Dimali ishte qytet ilir i përcaktuar me kalanë e Krotinës në rrethin e Beratit.
Nga disa kërkime arkeologjike (më 1962-1963 dhe 1971-1975), u zbuluan monumente të rëndësishme që vërtetonin ekzistencën e qytetit.
U zbuluan banesa, sheshe, rrugë, portikë dhe një lëndë e pasur arkeologjike.
Disa tjegulla me vulë Dimalitan, si dhe një bllok guri me mbishkrim ku është dhe emri Dimali, dhanë mundësinë të përcaktohet vendi i qytetit.
Qyteti arriti zhvillimin më të madh ekonomik gjatë shek.IV-II p.e.s.
Pas pushtimit romak, Dimali e humbi rëndësinë dhe mbeti qendër e vogël strategjike për garnizonet romake.
—–
Botuar në rubrikën Enciklopedi të gazetës DITA. Materialet e kësaj rubrike bazohen në të dhënat e Fjalorit Enciklopedik Shqiptar, botim i Akademisë së Shkencave
Sa mbrekulli eshte kur lexon dhe shqiperon fjalet e vjetra ILIRE. E kesaj gjuhe te bekuar qe djajet qe kane mberritur deri ne Akademin e Shkencave apo ne Institutin e Gjuhesise na e paraqesin si gjuhe te huazuar apo me keq qe s’ka lidhje ndermjet Shqipes dhe Ilirishtes. DI-MAL a ka me bukur. Ndersa qytetin me te vjeter Ilir BERATIN 2400 vjecar na e sjellin emertim sllav. Po perse o gjuhetar te mjere, shqipja ka ndryshuar por shume pak. Te huajt kan vulosur por emertimi eshte prap me shqip BERAT eshte VERAT qe ne shqipen e sotme ka kuptimin e fjales VERAND e cila ka perseri te njejten rrenje qe eshte VERA. Pra vete shtrirja e vjeter e qyteit ne nje koder e ka te tejkaluar jo vetem te shpjeguar kuptimin e fjales. BERAT. pra BERATI i mohuar nga gjuhetaret e gjuhes shqipe eshte i paster ne ILIRO-SHQIP dmth VERA-AND. Edhe qytet vjetra te ashtequjtur greke i perkthen gjuha jone apo gjuha e vjeter dhe e vetmja e kohes se vjeter ILIRISHTJA. OLIMPI ne OLEM-PI dmth ULEM -PI, DELPHI ne DEL- PI ashtu sikurse fjala PHONI qe prap eshte nje shqipe e paster PO-NI, qo di te thote PO-DEGJOJ dhe cfare degjon robi? Nje ze, ja pra ky eshte kuptimi i vertet i fjales FONI apo PHONI.
Ke nje gabim qe s’ze falet; kemi te shkruar “ph” por lexohet “f”, pra kemi Delfi, foni-a. Vetem tek Olimpiada kemi “p”.
Persa i perket Berat-it, ky emer eshte vendosur ne fund te sh. XIX e fillim te shek. XX, si shkurtim i emrit sllav Belgrad. Mendohet se ne antike ky qytet ishte Antipatrea; dhe kjo eshte shume e mundur, ndonese ka edhe mendime qe Antipatrea eshte tjeter e duhet te ndodhet diku aty afer.
Keto trajta shkrimore jane ndryshime per pershtatje. Ne gjuhet e krijuara pershtatje te tilla jane menyra per krijimin e fjaleve te reja. Ndersa ndarja e fjaleve jep arsyetmin apo kuptimin e saj. Ne greqishte pershtatje shkronjave si B ne V, G ne K ,S ne Sh, K ne Q apo Ph ne P dhe e kunderta e tyre jep kuptimin e datajuar te fjales. Gjithashtu pershtatja me alfabetin latin te cojne me origjinen e fjales. Psh emri Filipos (thone qe ka kuptimin e kalorsit) ne latishte behet Fhilip ne shqip del. FIL-IP-OS qe te con ne fill(vetem) hip(hypen) osh(osht ose eshte) si dhe fjala DELFIN apo DELPHIN, DEL-PHINE ne kete raste arsyetohet veprimi DEL- PHIN(qe i bie hyne ose hine ne skajin toske apo cam). Prapashtesa OS apo IS nuk jane gje tjeter vec shqipes OSH ose ISH(osht apo eshte, te cilat sjellin formen e zhvilluar te shqipes ne mijravjecar). Ke fjalen NEKROPOLE qe ne shqip te thote NE-GROP E-LE ose NE-GROP-PO-LE. Ke fjalen KRATOS qe ne shqip KRA(H)T-OS(H) qe te ndihmon edhe fjala tjeter KRAHIN qe i bie ne KRA(H)- HI(Y)NE. Edhe greqishtja moderne fjalet e reja mundohet ti krijoj nepermjet shqipes. Si fjala PSIHIJO (qe eshte figorifer apo ftohesi) qe i bie PS(H)I-HIJO(E) pra FSHI-HIJE futi gjerat atje mos i co ne hije. Shembujt nuk mbarohen, kjo s’do te thote te jesh ne nje mendje.
