Parashikimi tragjik i një shkrimtari (intervista më e lexuar e këtyre ditëve )

Javën e shkuar, në intervistën e parë rreth romanit të tij të ri, Michel Houellebecq shpjegonte se çfarë e shtyu të shkruante një libër që ka shkaktuar shumë polemika në Francë, polemika që filluan në fakt që para publikimit të tij. Autori i “Grimcat elementare” ka vënë sërish gishtin në plagë, me një libër fiction që trajton të ardhmen e Francës dhe rolin e Islamit.

“Nënshtrimi”, romani i tij i gjashtë, i vendos ngjarjet në vitin 2022. Franca jeton e frikësuar. Vendi është i shqetësuar nga probleme misterioze. Mediat fshehin me lehtësi episodet e zakonshme të dhunës urbane. Gjithçka mbulohet, publiku është në errësirë dhe në shumë pak muaj lideri i Partisë Myslimane, krijuar së fundmi, do të zgjidhet president. Natën e 5 qershorit, në raundin e dytë të zgjedhjeve të përgjithshme (raundi i parë anulohen për shkak të një manipulimi elektoral të përgjithshëm) Mohammed Ben Abbes mund bindshëm Marinë Le Pen me mbështetjen si të socialistëve ashtu edhe të të djathtëve.

Ditën pas zgjedhjeve, gratë braktisin veshjen perëndimore. Shumica e tyre fillon të veshë ferexhetë prej pambuku, të nxitura nga subvencionet e qeverisë dhe braktisin punën e tyre. Papunësia e meshkujve bie brenda natës. Në lagjet që më parë ishin të rrezikshme, krimi praktikisht zhduket. Universitetet bëhen islamike. Profesorët jo myslimanë janë të detyruar të dalin në pension të parakohshëm nëse nuk kthehen në myslimanë dhe nuk i nënshtrohen regjimit të ri.

 

Përse e bëtë?

Për disa arsye. Si fillim besoj se është puna ime edhe pse kjo fjalë s’më intereson. Vura re ndryshime të mëdha kur u vendosa në Francë, edhe pse këto ndryshime nuk janë veçanërisht franceze, por më shumë të perëndimit në përgjithësi. Mendoj se arsyeja e dytë është që ateizmi im nuk i ka mbijetuar plotësisht numrit të vdekjeve, me të cilat më është dashur të përballem. Në fakt filloi të më dukej e papërballueshme.

 

Ngordhja e qenit tuaj dhe vdekja e prindërve?

Po, ishin shumë gjëra në një periudhë shumë të shkurtër. Pjesërisht mund të jetë që në të kundërt të asaj që mendoja, kurrë nuk kam qenë një ateist. Isha një agnostik. Normalisht kjo fjalë nuk funksionon si një maskim i ateizmit, po mendoj se nuk është kështu në rastin tim. Kur në dritën e çdo gjëje rianalizoj çështjen nëse ekziston një krijues, një rregull kozmik, këto lloj gjërash, kuptoj se nuk kam një përgjigje.

 

Si do ta klasifikonit këtë libër?

Fraza “fiction politik” nuk është keq. Nuk besoj se kam lexuar shumë shembuj të tillë, por gjithsesi kam lexuar disa, më shumë nga letërsia angleze se sa ajo franceze.

 

Çfarë titujsh keni në mend?

