A është kjo, lufta e tretë botërore?

1. Kjo luftë e pati një fillim…

Guxojmë ta quajmë Lufta e Tretë Botërore. I kish dhënë shenjat shumë kohë më tej, por shpërthimi i saj, jo vetëm si zjarr i parë, por si fillimi i një fronti ndërkombëtar, për natyrën dhe projeksionin e saj makabër, u nismua më 11 shtator 2001. Ishte një spektakël i jashtëzakonshëm, si një përfytyrim dhe një fiksion gati fantazmagorik.

Sulmi ndaj SHBA ishte ngjarja e topitjes së madhe. Shoqëria njerëzore (fragmente të saj) ia përgatitën vetvetes këtë spektakël makabër. U përzgjodh vetë njeriu municion u përzgjodhën objektivat kulturorë dhe ndërtimorë më të mrekullueshëm të kohëve moderne; shkëlqimi i Kullave Binjake, një shënjestër kulmore e vendkomandës së lartë Pentagon apo dhe objektivi i paarrirë i Shtëpisë së Bardhë. Politikanë, strategë, teknicienë, filozofë e sociologë u shtangën e u fshehën në teoritë e tyre, pambarim, sikur të mos ndodheshin pranë njeriut, pranë vetvetes, në planetin e tyre, Tokë. Sfida ishte kulmore. Lufta u hap, fronti u përgjak, efekti ishte topitës, projekti ishte i mirëmenduar, dhe objektivi i parë i realizuar. Më shumë se 3000 të vdekur, në një kohë të shkurtër, e bota u gjet e papërgatitur. Në krahun, që po e quajmë “antinjerëzor” është pjesa tjetër “njerëzore” njeriu si pjesë e njeriut, ideologë të panjohur, strategë po ashtu, të panjohur, teknicienë, fetarë shpirtërorë, që përgatisin një algoritëm të asillojshëm, të saktë, sulmues, goditës të objektivave njerëzore të qytetërimit të sotëm, si terma, që të nesërmen e ngjarjes, u përdorën kudo në botë. Ajo nuk është një luftë kundër qytetërimit Perëndimor, por në mjedisin gjithëplanetar.

2. Vetëm terrorizëm?

Ky ishte fillimi i një lufte të përbotshme që sot e kësaj dite vijon të quhet ashtu siç e quajti Presidenti Bush: Luftë Globale kundër Terrorizmit. Po a është e drejtë të quhet vetëm terrorizëm, si akte vetëm violente për të krijuar frikë se ato vijnë nga rrjedha fetare, me objektivë po kështu fetare, politike, ideologjike?

Erdhën e u trazuan termat: “Luftë”, “Taktikë ”, “Strategji”, “Armatim” po këto të gjitha mbeteshin të çala, të mekura, të tejshkuara, që s’mund t’i përqasnin me standardet shpjegimore të përvojës së shkuar të luftërave që bart njerëzimi, e kësisoj, me këmbëngulje nuk pranohet Lufta e Tretë Botërore, që është një luftë ndryshe… Askush s’e thotë një fjalë për faktorin “Njeri” kundër pjesës tjetër: “Njeri”, që siç e trajtojnë manualet e teoricienëve ushtarakë është dhe mbetet si faktori thelbor i Luftës.

Mendja dhe bindja njerëzore bën që individë të marrin përsipër, jetësimin e kamikazëve modernë që shpirtërojnë “armë-municion-njerinë”, sulmet vetëvrasëse si një epidemi e pandalur, për të kryer aktin shkatërrimtar ndaj njerëzve dhe ndaj vetvetes. U kujtuan dhe sërish ende kujtohen, se u bënë edhe paralajmërime profetike për atë që ndodhi (shiko Bremmer), e ndaj filluan analizat e ëndrrave frojdiane, që s’bënin gjë tjetër, veçse paralajmëronin atë që ka brenda vetes, shoqëria njerëzore. Frojdi po të ish gjallë do të gjente vërtetimin e mbramë, të asaj ndeshjeje kozmike të forcave të kundërta të së mirës dhe së ligës që rrojnë brenda qenies sonë.

3. Mesazhe të përditshme ogurzeza

Përndarë, në botën e gjallë planetare, në formacione gati mitike, si gejzerë dhe erupsione të zeza, dalë nga thellësia, poshtë magmës së Tokës dhe poshtë magmës civilizuese të njeriut janë të ndezura transhetë dhe arteriet e kësaj lufte. Afganistan, Siri, Nigeri, Jemen, Libi, Somali, nga brigje të Nilit, rrotull Jeruzalemit ku është Mali i Tempullit pranë të cilit sot e kësaj dite kacavirren Judaizmi, Krishtërimi dhe Islami, vijojnë beteja pambarim, që nga përfytyrimi i Moisiut e këndej. Në shkolla, në ambasada, prej Pakistani deri në Australi, Indonezi, Kanada dhe Skoci, në Çeçeni, kthim në Madrid, Nju Jork, përflaken kafe, restorante, trena, metro, klube të natës dhe të ditës. Në krahë të Mesopotamisë së lashtë, që ish djep qytetërimi duket ISIS, që kërkon Kalifatin… dhe në Afrikë me “Boko Haram”; në Somali, “Al Shabab”. Gjithçka me ideim, projektim, financim, dhe zbatim. Ide me përnjohje, në shoqëri dhe natyrë, hedhur në harta, zbarkuar në kryerje aktesh, beteja ndryshe nga ato klasike ushtarake, duke prodhuar vepra të egra.

