Qeverisja që duam! Fitimi i mandatit të tretë paraqet edhe disa sfida dhe rreziqe serioze. Jo për qeveritarët, por për popullin dhe vendin

“Qeverisja e mirë nuk varet kurrë vetëm nga ligjet, por nga cilësitë 

e atyre që qeverisin. Makineria e qeverisë i nënshtrohet gjithnjë 

vullnetit të atyre që administrojnë këtë makineri. Elementi më i 

rëndësishëm i qeverisjes është metoda e zgjedhjes së drejtuesve”. 

                                                    Frank Herbert* 

Viktor Malaj

Shumica aktuale qeverisëse e Shqipërisë mund të thuhet se ka fituar “telebingon”, përderisa populli i dha mundësinë, për të tretën herë radhazi, të administrojë dhe drejtojë punët tona të përbashkëta. E, ndërsa mund të flitet për “fatin” e qeverisësve, nuk mund të thuhet e njëjta gjë për të qeverisurit. Fitimi i mandatit të tretë nuk do të thotë se dy mandatet paraardhëse dëshmuan se ne kishim qeverisjen më të mirë të mundshme dhe më të duhurën. Por fatkeqësisht, ato dy mandate provuan se, në kushtet e kësaj faze të tranzicionit të mundimshëm, qëndruan më lart se alternativat e tjera.

Të vështruara me syrin e interesit popullor, dy qeverisjet e fundit nxorën në pah edhe një varg të metash, gabimesh dhe fajesh në administrimin e jetës publike të vendit. Duke përjashtuar punën përgjithësisht të mirë që u krye kundër pasojave të tërmetit 2019 dhe të Covid-19 qysh nga fillimi i vitit 2020, shumë aspekte të qeverisjes mund dhe duhej të ishin më të mira.

Nuk ka dyshim se drejtuesit e qeverive i ndërtojnë kabinetet e tyre sipas besimit dhe preferencave të veta. Por, po kaq e sigurt është se nga cilësia e përzgjedhjes së drejtuesve të ministrive do të varet pastaj edhe cilësia administratave përkatëse dhe efektiviteti i punës së tyre.

Duke përjashtuar disa ministra, një pjesë jo e vogël e drejtuesve të dikastereve qendrore kanë qenë njerëz pa individualitet të spikatur intelektual dhe pa kontribute të dukshme në qeverisjen e vendit. Deri tani, është dëgjuar kryesisht një zë, ai i Kryeminsitrit dhe fare pak zëra të tjerë. Pra, qeverisja i ka ngjarë një kënge labe aspak të pëlqyeshme, ku njëri bën marrësin dhe të tjerët mbajnë iso. Isua ka rëndësinë e saj, por ajo nuk ka vlera nëse mungon kthyesi dhe hedhësi. Besoj se drejtuesit e dikastereve qeveritare duhet të jenë njerëz me personalitet të cilët duhet të mendojnë vazhdimisht dhe në mënyrë krijuese për mbarëvajtjen e punëve shtetërore që mbulojnë. Ata as duhet të jenë zevzekë punëprishës, por as sejmenë lepe-peqe të drejtuesit kryesor. Nuk merret vesh pse duhet të ketë Ministri për Marrëdhëniet me Parlamentin kur këtë mund ta kryejë një zyrë e veçantë në Qeveri, ashtu siç është e papranueshme që kemi pasur Ministri për Pushtetin Lokal dhe Territorin, por as sot pas tridhjetë vitesh, nuk kemi realizuar ende emërtimet e rrugëve dhe as numërtimet e banesave. Adresat e institucioneve dhe ato të banesave në Shqipëri janë ende një skandal i vërtetë dhe një turp për aftësitë tona administruese.

Hapja e platformave onlajn (online) për shërbime qeveritare ka pasur njëfarë ndikimi për mirë, por është larg qëllimeve për të cilat u krijuan. Edhe sot vazhdon sorollatja e qytetarëve që aplikojnë për çështje biznesi apo nevoja të tjera dhe kjo ndodh për shkak të paaftësisë dhe mosdashjes të disa zyrtarëve për të kryer detyrat. Por, besoj se shkaku kryesor qëndron në  prirjet korruptive të individëve të caktuar për t’iu përgjigjur në kohë dhe me cilësi nevojave të qytetarëve. Prirja e Kryeministrit për të punësuar në administratën shtetërore shqiptarë që jetojnë jashtë vendit me bindjen se do t’i kryejnë detyrat onlajn tingëllon joshëse, por në të vërtetë do të rezultojë një fiasko. Ndoshta ekspertë të fushave të ndryshme edhe ia vlen të punësohen, por të besosh se dikush nga jashtë do të drejtojë onlajn dikastere apo drejtori të ndryshme është një iluzion që e ka të sigurt dështimin. Aftësitë drejtuese janë të veçanta dhe nuk varen nga fakti ku jeton. Përveç kësaj, është kusht sine qua non që drejtuesit (administruesit) të njohin mirë realitetin shqiptar dhe, krahas kësaj, të njohin nga afër personelin që kanë në varësi.

