Cilësia në arsim, analiza e profesor Aliçkajt: Çfarë po i ndodh Mësuesit, këtij monumenti që po thërrmohet si pa u ndjerë

Gjatë këtyre 30 viteve, janë hartuar 6-7 reforma e plot minireforma, strategjira, të hedhura në letër, të zbatuara plotësisht apo të lëna përgjysmë, të dyshimta apo  të suksesshme, me misione, finalitete, e synime, jo rrallë, larg pritmërive. Të gjitha të orientuara apo të huazuara  nga perëndimi. 

Ku jemi sot? Një perceptim, pse jo një opinion mbizotërues, që cilësia e arsimit, megjithë përmirësimet nuk është ajo që do të duhej të ishte. Ende renditemi shumë poshtë tek standardi Pisa. Rezultate jo për t’u përshëndetur në provimet e lirimit, ato të Maturës Shtetërore, në shkollat e larta etj.

Fiktiviteti, megjithë përmirësimet, mbetet prezent. Besimi ndaj edukimit, në rastin më të mire, nuk ka rritje. Përqindja e nxënësve dhe studentëve që duan të studiojnë jashtë, rritet. Edukimi qytetar, ndoshta në nivelet më të ulëta. 

Çfarë ka ndodhur me shkollën? Po punohet me kurrikula të standardeve europiane; Infrastruktura është përmirësuar ndjeshëm, në veçanti këto vitet e fundit; përgatitja, formimi i mësuesve, sipas një sistemi nga më të përparuarit për profesionet e rregulluara (bachelor, master, praktike pedagogjike, provim license); Vlerësimi i nxënësve i ndërtuar mbi bazën e disa filtrave: 3 teste në vit në çdo klasë , testi shtetëror në klasën e peste, testi i Lirimit të klasës nëntë, testi i maturës shtetërore;  sistemi i kualifikimit të mësuesve, bazuar deri diku në nevojat e tyre;  institucione drejtuese cilësore si QSHA, ASCP në koherence me bashkëkohoren.  

Atëherë, pse cilësia e arsimit nuk është ajo që pritej? Çfarë është kjo kontradiktë?  Shteti, institucionet e arsimit po ofrojnë mundësi për një hop cilësor, por pse nuk është arritur kjo cilësi? Pra, Ku kemi gabuar?

Më është ngulitur në kujtesë një përgjigje e kryeministrit japonez, kur e pyetën, se ku ishte sekreti  i arritjeve madhështore të vendit të tij. Ai u përgjigj: “Mësuesi. Mësuesit i dhamë rrogën e ministrit, imunitetin e diplomatit dhe autoritetin e perandorit”.

Pra, mësuesi. Çfarë do të mbjellësh , atë do të korrësh. Jemi të ndërgjegjshëm, besoj të gjithë, që në 15 vitet e para të tranzicionit, cilësia e përgatitjes se mësuesve  në shkollat e larta  ishte mjaft e ulët. Niveli i kandidatëve për të ndjekur degët e mësuesisë ishte për të qarë hallin.

Në këto degë, në veçanti në matematikë e fizikë, kryesisht shkonin ata kandidatë që mesataren e notes në shkollën e mesme e kishin mjaft të ulët dhe për rrjedhojë nuk kishin mundur të fitonin asnjë nga degët e tyre të preferuara. Numri i studentëve në këto degë po binte ndjeshëm.

Në biseda me këta studentë, mësohej se arsyet për këtë gjendje të mjerueshme ishin rroga e pamjaftueshme për të përballuar nevojat më elementare të jetës dhe disiplina e dobët në shkolla, që  po vështirësonte punën e mësuesit. 

Po ashtu, steka për të marrë vlerësimin minimal notën 5, për të kaluar klasën në këto degë ishte ulur deri aty sa nuk mbante më. E kushtëzuar kjo, edhe nga numri i pakët i studentëve; ngelja e tyre në klasë rrezikonte mbylljen e këtyre degëve. Pa përjashtuar faktin, që jo rrallë pedagogët ishin nën presion dhe të kërcënuar nga studentët, që nuk kishin frekuentuar, apo që nuk arrinin të merrnin vlerësimin më minimal për të kaluar. E njëjta gjendje ishte pak a shumë edhe në shkollat e larta që përgatisnin mësues të ciklit fillor.

Ajo që ishte edhe është më shqetësuese me këta mësues të diplomuar në ato vite, sigurisht jo të gjithë, është fakti, që ata kanë probleme edhe me përgjegjshmërinë dhe përgjegjësinë ndaj profesionit të mësuesit. Atyre ju mungon shpirti, fryma, grinta që duhet t’i karakterizojë në çdo qasje në përballje me nxënësin, prindin dhe shoqërinë në përgjithësi.

