SHËNIM: OSBE-Mjegull apo zgjidhje?

Redaksional

Një institut i rëndësishëm gjerman, i njohur si Fondacioni Bertelsmann ka bërë një studim ku në fokus është dhe Shqipëria. Instituti ka tagrin në Gjermani për analiza të nivelit shkencor dhe kompetente ku  shpesh asiston qeveritë dhe politikën gjermane në studime dhe orientime për politika të ndryshme. Raporti më i fundit i këtij Instituti, pasi jep vlerësime mbi ekonominë, politikën dhe gjendjen shoqërore në Shqipëri, duke mos përdorur një gjuhë të tërthortë (siç rëndom ndodh), por shumë koncize dhe të drejtpërdrejtë. Me të njëjtën gjuhë është trajtuar në këtë raport  roli, veprimtaria dhe misioni i OSBE-së në Tiranë. Ky është dhe një moment tejet interesant i këtij raporti, pasi për herë të parë, një Institut kompetent ndërkombëtar “vë gishtin në plagë” dhe orienton në mënyrë të vërtetë dhe objektive atë ç’ka realisht përfaqëson dhe  bën ky mision në Shqipëri.  Siç dihet, OSBE-ja ushtron aktivitetin e saj prej vitesh në Shqipëri, ajo luan një rol të dorës së parë sidomos në një prej proceseve më problematike të 20 viteve të fundit:  Hartimit të Reformave Zgjedhore dhe “certifikimit” të zgjedhjeve.
Ajo çka dimë me siguri, është fakti se në mënyrë ciklike dhe të përsëritur në Shqipëri palët politike përfshihen së bashku në hartimin e reformës zgjedhore, nën asistencën e OSBE-së dhe pasi zgjedhjet realizohen, të njëjtat palë politike, përfshihen në kontestimin e zgjedhjeve. Është një skenar që përsëritet  e përsëritet pa fund, duke krijuar destabilitet dhe cenim të procesit më të rëndësishëm në lojën dhe rregullat e sistemit: Zgjedhjet.
Po çfarë thotë raporti i Institutit Gjerman?
Ky raport i institutit gjerman në mënyrë tepër të qartë, shprehet se prezenca e OSBE-së në qëndrimet e saj asnjëherë nuk artikulon qartë problemet që ka vendi apo proceset që OSBE-ja mbikëqyr duke lënë të nënkuptohet se ky mision përpiqet  që më shumë të fitojë simpatinë e palëve politike dhe konjukturës dhe jo të bëjë detyrën për të cilën është zyrtarisht  i atashuar në Tiranë.
Raporti i gjermanëve shkon më tej me analizën duke na ofruar dhe një konkluzion të rëndësishëm kur shprehet  se : “Raportet e OSBE-së e kanë penguar një analizë të qartë dhe neutrale për defektet e demokracisë shqiptare, për përgjegjësit dhe për rreziqet e së ardhmes”.
E thënë shkurt, instituti gjerman jo vetëm konstaton se OSBE-ja në Tiranë nuk është duke bërë në mënyrë korrekte punën e saj, por është kthyer dhe në pengesë për zgjidhjen e problemeve me mënyrën se si punon dhe qëndrimet  që mban. Pra është bërë pjesë e problemit.
Pak a shumë si një doktor që infektohet nga sëmundja e pacientit të vet.
Nuk është se këtë realitet nuk e kemi perceptuar ne që në këtë vend jetojmë dhe punojmë, por e thënë nga një institut shkencor ndërkombëtar ky përfundim merr një vlerë të veçantë.
Vlera konsiston në faktin se në Shqipëri, të tilla organizma ndërkombëtare trajtohen me një “idilizëm” thuajse foshnjarak dhe krejt të shkëputur me realitetin dhe duket se jemi bërë aq hipokritë dhe aq të varur ndaj këtyre institucioneve (si OSBE) sa që ndodh që skepticizmin dhe kritikat ndaj punës së institucioneve ndërkombëtare në Tiranë, të na i bëjnë sërish ndërkombëtarët.
OSBE-ja që është objekt shqyrtimi i Institutit gjerman ka operuar prej vitesh në Shqipëri, ajo ka qenë gjithnjë protagoniste e dorës së parë në hartimin e reformave zgjedhore. Nëse shikon angazhimin e saj dhe raportet e saj për zgjedhjet në Shqipëri, të bën përshtypje një fakt, asnjëherë sugjerimet e këtij organizmi nuk kanë vënë dorën në problemin më të rëndë që kanë zgjedhjet në Shqipëri: Konfliktin e interesit të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, KQZ-së.