Sidoqofte duhet respektuar forma fillestare, apo vendore, e fjales, qe tek Delfi na jep fare bukur del + fe, del pra fjala hyjnore. Dhe Olimpi, ky institucion kaq i rendesishem nuk ka pse te degradohet me nje veprim te rendomte, te uljes, por eshte nderimi per pemen e ullirit: uli mpi (mbin); pas kesaj mund te vije dhe domethenia fetare e “dheut” (tokes), qe sundonte ne kete pjese te Ballkanit, uli mpi a de, olimpiada.
Edhe tek Nekropoli duhet te jemi te kujdesshem, sepse nuk kalohet direkt nga nje forme primitive te varrosjes, tek ky institucion, qe tregonte jo thjesht nje varr, por nje monument hyjnor te shpirtit te dikujt, sidomos njeriu te nderuar, apo edhe nje gjysem-hyjnie te dikurshem. Ndaj mund te kemi formen: ne kre polis (ne krye te qytetit), pra si mbrojtes te qytetit keto shpirtera. Te kam thene A. mos u nxito, por matu shtat here e prit njehere! Se nuk nderohet shqipja me te paverteta!
Gjuhe te bekuar por qe skishte alfabet!
Hajde torobello hajde, mendja llacok me uje!
Per Dimalin eshte diskutuar shume, se ku gjindet! Ky i mesipermi mund te jete percaktimi i Cekes (ati, Hasani), por me duket i pranuar diku pas viteve ’70. A eshte vertet Dimali?
Nuk ka me te poshter mashtruasa se keta hybridet grekafone.Mire vete jane rrace pa IDENTITET,por megjithese i shohin keta mure qytetesh Ilire si Dimalum,Bylis,Amantia,Foinike,,megjithese deshmite dokumentare dhe arkeologjike,flasin per Qytete Ilire dhe Epirote,keta vazhdojne avazin e grekezimit te qyteteve ilire.
Periudhen Ilire e quajne periudhe helenistike.
Vijne e germojne arkeologjine shqiptare greko-amerikanet ketu,sepose edi rama miljardat e laboratoreve ja ka dhene greko-homogjeneve Vilma Nushi dhe Karrapharathano.
Jogjithmone funksionon ndarja e fjaleve ne rrokje per te dhene kuptim.
Kur debatojne sharlatani grek me sharlatanin shqiptar ne gjuhesi,kjo metode eshte shume efikase.Psh koka e idjotit grekafon pellasgos,qe tani eshte bere Erdogan,,nuk mbushet ndryshe..Duhet nje i ngjashmi i tij qe flet te njejtat gomarlleqe gjuhesore…
Fjala Krahine,vjen nga sllavishtja Kraina,,Kraj-fund,kufi,
nuk ka lidhje me shqipen-krah.
Demo, po si mo ta dhenka sllavishtja kuptimin para shqipes? S’ke faj prandaj na doli shqipja mbo 90% e huaj. Paskan pritur te paret e shqiptarve sllavet qe te mesonin edhe fjalen krahin. Po sikur te paret tane jane mijra vjet para sllaveve. Ndoshta atehere mesuan edhe pjeset e trupit patjeter. Jemi ne kohet e cudirave, nje kerric kastravec kujton alfabetin. I bie qe popujt qe skishin alfabet, s’duhet te trashegojne gjuhe. Qe me rregullin e treshit prisnin pushtuesit apo fqinjet qe te mesonin gjuhen e tyre.
Po fakti qe s’kane lene asnje shkrim e asnje shenje nuk eshte pak. I bie te kene perdorur vetem gjuhen e folur, qe edhe ajo s’dihet si ka qene.
Cdo gje ne hava dmth!