Në një kuptim, disa libra të Conradit, apo të John Buchan-it. Pastaj libra të tjerë më të mëvonshëm, jo aq të mirë, që janë më shumë të zhanrit “thriller”. Një thriller mund të zhvillohet në një skenar politik, jo gjithmonë duhet të jetë i lidhur me botën e biznesit. Por ka edhe një arsye të tretë përse e kam shkruar këtë libër, sepse më pëlqente shumë si fillonte. Shkrova pjesën e parë deri në faqen 26, praktikisht një akt. M’u duk shumë bindës sepse më dukej e lehtë të imagjinoja një student që gjente një mik tek Huysmans (Joris-Karl Huysmans, novelist francez) dhe që i dedikonte jetën atij. Kjo mua nuk më ka ndodhur. Lexova Huysmans shumë më vonë, mendoj se kur isha 35 vjeç, por përfundimisht do të më kishte pëlqyer ta lexoja. Mendoj se do të ishte një mik i vërtetë për mua. Kështu, pasi shkrova këto 26 faqe, nuk bëra asgjë për një fare kohe. Kjo ndodhi në janar 2013 dhe duhet t’i jem kthyer tekstit në verë. Në fillim projekti im ishte shumë ndryshe. Nuk titullohej “Nënshtrimi”, titulli i parë ishte “Konvertimi”. Në projektin tim fillimisht, narratori gjithashtu konvertohej, por në katolik. Që do të thotë, ai ndoqi hapat e Huysmans-it një shekull më vonë, duke braktisur natyralizmin për t’u bërë katolik. Por nuk isha i aftë ta bëja.

 

Pse jo?

Nuk funksiononte. Sipas mendimit tim, skena kyç e librit është ajo kur narratori i hedh një shikim të fundit Virgjëreshës së Zezë të Rocamadourit, ndjen një forcë shpirtërore, si valë dhe papritmas ajo zbehet drejt së shkuarës, ndërsa ai shfaqet, vetëm dhe kryesisht i dëshpëruar.

 

Është ky një roman satirik?

Jo. Ndoshta një pjesë e vogël e librit satirizon gazetarët politikë, por pak edhe politikanët, për të qenë i sinqertë. Por personazhet kryesore nuk janë satirikë.

 

Nga lindi ideja që zgjedhjet presidenciale 2022, të përqendroheshin tek Marine Le Pen dhe lideri i një partie myslimane?

Epo, Marine Le Pen më duket një kandidaturë realiste për 2022, madje edhe për 2017-ën… Partia myslimane është më shumë… aty është bërthama e çështjes, në fakt. Tentova të vihem në vendin e një myslimani dhe kuptova që në të vërtetë janë në një situatë totalisht skizofrene. Sepse në përgjithësi myslimanëve nuk u interesojnë çështjet ekonomike, çështjet e tyre më të rëndësishme janë ato që sot u themi tema sociale. Në këto tema qartësisht ata pozicionohen shumë larg të majtës, madje edhe më larg Partisë së Gjelbër. Mjafton të mendosh për martesat gay për të kuptuar atë që dua të them. Por mund të thuhet e njëjta gjë për një sërë temash. Fjala vjen, njeriu nuk sheh asnjë arsye përse ata duhet të votojnë për të djathtën dhe aq më pak për ekstremin e djathtë që nuk i pranon fare. Kështu që nëse një mysliman do të votojë, çfarë duhet të bëjë? Në të vërtetë ndodhet në një situatë të pamundur. Nuk ka asnjë përfaqësim. Do të ishte gabim të thosha se feja e tyre nuk ka asnjë pasojë politike; sepse ka. Gjithashtu ka edhe katolicizmi, sigurisht. Madje edhe katolikët janë margjinalizuar në një farë mënyre. Për këtë arsye mendoj që një parti myslimane është me vend.

 

Por të imagjinosh që një parti e tillë të jetë në pozicionin që të fitojë zgjedhjet presidenciale pas 7 vjetësh….

