Një haker me etikë rrëfen…

Nëse gërmojmë, Tirana nuk është pa ide dhe pa zhvillime për sa i përket të rinjve. Ata që duan të bien në sy e të bëjnë diçka, mund ta gjejnë hapësirën e munguar. Madje, mund të bëhen edhe… biznesmenë. Një konkurs që të ofron një mundësi të tillë sapo ka hapur dyert dhe pret aplikimet nga kushdo që ka një ide origjinale për të paraqitur. Ideja duhet të këtë gjithmonë lidhje me teknologjinë.

Startup Weekend është një rast i mirë për të krijuar një skuadër dhe për të ndërtuar një ëndërr në vetëm 54 orë. Ajo çfarë do t’i merrte dikujt një ose më shumë muaj për t’u ndërtuar, mund të bëhet e mundur në një fundjavë falë ndihmës së skuadrës dhe ekspertizës së mentorëve. Ky është viti i tretë që organizohet një konkurs i tillë në Tiranë. Ne takuam një nga organizatorët e këtij aktiviteti, Ergest Nakon, inxhinier informatike dhe i specializuar në fushën e hakerimit etik. Me Nakon folëm më shumë për sigurinë online dhe kujdesin që duhet të këtë kushdo që është përdorues i internetit.

Ergest, gjatë bisedës paraprake që bëmë së bashku na thatë se jeni certifikuar për etikë hakerimi, çfarë do të thotë kjo?

Në 2011, pasi kalova me sukses një testim në Vjenë, u certifikova për njohuritë e mia në fushën e sigurisë dhe aftësitë e mia për të gjetur pikat e dobëta të sistemeve të informacionit në mënyrë etike. Është një certifikatë e njohur në gjithë botën, CEH (Certified Ethical Hacker). Besoj kam qenë një nga të parët që ka marrë këtë certifikatë në Shqipëri. Në thelb certifikata jepet për aftësitë e mia teknike në fushën e sigurisë së informacionit dhe aftësitë e mia për të ‘thyer’ sistemet e ndryshme.

Në këtë botë ku interneti po na pushton gjithmonë e më shumë, sa të sigurt dhe sa të rrezikuar jemi?

Po, është e vërtetë, ne çdo ditë e më shumë bëhemi të varur nga interneti për komunikimin tonë me miqtë, me kolegë, me masat. Nga vetë mënyra sesi interneti funksionon, në çdo moment jemi të rrezikuar që informacioni të cilin ne e transmetojmë, ose e vendosim online të bëhet publik. Jo gjithmonë kjo është në dorën tonë. Në momentin që ne një informacion e vendosim online automatikisht ai nuk na përket më vetëm neve. Një foto e vendosur në Facebook, një e-mail i dërguar nëpërmjet Gmail-it, profili ynë në LinkedIn automatikisht bëhen burim informacioni për kompanitë që e ofrojnë këtë shërbim.
Por të mos harrojmë që në shumë raste, jemi ne që me neglizhencën dhe shkujdesjen tonë, e bëjmë internetin një rrezik akoma më të madh. Klikimet e ndryshme që mund të bëjmë në link-e të cilat nuk janë të sigurtë, attach-et të ndryshëm që hapim duke mos ditur se ca realisht ata janë, aplikacionet e ndryshme të crack-uara që ne shkarkojmë janë burime infektimi të kompjuterëve tonë e më pas humbje të informacioneve konfidenciale ose personale.

Çfarë rreziqesh na vijnë nga interneti dhe vjedhja e të dhënave tona?