A do ta nderprisni ndonjehere kete mitizimin dhe pallavrat legjendare per pellazget!? Se ju kujtoni se pellazget flisnin shqip si ne tani.
Sllavetr vertet erdhen mijra vjet pas vendosjes se Ilireve ne keto ane,por ndikuan ne gjuhen e tyre dhe Toponimine,,Ashtu si ndikuan Romaket.
Emrat e vendeve Corrovode,Novosele,Gllave,Drobonik,Golloberde,Gostime.
Fjalet:Opinge,Plevice,Darove,Gorrice.
Jo 14 shekuj me pare,por sot pas 1990,gjuha shqipe po shnderrohet ne nje mish mash nga gjuhet Euro-atlantike,:Sufllaqe,Fasone,Top-lista,Garnityre,Make-up,OK,Produksioni,Gastronomya,Star,super star,Show man,Triller,
Me vjen keq qe thoni se nuk shkrime nga ilire, kur ato jane jane gjetur ne rrethinat e Shkodres. Ndofta duhet te lexoni me shume . . .
Ketu s’kemi te bejme per te ashtquajturin fakt nese eshte e drejte apo s’eshte e drejte. Problemi eshte ndergjegja e robit, sepse faktet dhe gjurmet e shqipes jane te nje shtrirje shume me te madhe se sa kuptimi i shqipes se sotme. Mjafton te kujtojme qe edhe gjuha etruske mbizoterohet nga kuptimi nepermjet shqipes. Apo shkrimi i Limnos “ZI ZI MERZI”, nuk u arrit te kuptohej nga asnje gjuhe tjeter, qofshin te vjetra apo te reja, pervecse nepermjet shqipes. Ndersa shume emertime me kuptimin shqip shihen deri ne Pakistan. Por si shqiptar(besoj qe mund te jemi) krenohemi te perbuzim njeri-tjetrin, dhe sigurishte qe i huaj apo e huaja eshte ajo qe na jep arsyen, edhe kur arsyeja mbivendoset ndaj te huajes. Kur flet per dicka te prekshme sic eshte fjala KRAHINE qe ne shqip ka kuptimin e nje bashkesie te gjere apo te disa vendbanimeve me shtrire te gjere, pra qe ndodhen brenda fjales, patjeter duhet te pranojme me mire shpjegimin nepermjet huazimit a thua se nepermjet shqipes nuk asnje kuptim fjala. Nejse c’munde presesh me shume nga tranguj qe dalin pas kastravecit. Demo akademiku le ti vazhdoj studimet sllave, por gjuhet ashtu si gjithshka tjeter kam dhene dhe kan mare. Kohet e sotme dhe mishmashi ne perdorimin e shqipes besoj se do jete kalimtar dhe jo vdekjeprures.
Me vjen keq,por populli shqiptar i Shqiperise se poshtme,eshte nje popull tra-la-la.(ketu kam parasysh Shqiperine Londineze,sepse populli i Malsise dhe Kosoves ka tjeter mentalitet).
Ky popull nuk ka Krenari Kombetare,Nuk ka Qendrushmeri per Kollonat qe mbajne Identitetin kombetar,sikur ti kete te falura.
Ky popull nuk ka dhimbje per Kufijte Kombetare.
Cdo popull tjeter,do te ishte versulur ne Kryeministri,,do ta kishte nxjerre Ramen me shkelma,sapo leshoi Deklaraten per Zgjerimin e Greqise nga ishujt mikroskopike ne drejtim te Shqiperise me 12 milje,sikur te shte Avokat i Greqise.
Cdo popull tjeter do ti kishte rrafshuar varrezat e andarteve greke ne toke shqiptare dhe do tua hidhte kockat ne Kakavije.
Cdo popull ne bote ruan me krenari gjuhen dhe emrat kombetare,Nuk jane merzitur mijra vjet me ato EMRA.
Vetem shqiptaret i nderrojne emrat sipas modes pranvere-vjeshte,sikur jane rritur tek ARMANI.
Ky popull REZIL,ky popull kodosh i Identitetit kombetar,nuk meriton Atdhe,prandaj tallin bythen greket me ne.Edi Rama dhe maloku Vucidolit kane gjetur shesh te bejne pershesh.
Berati ne lashtesi quhej Qyteti i bardhe. sllavisht Bjello\bardhe Grad\Qytet Beograti eshte keshtjelle mesjetare jo qytet….