Jam dakord nuk është shumë realiste. Për dy arsye në fakt: Si fillim, dhe kjo është më e vështira për t’u imagjinuar, myslimanët do të duhet të arrinin që të shkonin mirë mes tyre. Për këtë duhej një person ekstremisht inteligjent dhe me një talent të jashtëzakonshëm politik, cilësi që unë ia vesh personazhit tim Ben Abbes. Por një talent ekstrem, është realisht një fenomen i rrallë. Madje edhe nëse mendojmë se ky personazh ekziston, partia mund të shpërbëhej, por ama do të vazhdonte për më shumë se 7 vjet. Nëse fokusohemi në mënyrën se si e ka bërë Vëllazëria Myslimane, shohim rrjete rajonale, vepra bamirësie, qendra kulturore, qendra lutjeje, qendra pushimesh, shërbime shëndetësore. Diçka që i ngjan asaj që bëri Partia Komuniste. Unë do të thosha se në vendin ku varfëria do të vazhdojë të ekzistojë, kjo parti mund të tërhiqte pas vetes njerëz përtej “mesatares” myslimane, nëse mund ta quaj kështu, pasi në të vërtetë nuk ekziston një “mesatare” myslimane përderisa kemi njerëz që nuk janë me origjinë afrikano-veriore që shndërrohen në islamikë. Por një proces si ky do të kërkonte shumë dekada. Sensacionalizmi i mediave ka një rol negativ, në fakt. Për shembull, ju pëlqeu historia e tipit që jetonte në një vend të Normandisë, që ishte aq francez sa më shumë nuk mund të bëhej, që nuk vinte nga një familje e varfër e që u shndërrua dhe u nis të bëjë xhihadistin në Siri. Por është e arsyeshme të mendosh se për çdo tip si ai, ka disa dhjetëra të tjerë që shndërrohen, por nuk shkojnë të bëjnë xhihadin në Siri. Pavarësisht të gjithave, një njeri nuk bëhet xhihadist për argëtim. Këto lloj gjërash u interesojnë njerëzve që ndjehen shumë të motivuar për të ushtruar dhunë, që do të thotë se domosdoshmërisht është vetëm një minorancë.

 

Mund të thuash pra, se këtyre njerëzve më shumë u intereson të shkojnë në Siri, sesa të konvertohen.

Nuk jam dakord. Unë mendoj se ekziston një nevojë e vërtetë për zotin, dhe kthimi i fesë nuk është parullë, por realitet, dhe është diçka që po shtohet.

 

Kjo hipotezë është qëndrore në libër, por ne dimë që është diskretituar nga një numër i madh studiuesish, që kanë treguar se aktualisht jemi dëshmitarë të një laicizimi progresiv të Islamit, dhe se dhuna e radikalizmi duhen kuptuar si armiq të islamizmit. Ky është argument i Olivier Ray e shumë të tjerëve që e kanë ndjekur këtë çështje për mbi 20 vjet.

Unë nuk e kam vëzhguar diçka të tillë, edhe pse në Amerikën e Veriut dhe të Jugut, Islami ka përftuar më pak se evangjelistët. Ky nuk është fenomen francez, por gati global. Unë nuk e di për Azinë, por Afrika është interesante sepse aty po rriten dy fuqitë e mëdha fetare, Kristianizmi evangjelist dhe Islami. Në shumë mënyrë, unë mbetem një Comtean, dhe nuk besoj se një shoqëri mund të mbijetojë pa fenë.

 

Po pse vendosët t’i thoni këto gjëra në një mënyrë kaq dramatikisht të ekzagjeruar, kur edhe vetë e dini se ideja e një presidenti mysliman në 2022-in është jorealiste?

Kjo duhet të jetë ana ime e “marketingut”, e “thrillerit”.

 

A do ta quanit, “ana juaj prej Eric Zemmour-i”?

Nuk e di, s’e kam lexuar librin e tij. Çfarë thotë, saktësisht?

 

Ai dhe disa shkrimtarë të tjerë, pavarësisht dallimeve, bien dakord kur e përshkruajnë Francën e sotme si një vend që kërcënohet nga Islami, dhe shoqëria franceze karakterizohet në masë të madhe nga Islami. Në skenarin e romanit tuaj, më duket se ju e pranoni këtë si mundësi, dhe promovoni të njëjtin përshkrim të Francës bashkëkohore si këta intelektualë.

