Viti i Qemal Stafës

Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj

Ndërmarrja e një veprimtarie kombëtare

Në kuadrin e 80 vjetorit të rënies heroike të Qemal Stafës në Tiranë më 5 maj 1942, Organizata Kombëtare e Dëshmorëve të LANÇ-it dhe Dëshmorëve të tjerë të Atdheut po ndërmerr nismën për organizimin dhe zhvillimin e një veprimtarie kombëtare “Viti i Qemal Stafës”, (1 janar-31 dhjetor 2022).

Aktivitetet do të organizohen në Shqipëri, por dhe në vende ku jetojnë e banojnë shqiptar për të përkujtuar 80-vjetorin e rënies heroike të Qemal Stafës, si dhe të simboleve të tjerë që ranë gjatë vitit 1942 në të gjtihë Shqipërinë. Të mos harrojmë se pas rënies së Qemal Stafës, kemi epopenë e Shkodrës më 21 qershor 1942, ku ranë heronjtë e popullit Perlat Rexhepi, Jordan Misja dhe Branko Kadia, në tetor 1942 epopenë e Kodrës së Kuqe në Tiranë, ku ranë Vojo Kushi, Xhorxhi Martini dhe Sadik Stavaleci, epopenë e Topanasë në Vlorë kur ranë Hajredin Bylishi, Hiqmet Buzi, Bajram Tushi dhe Mumin Selami, tre komunistët Hamdi Mëzezi, Nikoll Tupja dhe Ferit Xhajko, Teli Ndini, Misto Mame, por dhe shumë të rinj dhe të reja antifashist të cilët ishin përfshirë në luftë dhe po kryenin aksioneve me njësitet guerile dhe me çetat e para partizane.

Viti i Qemal Stafës është menduar të shtrihet në një hapësirën kohore një vjeçare, duke përfshirë institucione të ndryshme shtetërore, studiues, historianë, faktorë të tjerë të shoqërisë civile brenda e jashtë Shqipërisë, për të demonstruar vlerat që pati tek rinia shqiptare antifashizmi, si një lëvizje e madhe kohore, që e çliruan Shqipërinë dhe nuk lejuan që Shqipëria e fashistëve, nazistëve dhe ballistëve të quhej me statusin “e një vendi të mundur, në Luftën e Dytë Botërore”.

Në këtë vit do të zhvillohen sesione shkencore, ekspozita, takime e publikime, ku do flasin studiues e historianë për Qemal Stafën, guida historike me qëllim njohjen e historisë së antifashistit të ri shqiptar Qemal Stafa.

Një vëmendje do t’u kushtohet dhe publikime në medie me këtë objekt, emisione televizive e dokumentarë për antifashistin Qemal Stafa, dokumente që falsin për aktin heroik të tij, që u bë simbol i rinisë në LANÇ, albume, konkurse letrar në shkolla në kuadër të vitit të Qemal Stafës, fushatë sensibilizuese për pasurimin e bibliotekës së Dëshmorëve dhe të Heronjve të Shqipërisë.

Përvjetorët e lindjes dhe ndarjes nga jeta të heronjve dhe të dëshmorëve janë pika kulmore që u duhet kushtuar atyre që dhanë jetën për Atdhenë dhe çlirimin e tij nga pushtuesit dhe tradhëtarët. Përkujtimi i përvjetorëve, tashmë është kthyer në traditë, por meqenëse në periudhën kohore që përkon 102-vjetorin e lindjes dhe 80-vjetorin e rënies heroike të Qemal Stafës, Organizata Kombëatre e Dëshmorëve ndërrmer një aktivitet të tillë kombëtar.

Qemali, një simbol me përmasa historike

Prof. Nasho Jorgaqi ka shkruar një monografi të gjerë për Qemal Stafën. Në këtë libër që përshkruhet bota e madhe e Qemal Stafës, autori thekson se ai që ka provuar të hyjë në jetën e Qemal Stafës, sado mirë ta njohë, përsëri e ka të vështirë t’i qaset personalitetit të tij pa një lloj mahnitjeje. Një jetë aq e shkurtër e me një refleks aq të fuqishëm në historinë e revolucionit tonë. Jeta e tij është e mbushur plot e përplot me hove lufte e qëllime të mëdha, me një dëndësi ngjarjesh e përpjekjesh heroike, e frymëzuar përherë nga ideali i shenjtë i revolucionit.

