“Shtëpia me gjethe”, atje ku telat e telefonit kishin stacionin e parë

NGA ENTELA RESULI

Në këtë shtëpi edhe gjethet kanë vesh (kanë patur). Sot ngjan si shtëpi fantazmash. E mbajtur në fshehtësi si një vend misterioz ku përgjohej gjithë dynjaja, tashmë “Shtëpia me gjethe” do të jetë e hapur për publikun. Por më parë do të restaurohet ashtu si dhe “bunkeri anti-atomik i Enver Hoxhës”, duke u kthyer në një muze spiunazhi. Ndodhet në kryeqytet përballë Kishës Ortodokse, ngjitur me Gjykatën e Lartë në të djathtë, dhe me godinën e Albtelecom në të majtë, në rrugën “Ibrahim Rugova” e mbuluar nga degët e pemëve, prej së cilave ka marrë dhe emrin. Kjo godinë ruan ende hijen e një shtëpie përgjimi ku Sigurimi i Shtetit fuste fishën në kabllin e telefonit të çdo qytetari dhe përgjonte atë çka ai komunikonte. Nuk e patëm të thjeshtë të siguronim një leje për t’u futur në të e për të parë ambientet nga brenda. Edhe pse e ka humbur funksionin e saj të dikurshëm, përsëri kjo shtëpi ruhet me fanatizëm. Ajo është e ndërtuar në dy kate. Dhomat janë të mbyllur me vula. Na sigurojnë që në to nuk ka asgjë brenda, janë bosh, por nuk mund të na i hapin dyert. Është e rrethuar e gjitha nga gjethe dhe banorët e saj janë merimangat dhe insektet. Në korridoret e saj shohim tufa telash, që kush e di sa zëra kanë kaluar mbi to ndër vite, por sot, asgjë.

Nëpërmjet të çarave të dritareve arrijmë të marrim pamje të gjendjes së tyre dhe të disa objekteve që ndodhen në të. Rreth e qark godinës gjejmë edhe gjurmët e telave të telefonin që vinin nga PTT dhe aty… përgjoheshin. Ish-punonjës të Sigurimit të Shtetit na bëjnë me dije se përveç qytetarëve të zakonshëm, nën përgjim viheshin dhe anëtarët më të lartë të nomenklaturës. Shumë mbledhje të Byrosë Politike nisnin e përgatiteshin nga kjo godinë. Akuzat që Enver Hoxha lexonte ndaj armiqve brenda partisë i vinin direkt nga “Shtëpia me gjethe”.

Kjo godinë ka shërbyer për shumë vite si një ndër objektet më të rëndësishëm të shërbimit sekret shqiptar. Prej kësaj godine bëheshin përgjimet dhe raportimet e rëndësishme nga Sigurimi i Shtetit dhe më pas edhe nga Shërbimi Informativ Shtetëror. ‘Shtëpia me gjethe’ është nxjerrë tashmë nga inventari i shërbimit sekret dhe duket se do të shërbejë si një muze i spiunazhit. Në të kaluarën kjo shtëpi njihej ndryshe si “ZONA D”, në kohën e regjimit ishte një nga bazat kryesore të Sigurimit të Shtetit, e cila ka shërbyer si qendër ku arkivoheshin dosjet që cilësoheshin si me rëndësi të madhe, në të cilat bënin pjesë dhe dosjet për agjitacion propagandë kundër pushtetit. Në mes të viteve ’90 pajisjet e kësaj godine dhe dosjet u transferuan te zyra e SHISH pasi edhe teknologjia kishte avancuar dhe përgjimi nuk bëhej më në mënyrë manuale.