Konflikti konsiston në faktin se Komisioni gjithnjë i ka anëtarët të vendosur si prurje dhe detashmente të partive politike dhe më pas është ky komision që certifikon zgjedhjet ku konkurrojnë po të njëjtat parti politike. Kjo është njësoj sikur në një lojë futbolli, dy skuadrat që përballen të caktojnë vetë arbitrat e lojës.
Në Shqipëri na ndodh shpesh që pikërisht në Komisionin Qendror të Zgjedhjeve të plasin debatet dhe ndonjëherë nismat antiligjore kur partitë kontestojnë zgjedhjet. Dalja nga këto situata precipiton gjithnjë në zgjidhje të njëanshme, të kontestuara. OSBE-ja nga ana e saj, e cila ka arkitektuar gjithë skemën e lojës (së dështuar), në fund bën gjithnjë disa raporte “tërhiq e mos e këput” si raport final mbi zgjedhjet. Dhe historia përsëritet e përsëritet. Në dy dekada, OSBE-ja nuk ka mundur të artikulojë apo të vërë theksin në problemin bazik të zgjedhjeve në Shqipëri, atë të konfliktit të interesit të KQZ-së. Kjo nuk është  thjesht një mangësi, por një shmangie me 180 gradë nga problemi më akut i një prej çështjeve dhe proceseve më delikate në vendin tonë.
Me siguri që fajin nuk na e ka OSBE-ja për situatën në të cilën ndodhemi, por sikundër konstaton dhe instituti gjerman, OSBE-ja  është kthyer në problem, në pengesë tashmë.
Pas këtij konkluzioni të artikuluar qartë të gjermanëve regjistrohet i pari raport që e shpall problemin dhe parashtron qartë se jo vetëm ne  shqiptarët, por ne së bashku me OSBE-në kemi një problem serioz me zgjedhjet politike shqiptare.
Tashmë, në vijim, ne kemi një pikë të qartë reference për zgjedhjet e ardhshme, një referencë gjermane që na paralajmëron se asistenca e OSBE-së me reformën zgjedhore dhe raportet apo konkluzionet e saj të ardhshme vetëm sa mund të na mjegullojnë më tej realitetin.
Mbetet sfidë e jona nëse do  të zgjedhim sërish mjegullën apo zgjidhjen.

***

Instituti gjerman:
Raportet e OSBE në Tiranë kanë penguar zbardhjen e së vërtetës

Në Shqipëri, demokracia ka avancuar në një spirale rënieje. Ka hapa pas në ndarjen e pushteteve dhe ka rënie ekonomike. Këtë e konstaton për periudhën 2012-verë 2013 një studim i Fondacionit Bertelsmann për 129 vende.