Lufta kundër korrupsionit është në një nivel të padurueshëm. Një nga shkaqet e dëshpërimit të shqiptarëve është pikërisht korrupsioni i të gjitha niveleve. Fakti që KLSH-ja gjen çdo vit dhjetëra dhe qindra milion lekë dëme në financat e shtetit të shkaktuara nga administrata qendrore e vendore dhe thuajse askush nuk shkon në burg, është një përgënjeshtrim ballor i pretendimeve politike se të gjithë janë të barabartë përpara ligjit. Edhe nëse gjykatat kanë qenë të korruptuara, është e pafalshme për Qeverinë mosheqja nga puna e individëve të implikuar në korrupsion dhe të personave të paaftë, që janë paditur nga KLSH-ja. Nëse dënohet qytetari i thjeshtë për mospagimin e energjisë elektrike apo për vjedhje të tjera të vogla, por nuk iu hyn gjemb në këmbë zyrtarëve shtetëror që keqpërdorin apo përvetësojnë fondet shtetërore, apo biznesmenëve që iu shmangen taksave, atëherë dënimi i vjedhësve dhe dëmtuesve të vegjël nuk ka fuqi parandaluese dhe KJO NUK ËSHTË SHQIPËRIA QË DUAM.

Fitimi i mandatit të tretë paraqet edhe disa sfida dhe rreziqe serioze. Jo për qeveritarët, por për popullin dhe vendin. Ekziston mundësia që drejtues apo zyrtarë të zakonshëm dhe të pandërgjegjshëm të jenë velur me pushtetin dhe të zhvasin qytetarët drejtpërdrejt apo nëpërmjet abuzimeve me tendera, duke shkuar me mendimin se “Edhe këto katër vjet jam…”. Gjithashtu, Qeveria duhet ta rrudhë shumë praktikën e koncesioneve dhe PPP-ve. Në këtë drejtim duhet theksuar edhe fakti se disa ministra janë tashmë të diskredituar dhe, siç thotë populli “Më mirë të daltë syri se nami”. Vetë z. Rama duhet të jetë nismëtar i kthesës lidhur me format korruptive të koncesioneve dhe PPP-ve, përndryshe pretendimet se këto përdoren edhe në Perëndim nuk do të bindin askënd për seriozitetin dhe ndershmërinë e qeverisjes. Bërja e kontratave të paqarta dhe të pasakta me sipërmarrësit privatë, duke çuar në përfundimet me vonesë ose pa cilësi të veprave të investuara apo në shtimet e herëpashershme të vlerave të investimit, do t’i sjellin shumë dëme vendit e popullit dhe do të jenë turpërime të paamnistueshme për drejtuesit qendrorë dhe vendorë.  Një nivel aktual i korrupsionit nuk i përket SHQIPËRISË QË DUAM.

Një nga fushat e veprimtarisë shtetërore më të dështuara ka qenë kthimi i pronave tek pronarët legjitimë dhe funksionimi i Kadastrës Shtetërore. Është e palejueshme që qytetarë shqiptarë, që kanë në dorë vendime gjyqësore të formës së prerë me të cilat u kthehen pronat, të mbahen peng duke mos ua regjistruar ato me pretekste dhe keqinterpretime ligjore. Vendimet gjyqësore të formës së prerë janë të detyrueshme për zbatim nga qytetarët, çdo institucion shtetëror si dhe nga vetë gjykatat. Sorollatjet e pronarëve realë kanë ardhur sa nga paaftësia dhe prirjet korruptive të punonjësve të Kadastrës nga qendra në bazë, aq edhe për shkak të frikës së tyre nga Mafja e Pronave e cila i ka shtrirë tentakulat thuajse në të gjitha qelizat e njësive vendore, bashkitë dhe qarqet e zonës bregdetare. Kjo Mafje (individë dhe grupe të krimit të organizuar) kanë tjetërsuar prona shtetërore e private, janë paditur, arrestuar dhe pastaj liruar nga gjyqtarë të korruptuar dhe tani, megjithëse enden të lirë (në vend që të ishin në qeli) nga një gjykatë në tjetrën si të pandehur, vazhdojnë të kërcënojnë drejtues dhe zyrtarë të Kadastrës Shtetërore për të mos lejuar kthimin e pronave tek pronarët. Po ashtu, zgjatjet pafund të gjyqeve nga gjykatat, duke mbajtur nën sekuestro preventive për vite të tëra prona që de jure iu përkasin pronarëve, por që ata s’i regjistrojnë dot për shkak të sekuestros, është praktikisht mohim i të drejtës së pronës. Ky problem duhet zgjidhur ligjërisht dhe praktikisht, duke mundësuar regjistrimin e pronave atyre që iu takon dhe të mos mbahen peng nga veprimet kriminale të tjetërsuesve të pronave dhe nga procedurat maratonë të proceseve gjyqësore.