Përgjegjësia në këtë profesion është tejet e madhe, e pakrahasueshme me asgjë tjetër.    

Por, le ti referohemi përsëri ish kryeministrit japonez. Mësuesit i kemi dhënë rrogën e ministrit.  Padyshim, në kushtet e Shqipërisë, nuk ka qenë e mundur dhe nuk mundet të jetë as aktualisht e mundur kjo rrogë. Është e vërtetë, që këto vitet e fundit rrogat janë rritur dhe është premtuar se do të rriten edhe më tej, por duhet të kuptojmë, se kjo rritje nuk mjafton.

Mësuesi ka mbetur më i varfri. Ai vazhdon të rreket për të mbyllur muajin pa borxhe. Ai, shumë herë më pak se të tjerët, ka filluar të shkelë mbi emrin e tij, mbi dinjitetin e tij, mbi misionin e tij, ka filluar të tolerojë në kërkesat e tij.    

Imunitet mësuesit, – thotë politikani japonez. Ne ndodhemi në një situate kur figura e mësuesit është cenuar rëndë dhe po  vazhdon të cenohet. Cenohet nga nxënësit. E kam theksuar edhe në një shkrim të mëparshëm. Në shkollë në këto vite tranzicioni, por edhe aktualisht, nxënësit kanë keqkuptuar të drejtat dhe liritë në raport me detyrat dhe përgjegjësitë.

Këto kohë po ekzagjerojmë  “arrogancën” e mësuesit  kur ai kërkon disiplinë dhe rregull, edhe kur vlerëson objektivisht dhe rigorozisht, edhe kur kërkon nga nxënësi realizimin e detyrës kryesore të tij, nxënien në klasë dhe në shtëpi. Fatkeqësisht çdo ndërhyrje e  mësuesit po konsiderohet cënim i të drejtave dhe lirive të nxënësve, po konsiderohet bullizëm, ndërsa e  anasjellta, jo! Mësuesi, fatkeqësisht, nuk po e ka imunitetin e diplomatit. Këtë imunitet po e gëzon nxënësi. 

Cenohet imuniteti i mësuesit nga qëndrimet e prindërve. Ndjeshmëria, përkëdhelitë e tepruara të prindërve, në këto vite, ndaj fëmijëve të tyre, po ndikojnë negativisht në marrëdhëniet mësues nxënës. Po ndodh, që shkaqet apo gabimet për marrëdhëniet jo rrallë të tensionuara midis mësuesit dhe nxënësit, prindërit  t’ja  adresojnë kryesisht mësuesit, duke mos e konsideruar mësuesin si një partner të fuqishëm në mirë-rritjen dhe mire edukimin e fëmijës së tij, por si palë kundërshtare. 

Cënohet gjithashtu mësuesi, nga arroganca e drejtuesve të shkollave, që nuk e kuptojnë ende, që një nga synimet kryesore të punës së tij është lehtësimi i punës së mësuesit.

Autoriteti i mësuesit, – thotë sërish kryeministri japonez. Autoriteti fitohet nga vetë mësuesi, po ashtu autoriteti motivohet fort edhe nga shoqëria dhe mjedisi që e rrethon. Ai fitohet, nëpërmjet ushtrimit të profesionit me nivel të lartë akademik e profesional të vetë mësuesit.

Aktualisht në shkollat tona ushtrojnë profesionin e mësuesisë 3 kategori mësuesish: mësues të diplomuar para viteve ’90 në Universitetin Shtetëror të Tiranës (sot UT), të cilët mund t’i konsiderojmë si kolonën më të fuqishme në shkollë. Me një përvojë për t’u krenuar, me një formim shkencor e professional te admirueshëm, me një vështirësi objektive për t’u përshtatur me tekologjinë e informacionit, por me vullnet po ja dalin. Fatkeqësisht ky numër po zvogëlohet për shkak të moshës.

Kategoria e dytë janë mësuesit që janë diplomuar në 15 vitet e para të tranzicionit, që siç argumentuam më sipër, pa dashur të përgjithësojmë, kanë fituar një përvojë modeste, por me mungesa në formimin e  tyre shkencor e profesional.

Kategoria e tretë janë mësuesit e diplomuar pas viteve 2007 – 2008  me një formim shkencor të pëlqyeshëm , më një përvojë të mjaftueshme, me aftësi për t’ju përshtatur teknologjisë së informacionit, por me dobësi në aspektin profesional. Autoriteti i mësuesit në kategorinë e dytë dhe të tretë është cenuar, ndërmjet të tjerash, nga vetë ai.