Rreziqet janë nga më të ndryshmet si deformime të informacionit, mos-aksesim në të dhënat tona personale, humbje reputacioni si dhe humbje financiare. Duke marrë një shembull të thjeshtë, nëse ne harrojmë diku adresën tonë të emailit hapur, atëherë çdokush mund të arrijë të aksesojë llogarinë tonë në Facebook, Paypal, etj. Në këtë mënyrë ai ka akses në informacionet tona personale dhe financiare. Personi mundet lehtësisht të keqpërdorë fotografitë tona, ose të dhënat tona financiare në Paypal.
Një pyetje që lind natyrshëm, e kuptojmë kuriozitetin dhe interesin ndaj politikanëve, njerëzve të njohur e të pushtetshëm, po vjedhja e të dhënave të njerëzve të thjeshtë, kujt i duhet?

Në ditët e sotme shumë pak prej nesh nuk kanë kryer një transaksion financiare-online. Dikush ka përdorur kartën e kreditit për të blerë diçka online, dikush mund të ketë të dhënat e llogarisë online, të bankës, etj. Prandaj çdo kush prej nesh është objekt për t’iu vjedhur të dhënat personale.
Na tregoni disa sekrete, se si të mos biem pre e sulmeve në profilet, faqet apo dhe email-et tona?

Nuk ka rregulla të sakta ose të prera për këtë gjë. Faktori më i rëndësishëm është që të jemi të ndërgjegjshëm që të dhënat tona mund të keqpërdoren. Në këtë mënyrë të gjithë fillojmë dhe bëhemi më të përgjegjshëm për mënyrën si i ruajmë këto informacione. Por ka dhe këshilla të cilat na ndihmojnë. Duhet të bëjmë kujdes në faqet e ndryshme, në momentin kur aty kërkohet të vendosim emrin e përdoruesit dhe fjalë kalimin. Këto faqe gjithmonë duhet të përdorin protokolle të sigurta komunikimi. P.sh. kur ne futemi në Facebook, Gmail ose Outlook, duhet të sigurohemi që adresa web fillon me https:// dhe jo me http://. Duhet të sigurohemi që certifikata është e vlefshme dhe adresa që jemi duke naviguar të jetë realisht ajo që duhet. Duhet të shmangim hapjen e objekteve që na vijnë të bashkangjitur në email nga persona që ne nuk i njohim. Ose të mos u përgjigjemi email-eve të ndryshme që na kërkojnë informacione personale. Të vendosim sa më pak informacione personale në forume të ndryshme, rrjete sociale duke u kufizuar vetëm në ato informacione që janë të rëndësishme për qëllimin e kërkuar. N.q.s. nuk duam që një foto e jona personale mos të dalë online, atëherë të sigurohemi që atë asnjëherë mos ta vendosim në një rrjet social.

Thuhet se Google dhe “sivëllezërit” kanë në dorë botën, sa e vërtetë është kjo?

Google dhe kompani të tjera të mëdha kanë në dorë shumë informacione, dhe në një farë mënyre mund të themi që kanë në “dorë” botën. Kjo nuk do përbënte problem në qoftë se përdorimi i tyre do ishte i sqaruar dhe brenda qëllimit. Google dhe sivëllezërit e tij, përdorin këtë informacion për të shpërndarë reklama përdoruesve të shërbimeve falas. Facebook ka shpenzime në vlera 1.8 Bilion $ në tre muaj (Nga raporti zyrtar për tremujorin e 3-të 2014). Dhe përsëri ai ofron shërbim falas. Të ardhurat kryesore të Facebook janë nga reklamat. E njëjta vlen dhe për Google. Çdo ditë ne, përdoruesit e shërbimeve të tyre, i furnizojmë ata me informacione nga më të ndryshmet, duke i bërë ata gjithnjë e më inteligjentë. Kur ne ndajmë një informacion, një gjendje emocionale, përpara se atë ta kemi ndarë me audiencën tonë, atë e kemi shpërndarë me Google, Facebook duke ndihmuar sistemet e tyre të na kuptojnë më mirë. Së fundmi, Google ka pasur disa kritika pasi dyshohet për lexim automatik të postës elektronike në shërbimin falas të Gmail. Google e arsyetoi që skanimi nuk bëhet nga njerëz, por nga sisteme automatike. Pas daljes së skandalit, Google përditësoi kushtet e përdorimit të shërbimit (Term of use) duke e përfshirë dhe këtë. Por shumë nga ne i neglizhojnë dhe nuk i lexojnë kushtet e përdorimit të shërbimeve.

