Fëmijët shqiptarë të rrezikuar nga obeziteti, nutricionistët: Gjithçka nis me ‘edukimin’ e frigoriferit

Obeziteti tek fëmijët është shqetësim edhe në Shqipëri si në gjithë botën. Pediatri Gezim Shehu shpjegon se shumica e pacientëve pediatrik vuajnë nga diabeti që trajtohen më tej nga endokrinologu.

Mjekët vazhdimisht i’u kanë bërë thirrje prindërve për kujdesin që duhet të tregojnë me ushqyerjen e fëmijëve. Sipas tyre më të prekura janë moshat e vogla, të cilët duhet të edukohen për kequshqyerjen.

Në një raport të Institutit të Shëndetit Publik, në Shqipëri vitet e fundit rreth 17% e fëmijëve rezultojnë të jenë mbipeshë.

Sipas studimi të fundit demografik dhe shëndetësor të IShP, në 10-vjeçarin e fundit janë përmirësuar treguesit shëndetësor të gjendjes nutricionale të fëmijëve për mbetet përsëri problem fëmijët nga mosha 3-9 vjeç.

Sipas të dhënave të ISHP, 22% e tyre janë mbi peshë, prej të cilëve 10% janë obezë.

NutricionistjaDiolaDosti thotë se obeziteti tek fëmijët është i rrezikshëm sepse kthehet në një sërë problemesh shëndetësore për të gjithë jetën.

Sipas nutricionistes, ajo çfarë duhet bërë është edukimi i frigoriferit, ku prindërit të blejnë ushqime të shëndetshme bashkë me fëmijët dhe rrjedhimisht i mësojnë ata të ushqehen shëndetshëm.

Nisur nga të dhënat e studimit nga IShP, Ministrja e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale gjatë vitit 2019 deklaroi se do të ndërmerrte menjëherë një plan kombëtar për mirëushqyerjen e fëmijët.

Duke theksuar rëndësinë e mirërritjes së fëmijëve, përmes ofrimit të mundësive për një ushqim të shëndetshëm, Manastirliu shpjegoi gjithashtu se është e rëndësishme nxitja e kulturës së sjelljeve të shëndetshme që në vogëli.

Por, ky proces është i gjatë dhe me rezultate të ngadalta, sepse siç thotë nutricionistjaDosti problematika nis me prindërit që nuk dinë vetë paraprakisht të ushqehen në mënyrën e duhur.

Sipas një tjetër analize të përgjithshme vitin e shkuar nga Instituti i Shëndetit Publik, prevalenca e mbipeshës në shkallë vendi është 42%, ndërsa prevalenca e obezitetit është 33%. Ekspertët e Institutit të Shëndetit Publik kanë analizuar rezultatet që u bënë nga kontrolli bazë shëndetësor, “Check-up” në rreth 1 milionë kontrolle deri në vitin 2018.

Nga 954 667 vizita të kryera 1 e katërta e tyre rezultuan me sheqerna dhe yndyra mbi normën dhe gjithashtu 3 ne 4 të rritur mbi peshë.

Ushqyerja e shëndetshme

Ndryshimi i zakoneve të të ngrënit të fëmijëve obeze është absolutisht thelbësore. Ndikimi i prindërve i jep formë mënyrës së të ngrënit të fëmijës. Shumica e fëmijëve hanë atë që blejnë prindërit e tyre, kështu që ushqimi i shëndetshëm duhet të fillojë me ju.

Filloni rregullimin e ushqimit tuaj duke kufizuar ëmbëlsirat dhe pijet e gazuar në shtëpinë tuaj. Edhe pijet e bëra me lëng 100 për qind mund të jenë të larta në kalori. Në vend të kësaj, shërbejini me vakte ujë dhe qumësht me pak yndyrë ose jofat.

Vërini në qendër vaktet dhe ushqimet e freskëta në vend të artikujve të përpunuar, mallrave të pjekura ose ushqimeve të kripura.Ekzistojnë disa strategji të ndryshme që mund të ndihmojnë në parandalimin e obeziteti ne fëmijëri.

Të rritim aktivitetin fizik

Rritni nivelin e aktivitetit fizik të fëmijës tuaj për t’i ndihmuar të bien në peshë shëndoshë e mirë. Përdor fjalën ‘aktivitet’ në vend të «ushtrimeve fizike» ose «stërvitje» për t’i mbajtur të interesuar. Për shembull, të luash me hopscotch jashtë mund të jetë më tërheqëse për një 7-vjeçar sesa të vrapojë rreth bllokut. Mendo ta inkurajosh fëmijën të provojë një sport për të cilin kanë shprehur interes.

Gjej aktivitete që e gjithë familja mund t’i gëzojë së bashku. Kjo nuk është vetëm një mënyrë e shkëlqyer për t’u lidhur, por edhe e ndihmon fëmijën të mësojë me anë të shembullit. Shëtitjet me këmbë, noti ose edhe çiklizëm mund ta ndihmojnë fëmijën të bëhet aktiv.

***

Nisma e fundit kundër obezitetit, a e zgjidh fenomenin vendosja e kalorive në menu?

Ishte një kohë kur numërimi i kalorive të marra ishte po aq i lehtë sa frymëmarrja.

Munda të shtoja shpejt kaloritë që i kisha rezistuar, por iu nënshtrova dhe djegies së tyre brenda një dite.

Nëse restorantet dhe kafenetë do të kishin zbuluar kaloritë në pjatat e tyre, do të kishte luajtur një rol të drejtpërdrejt në vendosmërinë time 16-vjeçare për të ruajtur trupin tim tashmë të ngjashëm me një kamxhik.