Iraku pushtohet në vitin 2003, mbi 100 000 civilë të vrarë. Në Siri 200 000 sirianë kanë vdekur për një kohë të shkurtër, 3. 7 milionë janë arratisur… Asad mund të jetë lidhur me Korenë e Veriut apo Iranin dhe kërkon shpëtimin nuklear që është shkatërrim. SHBA deklaron se ndaj ISIS do të duhet shumë kohë për ta dobësuar (!!!), ndërkohë që bëhet fjalë për një koalicion të madh. Presidenti Obama, krahasoi Kryqëzatat e krishtera të dikurshme dhe përqasja krijoi keqkuptime. Luftë rajonale, këtu, atje, nga formacione të vogla, në të mëdha, nga individë deri bashkësi, kampe stërvitore, ideologji, taktikë dhe strategji të paimagjinueshme, teknologji informacioni etj. Vdekja, frika kudo, tek bashkësi krejt të pafajshme, pjesë të shoqërisë sonë njerëzore, tronditur nga ky instinkt e agresivitetit, instinkti i vdekjes. Ky nuk është vetëm një terrorizëm islamik, por edhe një shpërthim trysnie fatale që gjen mundësi, kur zinxhiri është gati në këputje… dhe përdor me zgjuarsi dhe djallëzi, Islamin si kryefjalë, hap cipën e ndjeshme të njerëzimit, duke kërkuar për të sunduar dëshirat e rrezikshme të individit për agresion duke e zgjuar dhe çarmatosur atë…

Kur shtangia dhe ankthi bën spektakël, një i ri, fytyrëmbuluar veshur në zi, me sy alienësh, të përfytyruar, me një thikë në dorë, duke folur një anglishte me theks londinez, shkolluar në kohë moderne, me gjakftohtësi drithëruese, i pret kokën një pengu.

Skena vijon me avionë që organizojnë përmasën qiellore, për të kërkuar se ku janë formacionet luftarake, mandej ikin në dështim të plotë. Nga fshatrat e humbur shqiptarë, fshehtas largohen të rinj, thonë se kanë mbërritur në një farë toke të Xhihadit. Njeriu i tjetërsuar, shndërrohet lirshëm në një objekt-municion shpërthyes vrastar, që në ekstazë zhduk vetveten e tij dhe bashkësinë! Njeriu mbulon vetëm fytyrën e tij, fshihet pas një zezone dhe kryen veprën mizore, me një efekt të jashtëzakonshëm.

4. Dëshpërim për natyrën e luftës

Në përgjithësi, filozofia e luftës është komplekse. Herakliti thoshte: “Lufta është ati i të gjithë gjërave…”. Këtu besoj se e ka rrënjën edhe thënia: “Lufta është e paevitueshme dhe i ka rrënjët në natyrën njerëzore…”. Nuk duhet të mundohesh për të gjetur koordinatat e luftës së sotme, ato mbeten të panjohura, kanë kthime dhe trazime në kohë. Po një gjë është e qartë: koordinatat duken dhe zhduken, ardhur nga e shkuara primitive e saj sado modernë që të jemi. Psikologjia dhe emocionet njerëzore, bartin të shkuarën kriminale të njerëzimit: Urrejtjen, kanibalizmin, masakrën dhe egërsinë irracionale. Historia e dhunës njerëzore ka lindur së bashku me Njeriun dhe prirja për luftë, (që mund të mos jetë në rrënjën tonë biologjike), por shoqërore… e megjithatë Lufta është, tek njeriu. Ai e ka me vete atë dhe do ta ketë. Denis Diderot thoshte se lufta është “një sëmundje konvulsive dhe e dhunshme…”. Shfaqjet radikale janë pjesë të traumës njerëzore. Në botën tonë poshtë rekuizitës së zezë tek ISIS i sotëm, ndëshkohen njerëz duke i vrarë me gurë, duke i kryqëzuar, e duke i hedhur nga katet e larta të pallateve, duke i varrosur të gjallë. Këto janë përmasa të papara të Luftës, formacionet kontinentale, ardhur nga thellësitë…

5. Kush është armiku?

Teoricienë të rinj e modernë, hapin sytë dhe veshët të identifikojnë “Luftën klasike”. Ata thonë se Lufta moderne shfrytëzon konceptet, metodat, dhe teknologjitë ushtarake në përdorim gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore, si dhe pas Luftës së Koresë… Mirëpo, ndryshimet janë dramatike në vetëdijen e Njerëzimit, çka s’ka lidhje me taktikë, strategji, veprueshmëri. S’është fjala vetëm për armët bërthamore dhe shpikjet e mëdha që bën raca njerëzore, për të vrarë pjesën tjetër të saj, që kryen asgjësim global. Vijon të përmenden ajri, toka, gjeohapësira dhe informacioni. Po njeriu ku është? “Vetvetja” e papërkufizuar e tij?

