Ekonomia në stanjacion apo në regres?

Ekonomia shqiptare në rastin më të mirë është në stanjacion e në rastin më problematik ajo ka hedhur hapa pas. Gjatë kësaj kohe është folur për një sërë projektesh, ligjesh, reformash që janë ndërmarrë, por ato kanë mbetur ende larg reflektimit në ekonominë reale.

Mbledhja e të ardhurave në buxhet vijon të mbetet larg realizimit. Tatimet dhe doganat nuk po ia dalin dot dhe tashme e pranojne edhe vetë dështimin. Vetëm para pak ditësh u kritikuan ashpër nga Ministri i Financave, duke e konsideruar situatën si të patolerueshme.

Treguesit e vetëm që po ecin mirë në “mbushjen” e buxhetit janë ato të mbledhjes së të ardhurave nga Operatori i Shpërndarjes së Energjisë Elektrike (OSHEE).

FMN thotë se nevojitet konsolidim fiskal, tezë që është ndeshur dhe në raportin më të fundit të Komisionit Europian, ku theksohet se financat tona janë të brishta e ku borxhi publik nuk mban më.

Po kështu Instituti i Statistikave tona flet për një rënie të konsumit në këtë periudhë, por duke pretenduar se ekonomia jonë do të ecë sipas parashikimit në fillim të vitit.

E vëteta është që degë të rëndësishme të ekonomisë po vijojnë të shënojnë deficite në të ardhurat e tyre. Investimet vijojnë të jenë nën potencial, ku e vetmja dritë jeshile shihet projekti TAP.

Tregu vijon ndërkohë të ketë mungesë të qartë likuiditeti.

Paratë e qarkulluara jashtë bankave

Fushata zgjedhore për pushtetin lokal ka një muaj që ka përfunduar. Siç është reflektuar sa herë që ne kemi zgjedhje, edhe këtë vit nuk munguan investimet elektorale, por më së shumti në para të qarkulluara jashtë sistemit bankar.

Kjo konstatohet dhe në një vlerësim të fundit të Bankës së Shqipërisë, sipas të dhënave zyrtare të së cilës paraja kesh në ekonomi shënoi në dy muajt e fundit një nga rritjet më të forta ekonomike.

Paraja në qarkullim në vendin tonë sipas këtyre të dhënave ishte 5.4 miliardë lekë gjatë muajit maj dhe 5.1 miliardë të tjera në qershor, me një total prej 10.5 miliardë lekë.

Në një kohë normale do të konsiderohej si një gjenerim parash për ne, që do të thoshte më shumë mundësi në treg.

Por kjo nuk është parë e reflektuar në investime konkrete apo zgjerim aktiviteti të biznesit; kjo para sipas gjithë treguesve historikë është përdoruar nga forcat politike gjatë fushatës elektorale.

Pra edhe një tregues pozitiv nuk është reflektuar në ekonominë reale.

Kreditimi i ekonomisë

Sipërmarrja private vazhdon të qëndrojë larg bankave për kreditim. Edhe ulja e kredive me probleme në gjashtë muajt e parë të vitit ka qenë e luhatshme, ka patur muaj që është ulur e ka patur muaj që ka mbetur në vend.

Nga ana tjetër megjithë lehtësimin e kushteve të kredive, ndërhyrjen e Bankës Qendrore për të lehtësuar kushtet e marrjes së kredive nga bankat e nivelit të dytë, biznesi ka qëndruar larg kredive.

Kjo do të thotë më pak besim për të investuar, duke qëndruar brenda kuadrit të tyre të deritanishëm, dhe më pak të orientuar për të ndryshuar mundësitë e investimeve në sektorë që për vendin duhet të jenë afatgjatë.

Rritja e çmimit të naftës

Çmimi i karburantit vijon të shënojë shifra rekord në tregun tonë, ku në nivel mesatar vijon të jetë për më shumë se dy javë me 187 lekë për litër, e në përqindje rreth 18 për qind më shumë se në fillim të këtij viti.

Në bursën ndërkombëtare nafta nga java në javë po shënon ulje të çmimit, tendencë që sipas specialistëve do të jetë dhe për vitin 2016.

Por në tregun tonë po ndodh e kundërta dhe gjasat janë që çmimi të mos ketë një tendencë rënëse.

Një nga arsyet sipas specialistëve është dhe mundësia për t’u mbajtur ky çmim për shkak të sezonit turistik, ku dashje pa dashje pushuesit do të përdorin makinat e tyre. Një arsye tjetër është shtrenjtimi i dollarit, apo ecuria në tregjet ndërkombëtare.

Këto të fundit po reflektojnë çmime të tjera të ulëta por konsumatori i pambrojtur shqiptar nuk po përfiton. Herën e fundit, që u rrit çmimi i naftës në vend (në fillim të majit 2015), nafta europiane kuotohej në bursa me 65-66 usd/fuçi dhe dollari në rreth 127 lekë, e sot nafta në tregun ndërkombëtar është rreth 57 usd/fuqi.