Për 1.25 milionë burra dhe gra me çrregullime në ngrënie në Mbretërinë e Bashkuar, të ngrënit jashtë do të bëhet edhe më stresues se sa është tashmë.

Nga sot, kafenetë, restorantet dhe ushqimet në Angli me më shumë se 250 punonjës do të duhet të japin informacionin e kalorive të të gjitha ushqimeve dhe pijeve që përgatitin për klientët.

Kjo është pjesë e strategjisë më të gjerë të qeverisë për të ndihmuar njerëzit që janë mbipeshë ose obezë, një kategori që përfshin pothuajse dy të tretat e të rriturve në Angli dhe një në tre fëmijë që mbarojnë  shkollën fillore. Teorikisht, kjo tingëllon si një zgjidhje e thjeshtë.

Por në praktikë, si shumica e zgjidhjeve të thjeshta, etiketimi i kalorive nuk funksionon vërtet.

Si dëshmi e kësaj, na duhet vetëm të shikojmë SHBA-në, ku etiketat e kalorive janë të detyruara të vendosen në menytë e zinxhirëve të mëdhenj që nga viti 2018. Pavarësisht kësaj, amerikanët ende po shëndoshen.

Në rastin më të mirë, studimet sugjerojnë që njerëzit shpejt ndaluan së vëni re numrin e vogël dhe të gëzuar të kalorive pranë porosisë së tyre të preferuar.

Në rastin më të keq – siç ndodhi në qytetin e Nju Jorkut, ku etiketa të tilla kanë qenë të vendosura që nga viti 2008 – duket se po duken keq kur paraqiten me numërimin e kalorive, duke zgjedhur pjata me më shumë kalori, jo më pak.

Dështimi i politikave të tilla mund të shkaktohet në shumë mënyra, nga roli që luan gjenetika e një personi në shtimin e peshës tek cilësia e varur e ushqimeve me kalori të lartë dhe faktorët ekonomikë dhe socialë që e bëjnë obezitetin një problem sistemik dhe jo individual.

Siç tha Stuart Flint, profesor i asociuar i psikologjisë së obezitetit në Universitetin e Leeds dhe drejtor i Obesity UK, së fundmi për Observer: “Obeziteti është shumë kompleks. Nëse do të ishte aq e thjeshtë sa të hahet më pak ose më shumë, njerëzit nuk do të shtonin peshë në masën që kemi për momentin dhe njerëzit do të ishin në gjendje të humbnin peshë më lehtë”

Megjithatë, në vend që të trajtohet obeziteti, efekti kryesor i etiketimit të kalorive mund të jetë thjesht nxitja e ankthit dhe stresit tek njerëzit tashmë të cenueshëm.

Kanë kaluar vite që kur kam luftuar me çrregullimet e të ngrënit, por vetëm sepse, si çdo i varur që shërohet, jam e përpiktë në vendosjen e masave parandaluese. Unë kam një terapist. Unë jam e hapur për përvojat e mia. Unë kam miq dhe familje që mund t’i shikoj nëse jam duke luftuar. Unë kurrë nuk e peshoj veten, ose nuk bëj matje të belit – dhe kurrë, kurrë nuk numëroj kalori, duke u fokusuar tek shija dhe ushqimi.

Dhe unë po shërohem – e rikuperuar, edhe pse kërcënimi i regresionit vazhdon të më shqetësojë, ashtu si të gjithë ish-vuajtësit. Mund ta imagjinoj shumë lehtë se si mund të ndihen ata që përballen me anoreksinë, buliminën ose të ngrënit e tepërt kur përballen me një etiketë të kalorive në një restorant me familjen ose miqtë.

Kur nuk isha mirë, restorantet ishin një strehë e rrallë dhe e veçantë; një vend ku, për shkak se nuk mund t’i numëroja lehtë, kaloritë ishin jashtë tryezës. Keqardhja do të vinte menjëherë më pas, por për ato pak orë të çmuara në Pizza Express Pinner ose ASK Northwood, shqetësimet e mia për peshën u tejkaluan nga shoqëria, atmosfera dhe ndjenja e rastit.

Me dhemb  të mendoj se ky lehtësim i shkurtër e i lehtë do t’u hiqet njerëzve si unë. Numri i njerëzve me çrregullime të të ngrënit në MB po rritet ndjeshëm si rezultat i izolimit dhe ankthit të shkaktuar nga Covid-19.

Gjatë izolimeve të gjata, shumë ish-vuajtës panë se sëmundja që ata mendonin se kishin hedhur tutje  u kthye. Sëmundjet mendore mund të shkaktohen lehtësisht nga ndryshimet në mjedisin tuaj: ndryshime të mëdha, si një pandemi globale, dhe në dukje të vogla, si etiketat e kalorive në meny. Ndërsa rregulloret e reja i lejojnë restorantet të ofrojnë meny pa kalori “aty ku konsumatori e kërkon shprehimisht”, supozimet pas këtij koncesioni janë thellësisht të gabuara.

Ai supozon se bizneset do të kenë një meny të tillë; që stafi do të dijë ta ofrojë atë; që një klient do të dijë ta kërkojë atë; dhe se një numërues kalorish patologjikishtkompulsiv do të kërkojë këtë meny të veçantë, përpara familjes, kolegëve apo miqve të tyre. Është një ironi mizore që ata që në mënyrë ideale do të kishin parasysh etiketat e kalorive, përfundimisht do t’i injorojnë ato, ndërsa ata që duhet t’i injorojnë ato do të duhet të luftojnë çdo instinkt për ta bërë këtë. Me këtë politikë të re, ata prej nesh që rrezikohen të preken nga etiketimi i kalorive në meny, do të humbasin shumë më tepër sesa thjesht peshën.

*ClareFinney, blogere ushqimi/ Marrë nga “The Guardian”