Me mbylljen e vitit 2014, Banka Qendrore Europiane (BQE) sinjalizoi rritje të gatishmërisë për të ndjekur programin e madh të lehtësimit sasior (QE) – duke krijuar para për të blerë aktivet financiare – në mënyrë që të eliminojë inflacionin ende tepër të ulët. Një ndërmarrje e tillë do të kërkonte blerjen e obligacioneve kombëtare, një politikë aspak e këndshme në Gjermani, vendi që në fakt e mbështet monedhën e vetme.
Megjithatë a do të vihet në veprim BQE-ja nga kur këshilli i saj drejtues të mblidhet më 22 janar? Mario Draghi, presidenti i BQE-së, dëshiron të përgatisë politikën monetare, sepse inflacioni vijon të mbetet më i ulët se objektivi i bankës prej gati 2%. Norma bazë qëndroi nën 1% gjatë 2014, duke arritur në 0.3% në nëntor, ndërsa norma e cila përjashton çmimet e ushqimit dhe energjisë, ishte vetëm 0.7% në fund të vitit 2014. Rënia e madhe në çmimet e naftës do të përfaqësojë një ‘kurë’ të mirëpritur për ekonominë problematike të Eurozonës.
Por ajo mund të shkaktojë problem nëse njerëzit presin inflacion më të ulët duke qenë se energjia më pak e kushtueshme e shtyn normën bazë drejt një ‘territori’ negativ, edhe pse vetëm përkohësisht. Problematika e zgjatur e “inflacionit të ulët” nuk është në favor të Eurozonës, për shkak se shumë prej shteteve anëtare të saj janë rënduar nga borxhi i tepruar publik dhe privat. Nëse do të shfaqej një deflacion i plotë, kjo do të dëmtonte huamarrësit: kur çmimet bien barra e vërtetë e borxhit, e cila zakonisht është e fiksuar në terma nominalë, rritet.
Por edhe në qoftë se inflacioni i ulët thjesht vazhdon, edhe kjo do t’i dëmtonte ata duke qenë se të ardhurat që asistojnë borxhin e tyre po rriten më ngadalë se sa pritej në kohën kur ata morën kreditë.
Qëllimi i operacioneve financiare
Qëllimi i operacioneve është që të sigurojë fonde për kreditimin ndaj sektorit privat, por bizneset nuk janë aq të etur për të marrë hua ndërsa ekonomia mbetet e plogët. Edhe pse ofertat do të vazhdojnë deri në qershor 2016, duket qartë se BQE nuk mund të mbështetet te bankat për të zgjeruar bilancin e saj. E vetmja metodë e sigurt për ta rritur atë është nëpërmjet ‘QE’.
E ndërgjegjshme ndaj kundërshtimeve gjermanë në blerjen e borxhit kombëtar, BQE e ka filluar tashmë këtë rrugë, duke blerë dy lloje aktivesh të sektorit privat në fund të 2014-s: obligacione të mbuluara (borxhin e emetuar nga bankat që mbështeten nga kreditë e sigurta) dhe letrat me vlerë të mbështetura në aktive. Por asnjë nga llojet nuk është aq e madhe saqë blerje të tilla të jenë tepër “joshëse”. Në fund të dhjetorit, BQE bleu vetëm pak mbi 30 miliardë euro, kryesisht në obligacione të mbuluara; nëse qëndrueshme, kjo mund t’i shtohet 200 miliardë euro bilancit të BQE-së deri në fund të 2015.
Një formë tjetër e aktiveve private që banka mund të blejë janë obligacionet e korporatave, por BQE do të jetë në presion të blejë më shumë se rreth 100 miliardë euro në vit, duke qëndruar ende e larg nga objektivi i saj. E vetmja mënyrë e sigurt për të rritur bilancin e saj me 1 trilion euro përballë një ‘linje’ realiste është të blejë borxhin publik, klasa e vetme e aktiveve që është mjaft e madhe për blerjet në shkallë industriale. Obligacionet kombëtare që janë të ligjshme për bankat që t’i përdorin si kolateral kundrejt huamarrjes së tyre nga BQE arritën në 6.6 trilionë euro gjatë tremujorit të tretë për 2014.
Ekziston edhe një precedent i gjerë: blerja e borxhit publik është rruga kryesore përmes së cilës është kryer QE në Amerikë, Britani dhe Japoni. BQE është lejuar të blejë obligacione kombëtare në tregjet dytësore. Por, ndryshe nga bankat e tjera qendrore, asaj i mungon shteti. Renditja e kreditit e vendeve të Eurozonës ndryshon nga AAA në Gjermani në nivelin më të ulët në Greqi.
Blerja e borxhit grek do ta ekspozonte bankën qendrore ndaj humbjeve potenciale nëse politika greke përkeqësohet edhe më tej. Çdo njoftim rreth programit të blerjes së borxhit nuk ka të ngjarë të tejkalojë 500 miliardë euro. Nëse kjo do të mjaftojë për ta nxjerrë Eurozonën nga situata mjerane me një rritje të plogësht dhe inflacion të ulët në të cilën ndodhet aktualisht, është një tjetër çështje.