Një anë tjetër e qeverisjes që ka nevojë të përmirësohet rrënjësisht është edhe shtrirja e veprimtarisë shtetërore dhe investimeve edhe në periferitë e qyteteve. Ndërsa është bërë një punë e lavdërueshme me rregullimin e qendrave të qyteteve, periferitë e tyre dhe fshatrat kanë nevojë për vëmendje serioze nga Qeveria. Është e palejueshme dhe e pafalshme që ka fshatra apo lagje të veçanta të cilëve iu mungon energjia elektrike për muaj dhe deri vite të tërë, nuk iu asfaltohet një rrugë e shkurtër lidhëse (siç ishte rasti i një fshati në Sarandë që ju premtohej çdo dy vite dhe ende janë pa rrugë) apo nuk ndërtohet një urë e sigurt 30-40 metra e gjatë dhe kështu mbesin të izoluar gjeografikisht, kulturalisht dhe ekonomikisht. Votuesit e Qeverisë ndodhen në të gjithë territorin dhe Qeveria ka detyrime për të gjithë, duke përfshirë edhe fshatra apo zona që nuk e kanë votuar në shumicë. Një Shqipëri ku vëmendja dhe dora qeverisëse nuk shtrihet në gjithë territorin NUK ËSHTË SHQIPËRIA QË DUAM.

Një fushë shumë e rëndësishme ku Qeveria duhet të vërë dorë sa më parë janë edhe minierat dhe nafta. Futja në dorë e pasurive minerare nga gjithfarë banditësh vendas apo e pasurive të naftës nga gangsterë ndërkombëtarë, shfrytëzimi kriminal i këtyre pasurive dhe i punëtorëve shqiptarë të punësuar në to përbëjnë një nga krimet më të mëdha të qeverisjeve të këtyre tridhjetë viteve. Aksidentet në miniera, grindjet dhe vrasjet ndërmjet rivalëve që pretendojnë se janë koncesionarë, apo mospagimi i rrogave të punëtorëve nga kompanitë e huaja shfrytëzuese dhe ndotjet e mjedisit prej tyre, janë tregues i qartë i dështimit moral, politik dhe kombëtar të qeverisjeve të këtyre tri dekadave. Një vend ku gangsterët vendas e të huaj bëjnë ligjin, sillen si duan, grabisin pasuritë nëntokësore dhe shfrytëzojnë pa mëshirë shqiptarët në vendin e vet NUK ËSHTË SHQIPËRIA QË DUAM.

Kur erdhi në pushtet në vitin 2013 kjo shumicë iu pati premtuar shqiptarëve se do t’i bënte zap “të fortët”. Po, kush janë të fortët? Përgjithësisht, këta “të fortë” janë ose banditët që merren me gjithfarë trafiqesh kriminale dhe pastaj paratë e krimit i përdorin për t’u mbrojtur nga ligji dhe për të korruptuar administratën shtetërore, qendrore e lokale, ose janë halabakë të bërë biznesmenë apo fëmijë pasanikësh mëkatarë. Fillimisht u bë njëfarë pune në “tredhjen” e tyre, por e vërteta është se këto kategori individësh pa din e iman vazhdojnë t’i qëndrojnë në qafë popullit shqiptar. Jo pak prej tyre kanë vila luksoze pa punuar asnjë ditë, kanë makina shumë të shtrenjta dhe, madje, me xhama të zinj, i parkojnë ku dhe kur duan, ecin me shpejtësi skëterre dhe nuk përfillin Kodin Rrugor duke shkaktuar krime dhe humbje jete (siç ishte edhe shuarja e fundit e familjes Gushi). Këta nuk përfillin jo vetëm moralin shoqëror dhe të drejtat e qytetarëve, por as organet shtetërore. Duke pasur para pa fund, kryesisht nga burime kriminale, ata kanë krijuar lidhje me prokurorë, gjykatës, drejtues policie apo bashkiakë dhe prandaj ndihen të sigurt në paprekshmërinë e tyre. Praktikisht ata janë mbi ligjin dhe kundër rendit shoqëror që pretendohet të shpallet “demokraci”. Organet mbikqyrëse të ligjit ose i kanë frikë ose janë korruptuar prej tyre, ndërsa organet ndëshkuese të paligjshmërisë janë pasuruar nga nënshtrimi përballë xhepave të tyre. Ekzistenca e kësaj kategorie horrash, të pazgjedhur prej nesh, por që qëndrojnë mbi ne dhe ndrydhin jetët tona, është njëri nga shkaqet kryesore të pakënaqësive popullore dhe pasigurisë qytetare. Një vend ku ekziston një kategori njerëzish të pandëshkueshëm nga ligji dhe ku i keqi, i pandershmi dhe abuzuesi ndihen mbi shumicën e popullit NUK ËSHTË SHQIPËRIA QË DUAM.

