“Revolucionari” permanent

Sot, fëmijët e lindur 18 vjet më parë kanë mbushur moshën për të patur të drejtën e votimit. Ndoshta 18 vjeçarëve të sotëm mund t’u duket çudi që kur ata lindën, prindërit e tyre kishin votuar njëherësh edhe për të zgjedhur deputetët e republikës parlamentare, edhe për të vendosur nëse e donin Shqipërinë monarki apo Republikë. Ky paradoks nis të zbehet së qeni i tillë, po të kemi parasysh rrethanat e atij viti të jashtëzakonshëm dhe fatkeq, 1997. Më 12 prill, pretendenti i fronit Leka Zogu, pikërisht në mesin e kaosit vjen sërish në Shqipëri, ndryshe nga vite më parë kur presidenti Berisha nuk e kishte lënë as të dilte nga aeroporti i Rinasit. Ironikisht, mu atë ditë shpërthen psikiatria e Elbasanit dhe dhjetra të sëmurë mendorë dalin nëpër rrugë. Këtë radhë qeveria e inkurajuar nga Berisha, i cili sapo u bë president për herë të dytë, e priti me nderime Lekën. Së shpejti do të bëheshin zgjedhje dhe më ketë rast, ai pranoi edhe që të bëhej një referendum popullor ku do të vendosej forma e regjimit!

Pse? Në atë vit pa rend, pa shtet, me banda e viktima nëpër rrugë, me armë nëpër duar dhe me besim të shuar tek cilido institucion, Berisha dhe PD e kishin të qartë se ç’rezultat do merrnin në zgjedhjet e detyruara për t’u zhvilluar. Pranimi i referendumit për monarkinë, do bënte, siç edhe ndodhi, që shumë shqiptarë të kthenin sytë nga një institucion i harruar që në vitin ‘97 nuk mbartte më me vete kujtimin e mbretit Zog si batakçi dhe hajdut i popullit të vet, përkundrazi. Basti ishte tek Leka si një “mbret perëndimor”, pse jo dhe pasanik dhe me lidhje të fuqishme “jashtë shtetit”, që do ta nxirrte vendin nga katastrofa, dhe tek paradoksi tjetër: Votat për të majtën, do kombinoheshin me vota të djathta për mbretërinë. Mendja ma do që asokohe shumë njerëz të hallakatur mund të kenë votuar pikërisht kështu: Për PS-në ose një parti tjetër të opozitës, dhe për… monarkinë.

Shifrat e referendumit për monarkinë, që atëherë mbetën të diskutueshme. Zyrtarisht KQZ shpalli se monarkia fitoi 20 për qind, por Leka Zogut të Parë nuk i pëlqeu shifra dhe ai e ankimoi. Gjykata ndonëse e çoi në 35 për qind shifrën në favor të monarkisë, e rrëzoi dhe referendumi u konsiderua dështim. Vërtet vendi kishte për ca ditë një kandidat për mbret, por kishte dhe një tjetër, Mbretin e Kaosit. Dëshmia e Izet Haxhisë, në rolin që jurisprudenca italiane e njeh si “të të penduarit” (pavarësisht se dëshmitë e tij janë mediatike dhe asnjë institucion nuk e fton të dëshmojë ligjërisht), pohon atë që shumëkush mund ta ketë çuar në mendje: Një katrahurë, mundësisht me shumë viktima në KQZ teksa e majta sapo konfirmoi rikthimin në pushtet, do t’i interesonte pikërisht Berishës, tashmë president me orë të numëruara. Ai nuk kishte ndërmend ta linte të qetë një vend që ende nuk po lëpinte dot plagët e gjashtë muajve gjakderdhje. Dhe këtu, para se ta çonte në gjykatë ankesën e tij, Leka Zogu bëri aktin, më saktë gomarllëkun që e nxiti ta realizonte shefi i madh i Haxhisë. Shumë njerëz ngjarjen e 3 korrikut 1997 e konsiderojnë si pushtim me dhunë dhe kryengritje të armatosur ndaj institucionit shtetëror. Është folur për 5 të vrarë. Me këtë akt, Leka vulosi përfundimisht edhe fatin e monarkisë, pranë së cilës ishte më afër se kurrë në të gjithë përpjekjet e veta prej dekadash.

Sot dimë se edhe pse dështoi me pretendentin, Berisha e tentoi sërish një vit më pas, më 14 shtator 1998, “revolucionin e vet” të armatosur. Edhe atëherë u zbyth… Sot, 18 vjet pas 3 korrikut 1997, flet prapë për përmbysje….