Nuk e di, njoh vetëm titullin e librit të Zemmour-it (Vetëvrasja franceze), dhe nuk është ky këndvështrimi im për gjërat. Nuk besoj se jemi përpara një vetëvrasjeje franceze. Përkundrazi. Europa është ajo që po vetëvritet dhe, në mes të saj, Franca po lufton me dëshpërim të mbijetojë. Është pothuajse i vetmi vend që po lufton, i vendi vend demografia e të cilit i mundëson të mbijetojë. Sepse vetëvrasja është çështje e demografisë, është mënyra më e mirë dhe më efektive për t’u vetëvrarë. Prandaj Franca nuk po kryen aspak vetëvrasje. Për më tepër, konvertimi i njerëzve është shenjë shprese, jo kërcënimi. Nënkupton që ata aspirojnë për një lloj të ri shoqërie. Thënë kjo, nuk besoj se njerëzit konvertohen për motive sociale, por shumë më të thella – madje edhe libri im më kundërshton pak këtu, meqë Huysmans është rasti klasik i konvertimit për arsye thjesht estetike.

 

Kjo na kthen pas tek çështja e vetëvrasjes, meqë Baudelaire tha për Huysmans se ai mund të zgjidhte vetëm midis vetëvrasjes dhe konvertimit…

Jo, këtë e tha Barbey d’Aurevilly, dhe është mjaft e drejtë, sidomos pas lexova A rebours. E rilexova me vëmendje…

 

Të kthehemi tek ekzagjerimet tuaja jorealiste; në librin tuaj përshkruani, në një mënyrë shumë të turbullt dhe të mjegullt, shumë ngjarje botërore, e megjithatë lexuesi nuk e di kurrë çfarë ka ngjarë. Kjo na çon në kufijtë e fantazisë, apo jo, në politikën e frikës…

Po, ndoshta. Po, libri ka një anë të frikshme. Unë i përdor taktikat e frikës.

 

Si për shembull, ideja se vendin tonë do ta zotërojë Islami?

Aktualisht, nuk është e qartë nga çfarë duhet të trembemi më shumë, nga myslimanët apo nga “vendasit”. Këtë e lë të pazgjidhur.

 

Keni pyetur ndonjëherë veten se çfarë efekti mund të ketë një roman që mbështetet në një hipotezë të tillë?

Asnjë. Asnjë efekt, fare.

 

Nuk mendoni se kjo do ndihmojë në përforcimin e imazhit të Francës që sapo përshkrova, ku Islami varet mbi kokë si shpata e Damokleut, si gjëja më e frikshme nga të gjitha?

Në çdo rast, kjo është pak a shumë ajo për të cilën flet media, më shumë se kaq… Do ishte e pamundur të flisnin më shumë se kaq, ndaj libri im nuk do ketë ndonjë efekt.

 

A nuk ju bën kjo të dëshironi të shkruani mbi diçka tjetër, që mos t’i bashkoheni “turmës”?

Jo, pjesë e punës sime është të flas për atë çka flasin gjithë të tjerët, me objektivitet. Unë i përkas kohës sime.

 

Vëreni në romanin tuaj, se intelektualët francezë tentojnë të shmangin ndjesinë e përgjegjësisë, por a e keni pyetur veten mbi përgjegjësitë tuaja si shkrimtar?

Por unë nuk jam intelektual. Unë nuk mbaj anë, nuk mbroj ndonjë regjim. Unë mohoj çdo përgjegjësi, unë madje shpall papërgjegjshmëri të lartë – me përjashtim kur diskutoj për letërsinë në veprat e mia, atëherë po, jam i angazhuar si kritik letrar. Por esetë janë ato që kanë ndryshuar botën.

 

Jo romanet?