Jeta dhe vepra e Qemal Stafës gjendet në rrugët e revolucionit tonë, ku me vlera e cilësi të mrekullueshme qëndron figura e tij. Në këtë libër gjejmë njeriun, militantin revolucionar dhe artistin, personalitetin e të riut që ra në hovet e para të lëvizjes antifashiste. Kështu cilësitë e mëdha njerëzore u shfaqën menjëherë tek djaloshi revolucionar dhe ato nuk njohën moshë. Qemali që fëmijë dukej djalë, e që djalë dukej burrë i rritur. Tek ai u shpreh pjekuria e parakohëshme, natyra liridashëse dhe humane. Shpirti i tij ishte kërkues, ai kishte ishte guxim dhe synonte për të parë më larg.

Qemali ishte pjellë e kohës së tij, e një kohe të rëndë për fatin e popullit e të kombit shqiptar. Brezi i tij u revoltua nga padrejtësitë e kohës dhe u vu në kërkim të drejtësisë. Nga kjo padrejtësi zë fill serioziteti dhe vendosmëria e tyre, besimi dhe guximi, një larmi me vlera shpirtërore dhe intelektuale që u shpalosen me shpejtësi në jetën e shkurtër të Qemal Stafës dhe e mjaft të rinjve shqiptarë në ato vite të zjarrta lufte.

Përkushtim dhe besnikëri ndaj një ideali

Qëllimi i Qemalit ishte dhe mbeti përpjekja fisnike për të përhapur të vërtetën. Kësaj lufte, ai i kushtoi kohën më të mirë, me mençuri dhe me urtësi, me shpirt human, me talent dhe kulturë, që në moshën pesëmbëdhjetëvjeçare, shkroi se “edhe ne shqiptarët do ta rrënojmë të vjetrën …”. Kështu, në emër të saj ra heroikisht, duke u shndërruar në flamur lufte për rininë dhe popullin e tij. Qemali bëri në një të vetme fjalën revolucionare me aksionin revolucionar. Dhe në këtë kohë të shkurtër revolucioni, kurrë nuk e vuri veten në rolin e drejtuesit. Idetë tek Qemali buronin dhe rrezatonin natyrshëm. Idetë e tij përbënin thelbin e debateve, të bisedave, të shkrimeve dhe të qëndrimeve, sepse në në çdo rrethanë kishte vetëdijen prej një revolucionari. E vërteta për Qemali ishte filozofia dhe ideologjia e klasës punëtore, që historia i kish ngarkuar misionin e madh të ndërtimit të botës së re. Mendimet dhe përpjekjet e Qemalit kishin një logjikë që rridhte nga vetë jeta e përditshme, sepse ai kurrë se foli me parrulla e sllogane, por fjala e tij kishte karakter human, si dhe bindës. Shokëve u thoshte shpesh se ata që kanë kuptuar një thërrime të vërtetë, ata që kanë parë një rreze drite, e kanë për detyrë, detyrë historike, ta përhapin dhe ta zgjerojnë. Qemali ishte dhe përhapës dhe luftëtar i ideve revolucionare, ai kishte intuitë dhe takt, logjikë dhe gojtari, të gjitha këto të arritura me punë e njohje të thellë, duke qenë një studiues i apasionuar dhe një punëtor intelektual i palodhur.

Qemali në lartësinë e një udhëheqësi militant

Idetë revolucionare të tij gjetën shprehje në krijimeve letrare që shkroi dhe botoi. Në të gjitha shkrimet ndihet jehona e mendimit revolucionar, revolta, pakënaqësia, thirrja për ndryshime. Kështu apeli për luftë e nis frymëmarrjen në vjershat “Hijes së tim vëllai” dhe “Shokut të prangave”. Poeti shkrihet me luftëtarin. Veprimtaria prej agjitatori e Qemalit, kishte të bënte me masën e gjerë të popullit e të rinisë dhe kjo, së bashku me programin e qartë të luftës. Kjo veprimtari i dha krah dhe e ngjiti në lartësinë e udhëheqësit militant.

Në muajt e parë të vitit 1942 Qemali shkoi kudo në Shqipëri, në Shkodër, në Sarandë, në Elbasan, në Fier, në Gjirokastër dhe në Durrës, duke ngritur zemrat e njerëzve dhe të rinisë për luftë. Vlerat e tij prej agjitatori revolucionar shpërthyen me forcë e një bukuri si në kohë të stuhishme. Idealet e tij besimplotë ishin “ta jetojmë shokë, të ardhmen që sot!”