Nga Deutche Velle
Një institut prestigjioz gjerman i cili ka pasur në fokus analizimin e gjendjes ekonomike, politike dhe sociale në Shqipëri, ka hedhur kritika të forta në veçanti ndaj prezencës së OSBE-së në Tiranë. Studimi i Fondacionit Bertelsmann, përsa i përket Shqipërisë, analizon periudhën: fillim 2012 deri në verë 2013, pa përfshirë zgjedhjet parlamentare dhe periudhën paszgjedhore. Për Shqipërinë përfundimet janë kritike, megjithëse analizat bazohen në gjendjen para zgjedhjeve parlamentare të verës. Shqipëria përmendet në studim, në një frymë me vendet më problematike të BE, me Rumaninë dhe Hungarinë. Edhe në Maqedoni shihen hapa pas.
Autorët e studimit shkruajnë se rrugëtimi i Shqipërisë për në demokraci dhe ekonominë e tregut ka qenë shpesh kaotik dhe padyshim ambigjen, i paqartë. Kjo, sipas studimit, shpjegon, pse Shqipëria është klasifikuar pas vendeve fqinjë, për përparimin demokratik dhe ekonomik – megjithëse vendet fqinjë kanë përjetuar madje edhe konflikte të dhunshme etnike. Studimi konstaton, se në përgjithësi, struktura e institucioneve në Shqipëri është e mjaftueshme për të ndërtuar demokracinë. Shqiptarët kanë qenë të shpejtë për t’i ngritur dhe përmirësuar institucionet formale demokratike.
Por kjo kornizë ka rezultuar si një “kurth ligjor”. Kjo pasi institucione të rëndësishme nuk e kanë ruajtur dot pavarësinë, përballë interesave të forta të elitës në pushtet dhe një ekzekutivi dominues. Kanë munguar argumentimet ligjore, për vendime të rëndësishme politike, si zgjedhjet, korrupsioni, abuzimi në detyrë, veçohet në analizë. Kjo ka bërë që edhe institucionet ndërkombëtare, të detyrohen të pranojnë vendime de facto të politizuara, të institucioneve vetëm pjesërisht të pavarura shqiptare.

Kritika të forta për misionin e OSBE-së
Indeksi i Bertelsmanit nuk do të kishte emrin e madh që ka, po të mos shikonte në mënyrë kritike edhe institucionet ndërkombëtare lidhur me Shqipërinë. Ndërkombëtarët kanë qenë të fokusuar në vlerësime afatshkurtra të reformave, thuhet në studimin e Bertelsmanit. Ndaj e kanë duartrokitur qeverinë shqiptare për përparimet formale institucionale. Pak aktorë ndërkombëtarë kanë vlerësuar se si janë zbatuar reformat dhe me cilat rezultate. Veçanërisht ashpër kritikohen nga Fondacioni Bertelsmann raportet e pranisë së OSBE-së në Shqipëri. Përfaqësuesit e këtij institucioni, të cilët kompensohen shumë mirë për punën e tyre, duhet të vihen para përgjegjësisë për raportet e mjegullta që bëjnë për shumë mungesa në ndërtimin e institucioneve shqiptare, kërkohet në studim. Raportet “politikisht korrekte” të OSBE-së e kanë penguar një analizë të qartë dhe neutrale për defektet e demokracisë shqiptare, për përgjegjësit dhe për rreziqet e së ardhmes. Ky është njëri nga konkluzionet e analizës së Fondacionit Bertelsmann për periudhën 2012- verë 2013.

Dobësim i mekanizmave të kontrollit

Në periudhën e analizuar, deri para zgjedhjeve të 2013-ës, autorët thonë se partitë në qeveri, i kanë përdorur shumicat parlamentare, për të dobësuar mekanizmat e kontrollit. Dhe për të forcuar pozicionin e vet në shtet dhe në shoqëri. Në Shqipëri kemi një model të politikës së pushtetit të orientuar te dominimi, konstaton studimi. Dhe kjo veçohet nga autorët si mangësi e rëndësishme, kur dihet që është politika konsensuale dhe përfshirëse, dhe jo dominuese, ajo që të kualifikon për Evropën.

Si kritikë për Shqipërinë, autorët përmendin më tej që Partia Demokratike i zuri poste të rëndësishme publike, siç janë presidenti i shtetit, shefi i shërbimit të fshehtë dhe prokurori i përgjithshëm, me pasues të saj. Kjo parti në pushtet, e arriti përmes një numërimi të diskutueshëm të votave, të zgjedhë kryetar bashkie të Tiranës, kandidatin e saj, në maj 2011, veçohet në indeks.Pra studimi tërheq vëmendjen në erozionin e ndarjes së pushteteve në Shqipëri.