Sigurisht që jo. Megjithëse dyshoj se ky libër nga Zemmour është vërtet shumë i gjatë. Edhe Kapitali i Marksit është shumë i gjatë. Dhe në fakt, ishte Manifesti Komunist ai që e ndryshoi botën. Ruso e ndryshoi botën, dhe ai dinte ndonjëherë të shkonte drejt në thelb të çështjes. Është e thjeshtë, nëse doni të ndryshoni botën, duhet të thoni: ja si është bota, dhe ja ç’duhet bërë. Nuk mund të zhytesh në përshkrime romaneske. Kjo nuk ka efekt.

Nuk mund t’jua shpjegoj unë sesi një roman mund të përdoret si vegël epistemologjike. Kjo ishte subjekti i “Harta dhe territori”. Në këtë vepër, ndjej se ju keni përshtatur kategoritë e përshkrimit, opozicionit, që janë mëse të dyshimta – lloji i kategorive që mbështeten nga botuesit e Causeur-it, apo nga Alain Finkielkraut, Eric Zemmour, apo dhe Renaud Camus. Fjala vjen, “opozita” mes anti-racizmit dhe shekullarizmit.

Nuk mund ta mohosh që ka të kontradiktë aty.

 

Nuk e shoh. Përkundrazi, të njëjtët njerëz shpesh janë militantë anti-racistë dhe mbrojtës të flaktë të shekullarizmit, të dy këto mënyra mendimi, me rrënjë tek Iluminizmi.

Shiko, Iluminizmi ka vdekur, ndjesë pastë. Doni një shembull? Kandidatja e krahut të majtë bashkë me Olivier Besancenot-in mbante velin, ja një kontradiktë. Por vetëm myslimanët ndodhen aktualisht në një situatë skizofrenike. Lidhur me ato që ne quajmë zakonisht vlera, myslimanët kanë më shumë gjëra të përbashkëta me të djathtën ekstreme sesa të majtën. Edhe një kundërshti më të madhe gjen mes një myslimani dhe një ateisti, sesa mes një myslimani dhe një katoliku. Kjo është e qartë besoj.

 

Por nuk e kuptoj lidhjen me racizmin…

Kjo sepse nuk ka të tillë. Objektivisht, nuk ekziston. Kur unë u padita për racizëm dhe u pafajësova, një dekadë më parë, prokurori vërejti korrektësisht se feja myslimane nuk ishte një kategori racore. Kjo është bërë edhe më e qartë tani. Ndaj ne kemi zgjeruar domenin e “racizmit” duke shpikur krimin e islamofobisë.

 

Fjalët mund të jenë zgjedhur keq, por ekzistojnë forma stigmatizimi drejt grupeve apo kategorive të njerëzve, që janë forma racizmi…

Jo, islamofobia nuk është lloj racizmi. Nuk ka gjë më të qartë se kjo.

 

Islamofobia shërben si ekran për llojet e racizmit që nuk mund të shprehen më haptaz, se janë të kundërligjshme.

Besoj se kjo nuk qëndron. Nuk jam dakord.

 

Ju mbështeteni edhe në një tjetër dikotomi të dyshimtë, kundërshtinë mes anti-semitizmit dhe racizmit, ku aktualisht mund të gjejmë shumë momente në histori kur këto dy gjëra kanë shkruar krah për krah.

Unë mendoj se anti-semitizmi nuk ka asnjë të përbashkët me racizmin. Kam shpenzuar mjaft kohë për të kuptuar anti-semitizmin në realitet. Impulsi i parë i dikujt është ta lidhë me racizmin. Por ç’racizëm mund të jetë kur dikush nuk e gjen dot nëse dikush tjetër është apo jo hebre, sepse diferenca në pamje nuk duket? Racizmi është më elementare se kaq, është një ngjyrë tjetër lëkure…

 

Jo, sepse racizmi kulturor ka qenë mes nesh për shumë kohë.