Qemali e shfaqte dashurinë e madhe që ai kishte për njerëzit, duke vendosur lidhje me rininë dhe kishte aftësi të rrallë komunikimi me masën e gjërë të popullit. Çdo gjë ishte njerëzore dhe buronte nga humanizmi i tij i thellë, që frymëzohej nga idealet revolucionare. Ai shqetësohej për fatin e njerëzve të thjeshtë, ku gjente dhe kuptimin e jetës për t’u angazhuara në luftë.

Kultura për Qemalin militant

Qemali kishte një kuptim tepër të gjerë e thellësisht demokratik. Ishte Qemali që shkoi në Pezë dhe drejtoi kursin e parë të luftës kundër analfabetizmit me partizanët e çetës. Au u bë kështu pionier i parë i kësaj kulture emancipuese të popullit. Puna si drejtues dhe udhëheqës i rinisë shqiptare u karakterizua nga pjekuria e lartë politike e ideologjike, si dhe nga horizonti i gjerë kulturor. Qemali luftoi me konceptet anarkiste që kërkonin të largonin rininë nga shkolla dhe kultura. Sepse për Qemalin lufta për liri dhe qytetërim s’mund të kuptohej pa njera-tjetrën, se rinia do luftonte dhe do mësonte.

Për Qemalin letërsia dhe arti ishin pjesë e pandarë e botës së madhe shpirtërore të të rinjve. Ai kishte lexuar dhe studiuar sistematikisht kryevepra artistike. Ai kishte një natyrë të ndjeshme dhe një shpirt artisti, dhe kishte shfaqur talentin e një letrari të kompletuar, duke e ndjeër thellë artin dhe çmuar atë. Qemali ka shkruar vjersha, proza poetike, artikuj, trakte etj. Ai organizoi dhe drejtoi organet “Shkëndija” dhe “Kushtrimi i lirisë”, dy organe që ngritën për luftë peshë zemrat e të rinjve. Qemali kishte mësuar mandolinën dhe violinën, ai këndonte dhe vizatonte, bisedat për artin ishin temat e preferuara të tij. Prof. Nasho Jorgaqi shprehet se tek Qemali “rrinin se toku ideali revolucionar me artin revolucionar”.

Qemal Stafa u bë kështu personalitet dhe fitoi me punën dhe veprën e tij duke u bërë dimension historike dhe me këtë dimension qëndron dhe kohën tonë. Largësia kohore e 80 viteve nga dita e rënies heroike e nxjerr akoma më mirë madhështinë dhe thjeshtësinë njerëzore të figurës së tij.

“E vjetra shembet, kohët po ndryshojnë, një jetë e re po lulëzon gërmadhash”.

 Hartimi i famshëm i Qemal Stafës, 15-vjeçar, me temën e nxjerrë prej Schiller-it

Fjalë t’arta, fjalë plot kuptim. Tash sa vjet duelën rrjedhshëm prej pendës së një idealisti të madh, të Schillerit, shpirti i të cilit, i etshëm për gjana të reja, ndër të cilat vendin ma të parë e zente lirija e popujvet, lshonte za kushtrimi në shkretinën e thatë të idealismës s’asaj bote të vjetrueme ku rronte. Schilleri e kishte kuptue të vjetrën. Edhe na e kemi kuptue. E vjetër asht ç’do gja qi kohnat e kalueme na kanë lanë.Systemi shoqnuer, arti i dikuershëm, feja, dasija mes popujvet, janë të tilla.Njeriu vetvetiu i prirun nga përparimi i shef të metat e kohënavet të kalueme, dhe dishiron t’i ndreqë. Kndej çpikjet e reja e të çuditshme në ç’do lamë të kulturës.Dëshirin e rrënimit të të vjetrës njeriu e ka dishmue ku e kur ka pas rast francezi në Revolucionin e Math të Francës, Galileu me ligjin e tij, Lindbergu me udhtimin prej Amerikë në Francë, Rusi me ndryshimin esistemit shoqnuer…(Borgjezë hapni veshët mirë!)