Në këto kushte si duhet të sillemi?

E kemi në dorë të bëjmë balancën midis asaj që ne e pranojmë të mos jetë më personale, dhe asaj çka mund të mos pranojmë. Personalisht, duke përjashtuar Gmail që e përdor shumë, jam shumë i kujdesshëm për mënyrën si i përdor këto shërbime. Përdor rrjetet sociale duke minimizuar të dhënat personale të cilat publikoj në to, ndaj shumë pak informacion me miqtë e mi në to dhe shmang klikimin e linkeve të faqeve ose aplikacioneve të ndryshme që kërkojnë akses në të dhënat e mia.

Përdoruesve u këshilloj të mos përdorin aplikacione në Facebook, të cilat të premtojnë se do të “tregojnë kush ka parë profilin tuaj”. Aplikacione të tilla janë thjesht tentativa për të marrë informacione personale e më pas t’i përdorin për reklama ose keqpërdorin. Funksionalitete te tilla, gjithmonë ofrohen nga vetë rrjeti social (p.sh. Linkedin të ofron të shikosh personat që kanë parë profilin tuaj)

A ka vend për panik?

Pas ngjarjeve të fundit, duke nisur me publikimin e informacioneve nga Edward Snowden për programin e NSA mbi mbledhjen e informacioneve te ndryshme për qytetarët amerikanë dhe jo vetëm, besoj se të gjithë ne duhet te ndërgjegjësohemi për atë çfarë po ndodh. Duhet të kuptojmë rëndësinë e informacionit, të dimë si të mbrojmë atë. Nuk po them qe duhet te mbyllim Facebook-un apo Twitter-in, por ama duhet të kemi kujdes, çfarë shkruajmë, dhe me kë e ndajmë informacionin. Asnjëherë nuk duhet të vendosim informacione personale në këto rrjete; i gjithë informacioni që ne hedhim, edhe pasi e fshimë, jo gjithmonë zhduket 100% nga interneti.

Ju jeni një haker që mund të hyni kudo?

Jo, jam një ekspert në fushën e sigurisë, që çdo ditë mundohem t’i bëj sistemet sa më të sigurta. Teknikisht kam njohuritë e nevojshme për të hyrë në çdo sistem që ka një pikë të dobët. Unë përdor këto njohuri për ta bërë informacionin sa më të sigurt. Nuk më lejohet të veproj në mënyrë jo etike.

Cila është marrëdhënia juaj me njerëzit, a ju pyesin ata si, apo kërkojnë që t’i zbulosh ndonjë password?

Më ka ndodhur shpesh kjo, ku të njohurit e mi më kërkojnë t’u gjej fjalëkalimet e Facebook-ut ose email-it të personave te tjerë. Shumica e rasteve janë të nxitura nga faktor socialë e njerëzorë, si p.sh. xhelozi ose mosbesim. Deri tani nuk më ka ndodh të më kenë thënë për raste përfitimi. Sidoqoftë në të gjitha rastet përgjigja ka qenë shumë e prerë, dhe refuzimi ka qenë opsioni i vetëm për mua. Kur vendos një drejtim të caktuar në jetë, atë të etikës profesionale, nuk ke mundësi të tjera për raste të tilla.

Jeta

Ergest Nako ka studiuar Informatikë në Fakultetin e Shkencave të Natyrës, Universiteti i Tiranës. Është diplomuar në 2007. Aktualisht punon si ekspert në menaxhim projektesh të ndryshëm. 31 vjeçari me origjinë nga Vlora vjen nga një eksperiencë 10-vjeçare në fushën e teknologjisë së informacionit, nga të cilat 7 në fushën e sigurisë së informacionit. Gjithashtu është duke organizuar, së bashku me një grup të rinjsh të pasionuar, Startup Weekend Tirana, edicioni i tretë. Ky është një event ndërkombëtar dhe organizohet në 200 vende të tjera në të njëjtat data.