Por ju tani po kërkoni që fjalët të marrin një kuptim që nuk e kanë. Racizmi është thjesht kur nuk e pëlqen dikë sepse i përket një race tjetër, sepse nuk ka ngjyrën e njëjtë të lëkurës me tënden, apo fizionominë etj etj. Nuk mund ta shtrish fjalën për t’i dhënë asaj një kuptim më të zgjeruar.

 

Por që kur, nga një këndvështrim biologjik, “racat” nuk ekzistojnë, detyrimisht racizmi është kulturor.

Është e qartë se racizmi ekziston kudo rreth nesh. Ka ekzistuar besoj, që kur racat filluan të përziheshin për herë të parë. Të jemi të ndershëm, Sylvain! Ti e di shumë mirë se një racist është ai që nuk e pëlqen dikë për ngjyrën e zezë të lëkurës, apo se ka një fytyrë arabe. Ky është racizmi.

Ose sepse vlerat apo kultura e tij është….

Jo, ky është problem tjetër, më vjen keq.

 

Sepse është poligamist, për shembull.

Ah, mirë, dikush mund të shokohet nga poligamia, pa qenë fare racist. Ky duhet të jetë rasti me shumë njerëz që nuk janë asnjë çikë racistë. Por le të kthehemi tek anti-semitizmi, sepse dolëm jashtë teme. Duke qenë se askush nuk ka dalluar dot tjetrin si hebre thjesht nga pamja, apo edhe nga mënyra e jetesës, që kur realisht mori zhvillim anti-semitizmi, atëherë ç’kuptim ka vetë anti-semitizmi? Nuk është lloj racizmi. Mjafton të lexosh tekstet për të kuptuar se anti-semitizmi është thjesht një teori konspirative – njerëz të fshehtë që janë përgjegjës për të gjitha problemet e botës, që komplotojnë kundër nesh… Nëse bota po shkon për dreq, kjo vjen nga çifutët, nga bankat çifute… Kjo është teori konspiracioni.

Por tek “Nënshtrimi”, a nuk keni aty një teori konspiracioni – idenë e “zëvendësimit të madh” për të përdorur fjalët e Renaud Camus, që po ndodh, ku myslimanët po marrin pushtetin?

Nuk di ndonjë gjë për këtë teorinë e “zëvendësimit të madh”, por besoj se ka të bëjë me racën. Ndërsa në librin tim, nuk përmendet emigrimi. Nuk është ai subjekti.

 

Nuk është detyrimisht racore, mund të jetë fetare. Në këtë rast, libri juaj përshkruan zëvendësimin e Katolicizmit me Islamin.

Jo, libri im përshkruan shkatërrimin e filozofisë që na dha Iluminizmi, e cila nuk kuptohet më nga njerëzit, ose vetëm nga pak të tillë. Në dallim, Katolicizmi po ja del mirë. Unë do të thoja se një aleancë mes katolikëve dhe myslimanëve është e mundur. E kemi parë edhe më herët, mund të ndodhë sërish.

 

Ju, që jeni bërë agnostik, a mund të shikoni me hare sesi po rrënohet filozofia iluministe?

Po. Duhet të ndodhte dikur, dhe pse jo tani. Në këtë kuptim, gjithashtu unë jam një Comtean. Ndodhemi në atë që August Comte e quan fazë metafizike, e cila ka filluar në mesjetë dhe qëllimi i të cilës është të shkatërrojë fazën që i parapriu. Në vetvete, kjo mund të prodhojë një hiç, boshllëk dhe palumturi. Pra po, jam armiqësor nga filozofinë iluministe, dhe duhet ta them hapur këtë.

 

Pse zgjodhët ta vendosni romanin tuaj në botën e akademisë? Ngaqë ajo mishëron Iluminizmin?

A ka problem të them se nuk e di? Se vërtet nuk e di. E vërteta është se doja që të ndërtoja një linjë të gjatë dytësore që merrej me Huysmansin, prandaj mendova që karakterin tim ta zgjidhja një akademik.