Tash të vrejmë imtësisht e mirë të gjitha sendet e vjetra. Sitemi shoqnuer i sotshëm, asht ai i disa mi vjetvet, i ndryshuem në disa pika, por aq pak, sa nuk të bie në sy. Bota asht e ndame në kontinente, kta në shtete, shtetet në qytete e krahina, deri sa mbërrimë ke njeriu e ke idenat e tija. Pasunija, qi asht pika e mbështetjes së të gjithë veprimevet, asht e ndame keq(hap sytë sa të duesh kapitalist). Njani ka miljarda e miljarda, n’sa tjetri nuk ka as nji dysh. Disa kanë tokë të gjana për mbjellje n’sa t’afërmit e tyne nuk kanë as bukë(bukë themi) të hajë. Thonë qi asht zhdukë skllavnija.Jo,nuk asht zhdukë, po ka marë një trajtë tjetrë,atë të ndihmës. Në vend të kamxhikut të drejtuesit të robvetasht penda e bankjerit, në vend të Kesler agait asht polici qi regjstron gratë publike, viktima të vorfnisë dhe të pa-drejtësisë së shoqnisë. Nuk flas për shpatat e Jenicierëvet të zëvendësueme me vezët në sqetulla, për Giljotinën e zavendësueme me karrikën elektrike.Të gjitha kto i kemi trashigim prej kohvet të kalueme, pse e kanë burimin në ndamjen e pasunisë. T’ishte pasunija e ndame me drejtësi, barabar e të punojshin të gjithë njerzit e botës për nji qëllim, sa ndryshe do t’ishte jeta! Statistika zyrtare diftojnë haptas se gjaksinat ma të ndryshme, vjedhjet ma të mdhajat, kan pasë për shkak vobegsin.

Prej këndej shofim se asht gja e domosdoshme t’a ndryshojmë ndamjen e sotshme të pasunis (gja e vjetër) e t’a zëvendsojmë me nji ndamje të drejtë, e të njinjishme (gja e re). Rusët e kanë ba me kohë:shembull ky se e vjetra shembet.

Edhe na do t’a bajmë. Arsimi , ajo dritë e popujvet si e quente Viktor Hygo- i përpara u epej vetëm princavet e bujarvet (nobles). Sot djali i puntorit rrin në nji shkoll me djalin e ministrit qi e mjel: shenja të sigurta se bota asht neveritë prej të vjetrës dhe don të ren. Të shofim fen, opiumin e popujvet. Në kohnat e vjetra populli nuk i kuptonte kshillat e drejtuevet të tij: Për me ba arabin të lahej, e të paguente taksat kalifit ishte nevoja e nji Muhammedi qi t’i predikonte popullit ignorant se asht, ekziston, nji zot qi i çon në xhenem ata qi nuk lahen , qi nuk bajnë gymnastikë, e nuk i lajnë rregullisht taksat. Deri këtu asht mirë.Por të shohim kto tjerat. Nën maskën e ktyne rregullave sa e sa poshtërsina u banë. Sa e sa herë turma e popullit e qorrueme prej drejtuesve të fes së sajë, u bante robneshë e nji tyrani. ’’Jepni Çezarit, çasht e Çezarit, e zotiut ç’asht e zotit!’’.Sa bukur e diftojnë kto fjalë qëllimin e fesë. Ku ka nji kishë, aty ka nji mbret.

Shekulli XX po e shkatrron të vjetrën. Në vend të sajë shton shkollat laike, të majtun prej shtetit, plotson bibliotekat;lavron shkencat (anmikët ma të mdhajat të fesë:ku je Galilei para turrës së druvet?)shndron kishat e xhamijat në muzeume antiklerikale. Të vimë ke harti.Harti i deri-tashëm, qi veç trajtës së bukur nuk kishte tjetrë cilësi, nuk i përmbushë nevojat t’onë.Ç’më duhet mue nji poezi e bukur në trajtë por e vorfën në idena, nji pikturë me bojna të bukura po pa nji ide?Poezija e sotshme përveç trajtës, ka edhe idenë, atë ide qi lufton vuejtje e puntorit, mundin e bujkut.Piktura e sotshme nuk ka aq bukuri të trajtës se të idesë. Mos kërkon në kuadrat moderne gra të bukura, skena idyllike, shenjtorë të rrethuem prej ëngjëjsh e ku t’a di unë sa prralla tjera. Kërko në to, përkundrazi të pikzuem nme ngjyra të gjalla mundimin e nji hamalli kur ngren nji arkë të madhe mushë me… shishe shampanje.

Edhe na shqiptarët do t’a rrënojmë të vjetrën. Mbi të do ngrefim madhnisht flamurin e kuq të vllaznimit, të kulturës e të pasunis. Kemi besim në vetvete, prandaj guxojmë. Asht zemra e nji të riu pesëmbëdhjet vjeçar qi ju flet!

(Shkodër, 19 Qershuer 1935.)