Tendenca shqetësuese për ekonominë shqiptare

Në aspektin ekonomik, flitet për tendenca shqetësuese ekonomike për Shqipërinë. Në studim thuhet se arritja më e rëndësishme e Shqipërisë vitet e fundit, rritja e produktit të brendshëm bruto, GDP, ka rënë pikiatë në dekadën e fundit. Duke arritur në rritje 0,6 përqind në 2012.
Indeksi i Bertelsmanit tërheq vëmendjen në faktin se ekonomia e Shqipërisë është shumë e dëmtueshme nga goditjet e shokut, që mund t’i vijnë nga jashtë. Kjo sepse varet nga remitancat e refugjatëve, që kanë rënë kudo në Ballkan, si dhe nga kapitali në formën e investimeve direkte të huaja.
Për të dalë nga kjo situatë, autorët rekomandojnë që Shqipëria të përmirësojë emrin e eksporteve shqiptare dhe të nxisë investime nga brenda vendit. Si dhe të tërheqë investorë të huaj, që duan të investojnë jo vetëm në mallra të patregëtueshme, si bankat dhe komunikimi, por edhe në përmirësimin teknologjik, në pajisje dhe në krijimin e kapitalit fiks, bruto. Më tej ata propozojnë hartimin e politikave të punësimit për emigrantët që kthehen nga Perëndimi si dhe që të zgjidhet problemi i vjetër i pasigurisë pronësore mbi tokën.

Prezantimi i Raportit
Indeksi i tranformimit të fondacionit Bertelsmann u prezantua të enjten (23.01.2014) në Deutsche Ëelle. Aart De Geus, kryetar i Kryesisë të Fondacionit Bertelsmann dhe Drejtori i Përgjithshëm i DË, Peter Limbourg mbajtën fjalën kryesore. Në një vështrim të përgjithshëm, studimi i Fondacionit Bertelsmann thotë se në të gjithë botën është rritur dhe pritet të rritet më tej pakënaqësia me pushtetin, me qeveritë. Kjo lidhet me shtimin e varfërisë në botë si dhe me përjashtimin social. Megjithëse shoqëria civile u ka rezistuar me forcë politikës së qeverive, nuk mund të flitet për një tendencë të re të përgjithshme në zhvillimet politike në botë. Kjo edhe pas përmbysjeve dhe pranverave arabe. Drejtimi i punëve dhe vendimet e fundit mbeten edhe më tej në dorën e qeverive, konstaton Fondacioni Bertelsmann.  Kjo sipas studimit është problematike, sidomos në rastin e Evropës Lindore dhe Juglindore, ku partitë e ndryshme politike nuk kanë rrënjë në shoqëri. Kjo nxit në këto vende afirmimin e lëvizjeve dhe të liderëve populist. Shkëputja e pushtetit nga njerëzit ka bërë që të shtohen pakënaqësitë në shumë vende të këtij rajoni. Studimi i Fondacionit Bertelsmann flet për një tendencë regresioni, kthimi pas, në shumë vende të Evropës Lindore dhe Juglindore. Kur qeveritë nuk i arrijnë dot me mjete demokratike synimet e tyre, u kthehen mjeteve të vjetra “të sprovuara” të dominimit e sundimit.
Me përjashtim të Shqipërisë, në vitin 2008, ndarja e pushteteve konsiderohej si e vënë plotësisht në jetë, ose vetëm e reduktuar minimalisht në të gjithë Evropën Lindore dhe Juglindore, konstaton fondacioni gjerman. Por sot, në 2014 kjo nuk mund të thuhet më për 6 nga 18 vendet e rajonit: për Shqipërinë, Kosovën, Maqedoninë, Malin e Zi, Rumaninë dhe Hungarinë.