Nacionalizmi i Edi Ramës

Zakonisht e majta e moderuar, progresive dhe racionale, nuk ka si tipar të saj të spikatur nacionalizmin, në çfarë do forme të shfaqet ai. Më tepër se e prirur drejt një dehjeje nacionale, ajo ka në veten e saj dëshirën për të qenë më e hapur dhe më e moderuar, ka ndjenjën se është vetë përtej atij sinori që ngushton hapësirën në kufijtë e një shteti.

Megjithatë, në përgjithësimin e saj, kjo e majtë thellësisht evropiane, ka pasur edhe dy shembëlltyra të spikatura, të cilat, ndonëse kanë qenë përfaqësues zëplot të së majtës dhe liderë të pakontestuar të saj, kanë qenë njëkohësisht të spikatur edhe për ndjenjën e tyre nacionale. Fransua Miteran, njëri ndër presidentët më jetëgjatë të Francës dhe pa dyshim më i kulturuari i saj, dhe kancelari gjerman Willi Brandt, më moderni dhe më njerëzori ndër të gjitha paraardhësit e pasardhësit e tij, janë si të thuash, dy përjashtime nga rregulli i pashkruar i së majtës progresive.

Në dy dekadat e fundit, megjithëse e pashfaqur si e tillë, e majta shqiptare ka pasur rastet e saj kur dëshmonte se ndjenja nacionale, le ta quajmë atdhetare, ka qenë sunduese në botëkuptimin dhe realizimin e saj. Sidomos gjatë luftës në Kosovë, dhe më tej, në trojet shqiptare në Maqedoni, të cilat përkuan me qeverisje të majta, shfaqja e saj ka qenë tejet dalluese dhe kjo ka qenë e kuptueshme, përderisa në lojë ishin gjithë fatet e kombit, e njëkohësisht edhe të shtetit shqiptar, si pjesë determinuese e ajkës së kombit. Kjo ka ndodhur natyrshëm, në një kohë të veçantë, kur edhe është dashur të bëhet dhe është quajtur natyrshëm detyrë e mirëfilltë, pa asnjë lloj pas dëshire apo pas shfaqje. Kaq e vërtetë është kjo, sa që edhe përplasjet më të mëdha të shtetit shqiptar, qeveritarëve të saj, me fqinjët tanë, jo vetëm serbë, ku ishin prerë urat, por edhe jugorë, ishin pikërisht për luftën e Kosovës. E po ashtu, kaq natyrshëm është quajtur kjo, saqë edhe propozimit të ditëve të fundit të Kuvendit të Kosovës, për të shpallur si veteranë të UÇK-së dy nga drejtuesit e lartë qeveritarë të kohës, Pandeli Majkon dhe Ilir Metën, për kontributin e tyre, në mirëdashje i janë përgjigjur se kjo ka qenë detyrë e natyrshme e shtetit shqiptar.

Por le të kthehemi në ditët e sotme. Jo vetëm në deklaratat e fundit të shefit të qeverisë, Edi Rama, por edhe të mëhershme, ndjenja nacionale ka qenë e pranishme dhe megjithëse në raste të veçanta ajo është forcuar tej mendimit paranojak, ka qenë e dukshme, e prekshme dhe e ditur. Në të vërtetë, pak kush në Kosovë, qoftë në mjediset politike apo në rrethinat intelektuale, ka pritur që Edi Rama të shfaqet me tone të tilla, nganjëherë tejet të larta ndaj një problemi themelor, si është ai i kombit. Kjo ka ndodhur sepse që në krijimin e saj, PS është ndodhur nën zjarrin e një tabori të fuqishëm politik e propagandistik, e cila u frymëzonte nga Berisha e njerëzit e tij në Prishtinë, shumica e të cilëve kishin pasur idol regjimin serb. Megjithëse ishin vetë prej kohe pjesë e taborit serb në Kosovë, figura të tilla politike si Anton Kola, Ekrem Kryeziu, Rexhep Gjergji, anatemonin të majtët në Shqipëri si një shtojcë e regjimit serb. Ndaj jo rastësisht, shfaqja e liderit të qeverisë aktuale në një përmasë e cila ishte ruajtur vetëm për Berishën, ishte tronditëse për këtë klasë politike, e po aq tronditëse edhe për vetë shqupasit, të cilët, edhe pse futën në lojë të gjithë agjenturën serbe në Tiranë e të gjithë mbetjet e Asfalisë greke, përsëri, duke luajtur me nuancat e nacionalizmit në Kosovë, u shfaqën si paternalë të kësaj ideje.

Kohët e fundit Edi Rama u akuzua edhe nga brenda vetes, edhe nga jashtë vetes, si njeriu që në pak kohë prishi urat e miqësisë me tri vende fqinje, gjithnjë duke u shfaqur si nacionalist i çartur, që prish ditën atë që rregullohet natën. Ai replikoi ashpër me qeverinë greke për një gjë madhore, si është ajo e kufirit detar, të cilin e fali me të dyja duart qeveria “Berisha”, përmes firmës ministriale të Bashës dhe kjo është një e drejtë e natyrshme e secilit shtet që ka dinjitetin e nderimit të vetvetes. Kufiri detar i Shqipërisë nuk është, si për shembull ai i Anglisë, disa mijëra kilometra larg, e për ruajtjen e tyre bëri luftë disa dekada më parë me Argjentinën. Kufiri detar është aty, disa milje larg bregut të Jonit dhe, edhe nëse aty nuk ka asnjë metër kub gaz apo asnjë bidon naftë, përsëri ai është pjesë e Shqipërisë, të cilën askush nuk ka të drejtën as ta falë, e as ta harrojë.