Është cenuar autoriteti profesional  i mësuesit me imponimet ndaj tij: skema dhe elementë normativë të pa argumentuar; ndërhyrje deri tek metodat e mënyrën e organizimit të orës së mësimit, që konsiderohen elementët bazë të lirisë e autonomisë së tij. Është gabuar me ngarkesën e tepruar administrative, burokratike, mal me shkresa çdo ditë etj.

Ajo çka është akoma më shqetësuese për shkollën, është rënia drastike e autoritetit  të mësuesit në rrafshin social. Është një frymë tejet e rrezikshme që po shkatërron  figurën e mësuesit. Shoqëria po gabon me qasjen e saj ndaj mësuesit.

Reputacioni i tij, si asnjëherë tjetër ka rënë. Në të gjitha kohërat ai ka qenë simboli i dijes, moralit, etikës, ndershmërisë. Një figure e respektuar , e vlerësuar, e motivuar. Çfarë po ndodh? Vlerësimi i mësuesit është në kuotat më të ulëta. Motivimi i punës së tij po ashtu. Ndjehem keq, shumë keq kur dëgjon dekorime gjithfarësh, nga të gjitha llojet e profesioneve, të pranuara apo të kontestuara dhe, për mësuesin, njeriun e mirë të të gjitha kohërave, harrojmë.   

Nuk mjaftojnë vetëm përpjekjet e kryeministrit me përgëzimet, që ju adreson disa mësuesve me rezultate të larta. Mediatizohet kaq shumë ndonjë sjellje, veprim i dënueshëm i  mësuesit, sa të krijohet përshtypja se të gjithë mësuesit janë mëkatarë. Nëpër studiot e televizioneve rrallë here shohim mësues për të diskutuar e debatuar rreth problemeve të qenësishme që shqetësojnë arsimin, pasi vendin e tyre e zënë ekspertë, që janë me vite dritë larg shkollës.     

Po flasim pra për cilësinë e arsimit dhe mësuesin. Aktualisht ajo që ka ndodhur ka ndodhur. Mësuesit nuk mund t’i japim rrogën e ministrit, por as gjysmën e rrogës së tij. Mësuesit nuk i japim dot menjëherë imunitetin e diplomatit,  mësuesit nuk i japim dot autoritetin e presidentit edhe pse një pjesë të këtij autoriteti duhet ta fitojë vetë me profesionalizmin e tij.

Por mësuesi ka qenë, është dhe do të jetë kolona vertebrale e edukimit. Atëherë çfarë mund të bëjmë? Mendoj se duhet të hartohet një strategji ku të përfshijmë gjithçka të mundur për të mos lënë këtë monument të thërrmohet, pasi pasojat po i ndjejmë , por do të jenë akoma më të rënda në të ardhmen, nëse nuk ndërhyjmë.

Në këtë strategji, mund të mos i japim mësuesit, rrogën e ministrit, por mund të gjenden alternative  të tjera, për t’i  motivuar materialisht duke decentralizuar aspektin financiar të arsimit. Mund të gjejmë mekanizmat për të  motivuar moralisht por edhe materialisht kandidatët për studentë të cilët do të ndjekin degët e mësuesisë.  

Mund të gjejmë mekanizmat e duhura për të motivuar moralisht dhe materialisht sistemin e meritokracisë  si në rekrutimin ashtu edhe në performancën e përditshme të mësuesit. Mund të hartohen programe e projekte të fuqishme për trajnimin e kualifikimin e mësuesve  që janë në shërbim, në teknologjinë e informacionit dhe në veçanti në aspektin profesional.

Mund  të rishohim rregulloret e shkollave, duke u fokusuar tek disiplina pasi shkolla nuk mund të jetë strehë apo peng i arrogancës së kujtdoqoftë. Është momenti kur shoqëria civile mund të ndërhyjë për një qasje më pozitive dhe miqësore të prindërve ndaj mësuesit e shkollës në përgjithësi dhe anasjelltas. Mund të përfshihen projekte bashkëpunimi me mediat e shkruara, audiovizive etj, për të promovuar modelet pozitive, arritjet pozitive në fushën e arsimit etj.  

Duke përfunduar, do të doja t’ju kërkoja diçka të vogël, fare të vogël qeveritarëve, politikanëve të të gjitha ngjyrave dhe shoqërisë shqiptare: Po afron 7 marsi, kjo festë e bukur e mësuesit. Lejojeni mësuesin një ditë , këtë ditë, vetëm një ditë, të jetë Ai njeriu i presidiumeve, i foltoreve, i buqetave me lule, njeriu i vlerësuar e dekoruar. Ju mos flisni , mos shpalosni e premtoni pa fund.

Pra, një ditë vetëm një ditë. Nuk ju kushton asgjë. Ju keni të drejtën e pakufishme për t’i ngarkuar psikologjikisht 364 ditë të tjera.