Është një vend që të mban aty. Shkon te dera për të dalë e futesh sërish brenda. Të duket sikur ke mbaruar punë, por edhe sikur nuk ke bërë asgjë. Të bën të mendosh që në çdo sekondë mund të zbulosh diçka…

Ose “Gjethi”…

U interesuam pranë Ministrisë së Kulturës për të mësuar disa të dhëna më të detajuara për këtë godinë. Në rrugë zyrtare u informuam se objekti, i ashtuquajtur “Gjethi”, me adresë, Rruga “4 Shkurti”, Tiranë, është një objekt i spikatur nga pikëpamja e veprimtarisë dhe e pamjes së tij gjithmonë misterioze, përfaqësuar në këtë rast nga Sigurimi i Shtetit. Kjo shtëpi, gjatë periudhës së diktaturës komuniste në Shqipëri ka fshehur brenda saj një merimangë të sofistikuar aparaturash spiunazhi nga më modernet për kohën.

Pas rënies së regjimit komunist në vitin 1991, dhe me shpërbërjen e Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit, ky objekt u shndërrua në selinë e Shërbimit Informativ Kombëtar (SHIK), e më pas të Shërbimit Informativ Shtetëror (SHISH), duke funksionuar nga pikëpamja praktike si qendër përgjimesh deri në vitin 1998. Më pas objekti pushoi së funksionuari duke mbetur deri në ditën e sotme i mbyllur, pa funksion parësor, në pronësi gjithsesi të SHISH, sot me VKM nr. 468, dt. 22.07.2014 në pronësi të Ministrisë së Kulturës.

Nga pikëpamja historike, ky objekt është një pasqyrë reale e diktaturës në Shqipëri, e cila krahasuar me diktaturat e tjera të bllokut lindor, ka qenë unike sa i përket ashpërsisë, vrazhdësisë dhe përfshirjes në përgjim të pjesës më të madhe të popullsisë, gjë që në dekadën e fundit solli izolimin maksimal të vendit, duke kontribuar kështu në rritjen e nivelit të paranojës në vend në radhët e udhëheqjes politike, por edhe në njerëzit e thjeshtë.

Në Shqipëri si në çdo vend tjetër të bllokut lindor, shërbimet sekrete, kanë luajtur një rol dominues në jetëzgjatjen dhe sundimin 45-vjeçar të regjimit komunist. Me krijimin e saj, pas çlirimit të vendit, Drejtoria e Sigurimit të Shtetit ishte mjaft agresive dhe efektive në përgjimin dhe survejimin e njerëzve të pushtetit, gjithashtu edhe të popullatës shpesh duke abuzuar e hamendësuar për armiqtë e shumtë imagjinarë. Një pjesë e mirë e aparaturës teknike dhe materiale të shumtë, të përdorur në atë periudhë nga Drejtoria e Sigurimit të Shtetit, janë të magazinuar dhe të arkivuar në ambientet e kësaj godine dhe në Arkiva të posaçëm. Pas informacioneve në rrugë informale, pjesa dominuese e këtyre aparaturave nuk përdoren më nga SHISH. Ato janë aparatura të fushës së përgjimeve kryesisht, kamera, monitorë, incizues, përforcues, laboratorë fotografikë, kimikë, radio- marrës, kompjutera e deri tek veglat e thjeshta që përdoreshin nga agjentët për të kryer atë lloj veprimtarie.

Objekti i ndodhur në qendër të kryeqytetit u ndërtua fillimisht për të shërbyer si klinikë mjekësore dhe në këtë godinë lindi princi trashëgimtar Leka Zogu pak ditë para se Shqipëria të pushtohej nga Italia fashiste. Gjatë pushtimit gjerman kjo godinë ka shërbyer si seli e Gestapos. Pasi u përdor në vitet e para të regjimit komunist si godinë e hetuesisë ku torturoheshin e merreshin në pyetje kundërshtarët e regjimit komunist, ajo u shndërrua në një ambient të zhvillimit të veprimtarive nga Sigurimi i Shtetit prej nga realizoheshin përgjime dhe kontrolle të korrespondencës për qytetarë vendas apo të huaj në Shqipëri.