***

Çfarë pritet të ndodh gjatë fundjavës Startup?

Një biznes për 54 orë

Startup Weekend Tirana është pjesë e rrjetit global “Startup Weekend”, themeluar në vitin 2007, në Seattle. Formati është i njëjtë në të gjitha vendet që aplikohet: nis ditën e premte me seanca brainstorming, ku pjesëmarrësit motivohen të shprehin idetë e tyre të biznesit. Pas kësaj krijohen skuadra për të vënë në jetë këto ide biznesi. Gjatë orëve të fundjavës fokusi është mbi implementimin e ideve, testimin e tyre, si dhe ndërtimit të një produkti në miniaturë. Të dielën në darkë, pjesëmarrësit prezantojnë prototipet e tyre përpara një paneli ekspertësh. Në fund ndahen çmimet. Këtë vit sponsorët globalë si Google, Amazon, Up Global ofrojnë çmime shumë tërheqëse për pjesëmarrësit. Eventi është i hapur për sponsorë lokalë, prandaj ftojmë të gjitha ata që ndajnë të njëjtin pasion për teknologjinë e biznesin, për të kontribuar në suksesin e këtij eventi, duke kontaktuar në [email protected] ose http://tirana.up.co. Startup Weekend Tirana këtë vit do të zhvillohet gjatë fundjavës 21-23 nëntor në Ministrinë e Mirëqenies Sociale edhe Rinisë. Ajo çka është speciale për këtë Startup Weekend është fakti se zhvillohet në Javën Globale të Sipërmarrjes. Aneida Bajraktari, Ergest Nako, Marsida Vishkurti, Elio Qoshi dhe Klajdi Turlla janë të rinjtë e pasionuar pas teknologjisë dhe sipërmarrjes që do të sjellin këtë event në Tiranë. Ata shprehen të sigurt se ky event do të kontribuojë në realizimin e ëndrrave të të rinjve shqiptarë.

***

Kush po na sundon?!

Padronët e vërtetë të botës

Google dhe “sivëllezërit” kanë në dorë botën. Kanë një fuqi prej 2 mijë miliardë dollarë, qindra-miliona klientë, dinë gjithçka për ne dhe mund të ndikojnë në zgjedhjet që bëjmë. Pesë gjigantët amerikanë të Internetit -Amazon, Facebook, Microsoft, Apple dhe Google – janë padronët e vërtetë të botës. Dhe disa kanë nisur të shqetësohen. Dinë gjithçka për ty. Çfarë të pëlqen, atë që shkruan dhe mendon, madje edhe ndjesitë e tua. Çfarë blen, ku shkon çdo ditë dhe në çfarë ore. Kur u bindesh zakoneve të tua dhe të gjithë herët që zgjedh kapriçion për t’i shkelur. Janë kudo. Në shtëpi, në xhep, në makinë. Apple, Amazon, Facebook, Google dhe Microsoft janë sovranët e vërtetë transnacionalë. Fuqi të mëdha globale të epokës së Internetit (të gjitha amerikane) që, tamam si ato të vërtetat, janë gjithmonë në luftë mes tyre. Objekti i konkurrencës jemi ne. Apo 2.8 miliardë personat që, ashtu si ne, çdo ditë lundrojnë në internet dhe kanë një kartë krediti. Secili konkurrent dëshiron të bëhet padron i botës, të ketë sa më shumë ndjekës dixhitalë dhe të eliminojë konkurrencën. Janë sovranë sa diskretë e të heshtur, aq edhe të fuqishëm. Për të fituar besnikërinë e klientëve, ofrohen që të bëhen furnizues globalë të gjithçkaje, produkte, shërbime dhe zgjidhje që përmirësojnë dhe thjeshtësojnë jetën tonë.