Edi Rama replikoi ashpër me regjimin autokratik maqedonas, pasi në një qytet shqiptar, Kumanovë, pasi kishte ngritur një skenar ogurzi, dogji me dhjetëra e dhjetëra shtëpi, nga të cilat nuk dilte asnjë grykë pushke. Shfaqjet antishqiptare në Maqedoni janë një përditshmëri e zakonshme. Jo vetëm ish-ministrja e Punëve të Brendshme, Janullovskaja, apo ish-shefi i shërbimit sekret, të cilit iu përbetonte Menduh Thaçi për besnikëri të përjetshme; jo vetëm pjesa sunduese, por edhe ajo opozitare, ka alergji nga elementi shqiptar, që u bë pjesë e qeverisjes jo nga dëshira maqedonase, por nga rregullat ndërkombëtare. Nëse shefi i qeverisë shqiptare do të kishte heshtur, ajo do të ishte në humbjen e besimit ndaj tij, jo vetëm si figurë politike, po edhe si burrë shteti. E gjitha statura e tij që u ngrit me turr pas vizitës së tij në Beograd, do të ishte një kështjellë në rënie e sipër, që do të zinte brenda vetes jo vetëm shefin e qeverisë së sotme. Asnjëherë në dekadat e fundit shteti maqedonas nuk ka pasur një qeveri kaq shumë antiperëndimore, të shpërfaqur si një stërmadhim i korrupsionit dhe krimit. Asnjëherë nuk ka pasur më shumë harbutëri, mizori e fshehje së të vërtetës. Fakti që e gjithë kjo shfaqet dyanshëm; edhe si vend fqinj, edhe si vend ku një e treta e banorëve janë shqiptarë, e bënë të domosdoshëm shfaqjen publike të qëndrimit të shtetit shqiptar.

Do të ishte shumë e natyrshme që e gjithë kjo të mos kishte përkrahje të gjithanshme, edhe brenda vetes, edhe jashtë saj. Shembja që prisnin e marrëdhënieve mes vendeve fqinje nuk ndodhi, jo vetëm pse ajo që u deklarua ishte një gjë e saktë, jetike do të thoja, por edhe sepse burrat e shtetit, qoftë në fqinjin tonë jugor, qoftë nga lindja, e dinë më mirë se mbrojtësit e tyre në Tiranë se po përballen me një të vërtetë. Ashtu si e dinë krejt mirë se koha kur gjithçka shqiptare ishte vënë nën diktatin e tyre është e përfunduar. Është në dobi të vendit që përballë një buzëqeshje Bakojanis të mos dhurojmë detin, është e natyrshme që përmes vendimit politik grek të krijohen aleancat në Shqipëri, është normale që erërat të mos nisin nga jugu i politikës dhe të mos ketë rezonancë me atë lindore.

Edi Rama e ka filluar rrugën e tij politike me shfaqje të skajshme nacionaliste. Ky është fakt, dhe në periudhën që kalonte vendi kjo ishte e vetmja gjë që mund të ishte e dobishme. Xhevahir Spahiu, poeti ynë i shquar, më thonte kohë më parë, kur lufta po fillonte në Koovë, se “nacionalizmi i bën nder një kombi të vogël”, dhe megjithëse nuk jemi një komb nacionalist, shfaqja e shefit të qeverisë dhe perceptimi i tij disi më para se të tjerët, është i dobishëm.

Duke ardhur nga e djathta për të qenë lideri i së majtës, ç’ka ndodhi edhe me Fransua Miteran, promemorien e të cilit Rama, si duket, e ka pjesë të vetes në shumë shfaqje të saj, Edi Rama nuk e ka pjesë të jashtme atë që bën të ditur. Si duket, edhe më tej, pa qenë paternalist, ndryshe nga sa delironte Berisha, ai do të ketë mënyrë të menduari kombin e tij, dhe kjo, edhe pse nuk është gjithherë e dëshirueshme, është po ashtu përherë një gjë që duhet bërë.

Droja se mos qëndrimi i Edi Ramës mund të duket i një shkalle të lartë nacionalizmi është pa asnjë dyshim nga ato meraqet e fundit, pasi ky është ndër ato rastet e pakta ku kjo nuk është asnjë strehë për politikën e maskarenjve.

Në më shumë se dy dekadat e fundit Shqipërisë nuk i ka ardhur e keqja asnjëherë nga përvijimi i ndjenjës nacionale. I ka ardhur e keqja nga harresa e kësaj ndjenje dhe nëse shefi i qeverisë po e ravijëzon, kjo nuk do të thotë se ai vetë dhe të tjerë pas tij kanë shkarë në grackën që hap nacionalizmi. As nuk është qëndrim paternal ndaj pjesëve të tjera të kombit. Unë mendoj se kjo është dashur të bëhet prej kohësh, pasi, edhe nëse nuk e kemi takatin të vendosim, të paktën kemi mundësinë të kemi zërin tonë, i cili pa i rënë ndesh vlerave perëndimore, bën diçka në dobi të këtyre vlerave.

E keqja nuk qëndron tek Rama dhe shfaqjet e tij politike. E keqja qëndron tek shumë nga ata që ka pranë, të cilët kanë aq pak vlera nacionale, saqë të bën të qeshësh kur qeveri të ndryshme fqinjësore i shpallin si nacionalistë.

Nëse Edi Rama e sheh disi ndryshe vlerën nacionale të një kombi, këto të fundit vlerë nacionale kanë vetëm xhepin e tyre. Po për to, le të flasim një herë tjetër.