Gangsterët e biznesit dhe ata të trafiqeve dhe fëmijët e tyre qarkullojnë nëpër rrugët, restorantet, hotelet dhe plazhet e Shqipërisë me armë, me leje e pa leje, kërcënojnë e vrasin cilindo që iu ” zë rrugën ” dhe nuk i druhen ligjit as shtetit. Është e pakuptueshme dhe e papranueshme që shteti të mos ushtrojë kontrolle të befasishme, dhe jo të vendosë postblloqe të përhershme, për të kontrolluar dhe kapur elementët e dyshimtë por edhe persona që qarkullojnë me makina luksoze, me xhama të errët, pa patentë dhe të armatosur. Nëse elementët me prirje kriminale dhe me rekorde të tillë ndihen të sigurt dhe i bëjnë karshillëk shtetit dhe popullit, ndërsa populli i thjeshtë ndihet i frikësuar dhe i pasigurt, atëhere kjo NUK ËSHTË SHQIPËRIA QË DUAM.

Prej dekadash vazhdon në Shqipëri një fenomen negativ të cilin nuk e gjen në vendet më të civilizuara. Bare, restorante dhe klube nate, gjatë gjithë natës dhe gjatë gjithë verës shërbejnë me muzikë, brenda dhe jashtë lokalit, me një zhurmë tmerruese për banorët e tjerë që përbëjnë shumicën. Në vendet perëndimore muzika dhe ahengu lejohen nëpër lokale dhe restorante vetëm kur lokali ka liçencë ( leje ) të posaçme dhe një liçencë e tillë iu jepet vetëm atyre bizneseve që kanë godina me izolim në mënyrë që zhurma të mos dëgjohet jashtë. Shumica e popullit kanë familjet e tyre, hallet dhe planet e tyre dhe duan të pushojnë natën dhe të punojnë ditën. Pjesa e territorit jashtë restorantit iu përket të gjithë shqiptarëve dhe askush nuk duhet lejuar që, jo vetëm fizikisht, por as nëpërmjet zhurmës t’iu hyjë njerëzve në shtëpitë apo oborret e tyre, t’iu prishë rregullsinë e jetesës dhe privatësinë individuale. Një vend ku një grusht horrash duan të pasurohen me çdo kusht dhe pa asnjë skrupull; një vend ku 100 vetë që duan të hargalisen e zdërhallen u prishin qetësinë dhe privatësinë e tyre mijëra qytetarëve të tjerë, ky vend NUK MUND TË JETË SHQIPËRIA QË DUAM.

SHQIPËRIA QË DUAM mund dhe duhet bërë, por ajo nuk bëhet pa hequr nga puna dhe pa ndëshkuar të paaftët, të korruptuarit dhe të papërgjegjshmit. Ku ndodhen ata? Ata ndodhen kudo ku shkelet një e drejtë qytetare, kudo ku një punë nuk ecën si duhet, kudo ku konstatohen punë të pabëra apo të bëra keq dhe ku qytetarët ankohen. Nëse qytetarët ankohen dhe ankesat rezultojnë të drejta, shkaktarët e padrejtësisë duhen ndëshkuar. Shembulli duhet dhënë nga lart, nga qeveria, madje sa më shpejt. Përndryshe do vazhdojmë të zvarritemi si dështakë.

* Frank Patrick Herbert – Shkrimtar amerikan i shek. 20.

—–

©Copyright Gazeta DITA

Ky artikull është ekskluziv i Gazetës DITA, gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”. Shkrimi mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar DITA dhe në fund të vendoset linku i burimit, në të kundërt çdo shkelës do të mbajë përgjegjësi sipas Nenit 178 të Ligjit Nr/ 35/2016