 

A e dinit që nga fillimi se do shkruanit ishte një roman?

Po, sepse kisha një skenar për Huysmansin, e kisha që nga fillimi.

 

Përsëri, keni shkruar për një karakter, i cili është pjesërisht autoportret, jo plotësisht, por… është vdekja e prindërve të tij, për shembull.

Po, kam përdorur disa gjëra, megjithëse detajet janë goxha të ndryshme. Karakteret e mi nuk janë kurrë autoportrete, por gjithmonë projeksione. Për shembull, po sikur të kisha lexuar Hyusmansin kur isha i ri, nëse do kisha studiuar letërsi dhe të bëhesha profesor? Po imagjinoj jetë që s’kam jetuar.

 

Ndërsa lejon ngjarje aktuale të integrohen në jetët tuaja imagjinare.

Përdor momente që më janë ngulitur në jetën e përditshme, po. Por, gjithmonë e më shumë kam tendencën që t’i zhvendos ato. Në këtë libër, ajo që ka mbetur nga realiteti është elementi teorik, vdekja e babait, në të vërtetë gjithçka rreth saj është e ndryshme. Babai im ishte shumë ndryshe nga ky njeri, vdekja e tij nuk ndodhi aspak ashtu. Jeta, thjesht, më jep idetë kryesore.

 

Gjatë shkrimit të këtij libri ndjeje që ishe Kasandra, profetja e fatkeqësisë? 

S’mund ta përshkruash këtë libër si një parashikim pesimist. Në fund, gjërat nuk shkojnë dhe aq keq, në të vërtetë.

 

Jo aq keq për meshkujt, por për femrat…

Po, kjo është plotësisht tjetër gjë. Por më duket se projekti për rindërtimin e perandorisë romake s’është ide e keqe, nëse riorientohet Evropa drejt jugut, çështja fillon merr kuptim, megjithëse për tani s’ka shumë kuptim. Politikisht, dikush mund ta mirëpresë këtë zhvillim, s’është tamam katastrofë.

 

Megjithatë, libri është jashtëzakonisht i trishtë.

Po, ka një trishtim të fortë në themel. Në opinionin tim, ambiguiteti kulmon në fjalinë e fundit: “S’kam gjë për të vajtuar”. Në të vërtetë, dikush mund të dalë prej saj duke u ndjerë të kundërtën. Karakteri ka dy gjëra për të vajtuar — Miriamin dhe Virgjëreshën e Zezë. Por ndodh që ai nuk i vajton. Ajo që e bën libri të trishtë është ndjenja e dorëzimit.

 

Si do ta vendosje këtë novelë në krahasim me librat e tjerë të tu?

Mund të themi që kam bërë disa gjëra që kisha dëshiruar prej kohësh, gjëra që s’i kam bërë kurrë. Si të pasurit e një karakteri shumë të rëndësishëm, i cili nuk shihet shpesh, përkatësisht Ben Abbes. Gjithashtu, mendoj se është fundi më i trishtë që kam shkruar i një historie dashurie, sepse është më banali, i pamendueshëm, i paimagjinueshëm. Ata kishin ndjenja. Në përgjithësi, ka më shumë ndjenjë entropie se në librat e tjerë të mi. Ka një anë të errët, të zymtë, e cila ndikon në tonalitetin e saj. Për shembull, nëse nuk funksionon katolicizmi, ndodh sepse i ka kaluar koha, është e shkuar, ka mundur veten. Islami është një imazh i së ardhmes. Pse ka ngecur ideja e Kombit? Sepse është abuzuar për shumë kohë.

 

Nuk ka shenja romanticizmi këtu, aq më pak liricizëm. Kemi shkuar në dekadentizëm. 

