vërejtje dhe u miratua. Për raportin e parë u propozuan disa veta për ta përpunuar dhe për ta mbajtur në kongres, por ata nuk pranuan. Atëherë, Foto Çami, që pas Ramizit i takonte ta përgatiste dhe ta mbante raportin në kongres, por edhe pse ishte anëtar i grupit të punës u ngrit dhe bëri propozimin: “Të bëhet një raport i vetëm dhe për këtë të punojë dhe ta mbajë Xhelili. Kështu u vendos dhe u veprua. Raporti ishte ai që mbajta në kongres. Për të sot mund të bëhen vërejtje plot, por duhet mbajtur parasysh koha kur u mbajt, atmosfera që ekzistonte dhe problematika e komplikuar. Nuk ishte shaka, kalonim nga një sistem në një tjetër, të kundërt në përmbajtje.

***

Dritëroi, shoku dhe miku im i ngushtë një jetë të tërë, në intervistat që ka dhënë shprehet se raporti ishte i përgjithshëm e mbulohej me frazeologji. Unë nuk kam këtë mendim dhe e kam për dy arsye. E para koha që m’u dha në dispozicion ishte e shkurtër, afërsisht 2-3 ditë nga kongresi dhe e dyta, gjërat duhen thënë gradualisht sepse jo vetëm delegatët siç u vërtetua në kongres nuk i “përtypnin” disa përmbysje në koncepte dhe aq më tepër baza e partisë. Problemi duhej shtruar kështu duke menduar që PPSH, që kish kryer misionin e saj duke pastruar në koncepte, në organizim, në ideologji, si dhe në radhët e saj duke filluar nga udhëheqja e atrofizuar.

Megjithatë në raport dhe në diskutimet në kongres u bë një analizë pa anashkaluar problemet themelore e dëshiroj t’ia kujtoj “heronjve” që hiqen sot si “themelues me merita të veçanta” në atë kohë dhe për këtë do të sjell vetëm 3 probleme kryesore që i trajtonte raporti:

1. Alternativa ekonomike.
2. Lufta e klasave.
3. Dhe problemi i tretë më i riu që hasnim në kushtet e reja, pluralizmi partiak, si duhet të vepronte PS në këto kushte, raportet që do të ndërtonte me forcat e tjera politike.

(Vijon numrin e ardhshëm)