Një pjesë e racës njerëzore kërkon të shkatërrojë dhe shuajë pjesën tjetër. Kush është armiku? S’ka tjetër veç “Vetvetes së qenies njerëzore”.

Por nuk mund të mbetesh tek ky përcaktim, “terror!” edhe pse mund të bësh përqasje… jemi larg në kohë, por afër tek vetvetja. Danton dhe Robespier… të cilët ishin në të njëjtin front revolucionar bartën me vete një histori terrori që lindi dhe mbetet histori revolucionesh. Këtu i ka fillimet terrori revolucionar brenda të tijve, duke ngrënë bijtë e vet, edhe më vonë në sistemet totalitare komuniste, sidomos në mënyrë të veçantë në Shqipëri.

E sotmja nuk është thjesht Terror po luftë ndryshe, në formacione, skalione jo standarde të cilët nuk njihen kaq lehtë, nuk kontrollohen, sepse ato hedhin poshtë secilën teori të Artit të Luftës, që nuk merr parasysh raport forcash (sulmet vetëvrasëse etj… Teatri tragjik botëror, me dy xhihadistë fanatikë, hapi vetëm skenën në frontin kontinental. 80 000 trupa sigurie franceze dhe një botë në ankth….etj), sepse kemi të bëjmë me luftën e Re, fytyrën Primitive të Njeriut. Në Botë, ka një çorientim me përmasa të mëdha, edhe pse ngjan sikur po kalohet lehtë. Grupe shoqërore po radikalizohen, urrejtja po rritet. Luftën e kemi përditë në gjeohapësirën planetare dhe ne thjesht vijojmë ta quajmë “terror”. Ismail Kadare është shkrimtar, s’është strateg dhe as politikan. Ndryshe nga të tjerët, ai nuk u përqendrua thjesht tek “Charlie Hebdo” por tek mësymja, goditja e lufta që iu bë Qytetërimit, Francës e Kulturës edhe pse nuk bëhet fjalë për përplasje të qytetërimeve.

6. Epilog me Sigmund Freud

Frojdi vjen të marrë pjesë në analizë dhe t’ua prishë planet politikës dhe strategëve të luftës dhe sigurisë. “…Dukuritë e jetës mendore mund të përvijohen së fundi, tek ndërveprimi ose konflikti mes dy shtysave ose instinkteve … Erosi dhe instinkti shkatërrues… Qëllimi i të parit është të lidhë njësitë më të mëdha të mundshme, përkundrazi, i dyti është t’i zhbëjë lidhjet dhe kësisoj t’i shkatërrojë gjërat”. Ai vijon: “Por instinkti natyror, agresiv i njeriut, armiqësia e secilit kundër të gjithëve dhe e të gjithëve kundër secilit i kundërvihet programit të qytetërimit. Ky instinkt agresiv është i prejardhur dhe përfaqësuesi kryesor i instinktit të vdekjes …”.

Është vështirë, që shoqërisë sonë t’i krijosh një sistem paqeje. Kjo paqe përherë në mënyrë të padukshme, kërkon luftë. Ndryshe humbet dinamika e jetës sepse antagonizmi që lind zhvillimin, është brenda njeriut. Përpjekja për një paqe globale është duke u tentuar. Studiues të sotëm vënë në dukje, se përbërësit sinergjikë që lidhen me këtë sistem, do të mbeten sërish relativë, por duhet bërë ç’është e mundur për tolerancë dhe bashkëpunim midis bashkësive njerëzore, në një vlerësim dhe gjykim të përbotshëm, në njohje dhe mbrojtje të vlerave që janë arritur.

Historia njerëzore tregon se Njeriu ia ka dalë për të luftuar djallin e tij, por pa fituar kurrë… Ai është në luftë… Kjo pra, është një Luftë e Tretë Botërore, me mjete të tjera. Ajo, çka po ndodh, kërkon një përbashkim të të gjithë shoqërisë, feve, ideologjive dhe filozofive të tyre për t’i bërë ballë erupsionit që ka shpërthyer, në mënyrën më të papërfytyruar të kësaj lufte që çon në tmerrin dhe barbarinë e shekujve më parë…

*Profesor në Universitetin Politeknik të Tiranës dhe Kolonel në lirim i FA.