Eshtë e vërtetë. Fakti që kam filluar me Hyusmansin duhet të ketë lidhje me këtë. Hyusmansi nuk mund të kthehej në romanticizëm, por për të është akoma e mundur të konvertohet në katolicizëm. Pika më e qartë e lidhjes me librat e tjerë është ideja që feja, e një lloji, është e nevojshme. Kjo është ide është e pranishme në disa nga librat e mi. Dhe në këtë, vetëm që tani është fe ekzistuese.

 

Ndërsa më parë, dikush mund të ketë shpikur një fe, nëpër rreshtat e Comte-it.

August Comte u përpoq më kot të krijonte një fe dhe në të vërtetë, kam krijuar disa herë fe në librat e mi. Ndryshimi është që kjo ekziston vërtet.

 

Cili është vendi i humorit në këtë libër? 

Ka karaktere komike herë pas here. Besoj se është si zakonisht, me të njëjtin numër karakteresh qesharake.

 

S’kemi folur shumë për gratë. Përsëri do tërheqësh kritika në këtë aspekt.

Pa dyshim që një feminist s’ka gjasa ta pëlqejë këtë libër. Por s’mund të bëj gjë për këtë.

 

Megjithatë, ju u habitët kur njerëzit e përshkruan “Whatever” si maskilist. Ky libër s’do ndikojë për mirë.

Në të vërtetë, s’mendoj se jam maskilist. Do thoja që s’është kjo më e rëndësishmja. Çështja që mund të ngatërrojnë njerëzit, është se unë e përshkruaj sesi është shpërndarë demografikisht feminizmi. Pra, ideja që shtrohet, e cila mund të mërzisë realisht njerëzit, është që ideologjia nuk ka shumë rëndësi krahasuar me demografinë.

 

Ky libër nuk nënkupton provokim?

Unë përshpejtoj historinë, por jo, s’mund të them që libri është një provokim — nëse kjo nënkupton të thuash gjëra të cilat unë i konsideroj jo të vërteta thjesht për t’u ngritur nervat njerëzve. Unë përmbledh një evolucion që për mua është realist.

 

Ndërsa po shkruaje ose rilexoje librin, more ndonjë reagim të parakohshëm për publikimin e tij?

Unë s’mund të parashikoj gjëra të tilla, realisht.

 

Disa njerëz mund të habiten që vendose të ndiqje këtë drejtim, ndërsa libri yt i fundit u cilësua si triumf, aq sa dhe kritikët heshtën.

E vërteta është, sinqerisht, nuk e zgjodha. Libri filloi me një konvertim në katolicizëm që duhet të ndodhte, por nuk u bë.

 

S’ka diçka dëshpëruese rreth këtij gjesti, që nuk e zgjodhe vetë?

Dëshpërimi vjen duke i thënë mirupafshim një civilizimi, sado i lashtë. Por në fund, doli që Kur’ani ishte më i mirë nga sa mendova, tani që e rilexova, ose më mirë, e lexova. Përfundimi më i dukshëm është që xhihadistët janë myslimanë të këqij. Është e qartë, si në të gjithë tekstet fetare, që ka vend për interpretim, por një lexim i ndershëm do arrinte në përfundimin se një luftë e shenjtë sulmi nuk sanksionohet, vetëm falja është e vlefshme. Pra, mund të themi që kam ndryshuar opinion. Prandaj, nuk ndjej që po shkruaj nga frika. Më tepër ndjej që mund të kuptohemi. Feministët nuk do jenë në gjendje, nëse do tregohemi të sinqertë. Por unë dhe shumë njerëz të tjerë po.

 

Mund ta zëvendësosh fjalën feministë me femra, apo jo?

Jo, s’mund ta zëvendësosh. Vërtet s’mundesh. Unë e bëj të qartë që femrat mund të konvertohen, gjithashtu.

 

*Sylvain Bourmeau është regjisor tek “France Culture” dhe profesor i asociuar në Fakultetin e Shkencave Sociale të Parisit.