Për rilindjen e Frashërit

Nuk munda ta fsheh dot gëzimin tim kur mora ftesën nga drejtuesit e Qendrës “Frashëri” për të adresuar një përshëndetje në këtë konferencë, e cila nisur nga programi i saj i pasur kam besimin se do të trajtojë me realizëm jo vetëm vendin që zë Frashëri në historinë e Shqipërisë, por dhe projektet për rigjallërimin e tij si qendër e Dangëllisë.

Nuk do të dëshiroja të zgjatem, në fjalën time, për të evidentuar vlerat historike dhe kulturore që zë Frashëri në historinë kombëtare, pasi ato do t’i shpalosin gjerësisht në mënyrë shkencore folës të tjerë, por do të ndalem tek udhëkryqi historik në të cilin gjendet sot Komuna e Frashërit, në prag të projektit të ndarjes së re territoriale. Kur dy-tre muaj më parë me Prof. Gjergj Frashërin, po diskutonim mbi këtë problem dhe për më tepër me një ngjarrje të rëndësishme historike siç është 100-vjetori i djegjes së Frashërit nga andartët grekë dhe dëshirën e babait të tij, enciklopedisë së rrallë, Kristo Frashërit, një nga përfaqësuesit më të rëndësishëm të historiografisë shqiptare për ta përkujtuar këtë jubile, sinqerisht u preka jo vetëm nga kjo dëshirë, por edhe nga atdhedashuria dhe përkushtimi i një njeriu, mbi shpatullat e të cilit rëndojnë mbi 9 dekada jetë.

Dihet se suprimimi i komunës do të sillte “ekzekutimin me vdekje” të Frashërit si term gjeografik nga harta e Shqipërisë, ndaj mbrojtja e tij është detyrim historik i të gjithë aktorëve të shoqërisë shqiptare. Për fat të keq, deri më sot, Shqipëria, ka një Ministri Kulture, ka edhe një Ministri Arsimi, por që sot për fatin tonë të keq mungojnë në këtë event. Unë do të shpresoja që mesazhet e kësaj konference t’i ndihmojnë ata në vendimmarrjen e tyre të drejtë, si detyrim parësor institucional promovimin dhe mbrojtjen e trashëgimisë tonë kombëtare. Duke përfituar nga rasti,  nisur edhe nga mesazhi mbështetës i Kryeministrit Rama drejtuar kësaj konference, i cili konfirmoi vëmendjen e qeverisë së tij, do t’i bëja thirrje qeverisë që Frashëri, duhet të mbetet si qendër administrative më vehte, për vlerat e veçanta arsimore, kulturore dhe historike të tij.

Ndaj është imperative për Qeverinë, Parlamentin, kreun e Shtetit, të mendojnë sa nuk është vonë për rigjallërimin e Frashërit si qendër e Dangëllisë. Është e vërtetë se Frashëri është historia e një fshati, dikur të lulëzuar dhe sot të braktisur. Një braktisje që më shumë ka ardhur nga mungesa e vëmendjes dhe programeve të zhvillimit social-ekonomik të qeverive, ashtu si ka ndodhur edhe realisht edhe me fshatra dhe treva të tjera. Ai ka një histori të veçantë, e cila ngjan me historinë tonë kombëtare, me të gjitha meritat dhe me të gjitha fatkeqësitë e saj, por kurrë nuk kemi parë në horizont ndonjë projekt nga Ministria e Kulturës, apo ajo e Turizmit, të cilat prej vitesh kanë propoganduar si strategji kombëtare “Turizmin Kulturor”?

Duke, falenderuar edhe një herë Qendrën “Frashëri”, për mundësinë që na krijoi për të shprehur opionionet dhe shqetësimin tonë, do të doja të ngreja zërin fort, dhe bashkërisht prej sot, duhet të futim në axhendën tonë personale, të institutit që drejtoj, të organizatave të tjera patriotike kulturore, medias etj, si moton tonë ndjenjën e rigjallërimit të Frashërit. Kjo është e mundur! Imzot Fan S. Noli, pothuajse një shekull më parë shkroi këto vargje brilante “Jepni për Nënën” mbi fatin e Shqipërisë, i cili çuditërisht më ngjason dhe sot “Ç’thot’ ajo e ve e gjorë, -Mbretëreshë pa kurorë- Faqe-çjerrur, lesh-lëshuar, Shpirt e zëmër përvëluar; Gjysm’ e vdekur: “O Shqiptarë, Nënës mos ia bëni varrë!”… Do të ndihim pa kursyer, Për ty, Nëna jon’ e vyer, Që me drit’ e nder të thuresh. Dhe me bijt’ e tu të mburesh. Cila Nënë lyp paranë? Cilët bij me shpirt s’i dhanë? Mbahu, Frashër, mos kij frikë, Se ke djemtë brenda dhe jashtë Shqipërisë.

Në këndvështrimin tim, Frashëri duhet të rigjallërohet si qytezë malore, jo vetëm prej interesit të madh të vizitorëve për historinë e tij, por edhe për resurset dhe potencialet e tij të jashtëzakonshme natyrore, kulturore, historike dhe morale, si vlera të larta kombëtare të një shoqërie moderne shqiptare me vlera turistike dhe urbane të mirënjohura. Faktikisht, nga kontaktet e shumta që kam pasur këto vitet e fundit me bashkëatdhetarë në Amerikë, në Kanada, në UK, në Europë e kudo, më kanë shprehur vendosmërinë e tyre, se do t’i kthehen vendlindjes tonë Frashërit, kudo që të jenë. Dhe një proces i tillë, do të ndodhë sepse ekziston mundësia të rindërtohen shtëpitë e dikurshme nga vetë pronarët e tyre, dhe këto mund të vihen në dispozicion të turizmit në çdo stinë. Me gjithë këto resurse, po e përsëris edhe një herë, të mos e braktisim Frashërin, të mos e lëmë atë të zhduket nga harta e Shqipërisë. Është për të ardhur keq që të gjitha këto prapësira ndodhin në të njëtën kohë, me të njëjtën rezonancë, sikundër është edhe tentative tjetër për të ndryshuar historinë e popullit shqiptar, sipas orekseve të atyre që kërkojnë ngjalljen e otomanizmit.

* Studiues, Publicist dhe Drejtor i Përgjithshëm, i Institutit të Çështjeve Kombëtare