Në tregun tonë reflektimi i rritjes së çmimit të naftës në bursën ndërkombëtare është i menjëhershëm, ndërsa kur ajo pëson ulje nuk reflektohet lehtë.

Grosistët e naftës këtë e lidhin me faktin e taksimit të lartë të saj dhe faktit të rezervave që duhet të sigurohen për tre muaj.

Me një logjikë të tillë i bie që kjo rënie në bursë tani, të reflektohet pas mbylljes së sezonit turistik dhe ne duhet të qarkullojmë me këtë çmim që ka kapur shifra rekord, duke u reflektuar në mënyrë të pashmangshme në fatura të rënduara për ekonominë tonë.

Turizmi dhe orientimi i biznesit

Një ndër sektorët prioritarë që me të drejtë duhet të fokusohet ekonomia jonë është turizmi.

Për këtë qeveria i ka kushtuar një vëmendje të veçantë duke hartuar një ligj kryekëput të ri. Por gjatë diskutimeve për këtë projekt, dukej vëmendja e fokusuar tek promovimi i sektorit, se sa tek investimi.

Tani kur jemi në pikun e sezonit veror pritet të nisë dhe diskutimi për uljen e Tatimit të Vlerës së Shtuar (TVSH), kërkesë e hershme kjo e operatorëve të biznesit të kësaj fushe, pasi kjo do të ishte një lehtësim për ta, duke e krahasuar dhe me vendet e tjera të rajonit.

Kështu të gjitha vendet e rajonit me të cilat Shqipëria po konkurron në industrinë e turizmit zbatojnë një TVSH në masën 5% – 8.5%.

Mos ulja e kësaj takse rrezikon që ta vendosë në vështirësi shumë të mëdha industrinë e turizmit, e cila vitin e kaluar u përball me rënie të ndjeshme të numrit të vizitorëve dhe të të ardhurave në një nivel të njëjtë me 10 vite me parë.

Turizmi jep një kontribut në masën 14.7 % në Prodhimin e Brendshëm Bruto dhe ka të punësuar direkt dhe indirekt mbi 50 mijë vetë, dhe ulja e kësaj takse duhej të ishte bërë që në nisje të sezonit në mënyrë që të paraqiteshin paketa konkurruese me vendet e tjerra rreth nesh. Por dhe këtë vit do të kemi po të njëjtën tarifë për këtë sektor.

Megjithë përpjekjet situata vijon të mbetet e vështirë edhe në bujqësi ku zhvillimet janë spontane dhe lokale.

Këta tregues të deritanishëm e bëjnë ekonominë tonë jo konkurruese dhe në vendqëndrim. Nëse shihet në terma afatgjatë dhe për një ekonomi të qëndrueshme, duhet të ndërtohet e sotmja, të ketë më shumë likuiditet në treg në mënyrë që të gjenerohet ekonomia, pa rrezikuar kalimin në një kolaps të mundshëm me pasoja të parikuperueshme për vendin.

Kriza greke, pasoja të rënda tek emigrantët shqiptarë

Kriza ekonomike e fqinjit jugor sjell ndikim të drejtpërdrejtë në ekonominë tonë. Nëse ekspertët e kanë vlerësuar si një rrezik të vogël, në fakt rezulton ndryshe, kjo jo thjesht për shkëmbimet tregtare, por për emigrantët tanë të vendosur në Greqi.

Në Greqi papunësia për të rinjtë është rreth 51.1 për qind ndërsa papunësia në shkallë vendi rezulton në masën 25.7 për qind, më e larta ndër vendet e Bashkimit Europian.

Në këto kushte shqiptarët në rastin më të mirë mund të gjejnë punë të cilësisë së ulët, ato vende pune që refuzojnë grekët, si ndërtim, industri e rëndë, bujqësi për burrat dhe mirëmbajtje të shtëpive për femrat.

Një pjesë e madhe e emigrantëve shqiptarë, kanë punuar dhe punojnë në punë informale. Këtë fenomen e dëshmon fakti se sipas të dhënave nga Instituti i Sigurimeve Shoqërore greke (IKA) numri i shtetasve shqiptarë të siguruar në 2009 ka qenë 121,902, ndërsa në fund të vitit 2013, numri ka rënë në 85,893.

Ndërkohë që numri real i emigrantëve në këtë vend e kalon 400 mijë. Kriza greke ka ndikuar ndjeshëm remitancat e tyre. Shuma totale e remitancave për vitin 2014, u ul në 591.8 milion euro, me një rënie prej 28 për qind, por sidoqoftë një shumë e tillë është përsëri e konsiderueshme për ekonominë shqiptare, pasi është llogaritur që nëpërmjet remitancave financoheshin rreth 160 mijë familje në nevojë.

Po ashtu mbi 160 mijë emigrantë janë kthyer nga ky shtet vitet e fundit, të cilët janë përballur me probleme të mëdha, si mungesa e strehimit, papunësia, etj.