TRAGJIZMI KOMIK I BASHËS DHE 21 JANARI

Lulzim Basha u shfaq përsëri me një deklaratë qesharake për nga tragjizmi dhe tragjike për nga komizmi. E akuzoi kryeministrin Rama se paska vjedhur apo kopjuar idenë e Bashës për zvogëlimin e taksave të biznesit të vogël. Kopjac, kopjac, kopjac! – e shau Basha kryeministrin, duke dëshmuar edhe një mendësi që nuk shkon përtej kultit të forcës dhe që nuk ka as edhe kuptimin më të vogël se çfarë është një qeverisje e përgjegjshme përpara qytetarëve të saj. Por si mund të jetë ndryshe kur Basha vetë, është një nga politikanët mbi të cilët bie faji kryesor për një nga krimet më të rënda të këtyre 25 viteve tranzicion, për masakrën e 21 janarit, krim për të cilin nuk ka mbajtur akoma as më të voglën përgjegjësi?

***

Por le të supozojmë se ideja e uljes së të taksave për biznesin e vogël paska qenë një zbulim i Bashës. Para së gjithash është qesharake, deri edhe fëminore, të kërkosh të drejtën e autorit për një ide, sikur ajo të ishte një patentë apo një produkt. Por mbi të gjitha, është antidemokratike të zemërohesh, aq më tepër ta shpallës si padrejtësi (kopjim), faktin që qeveria por vë në zbatim një ide të drejtë qoftë edhe kjo e opozitës. Qeveritë demokratike dallohen, ndër të tjera, edhe për një tipar që quhet përgjegjshmëri (accountability) që do të thotë, se janë shumë të vëmendshme dhe reaguese ndaj kërkesave të publikut lidhur me politikat që zbatojnë. Në rastin në fjalë, të ankesave apo kërkesave të komunitetit të biznesit por, edhe të grupeve apo organizimeve të tjera, përfshirë edhe opozitën politike. Pra, edhe pse jemi të bindur që qeveria në vendimin e saj për uljen e taksave ka marrë në sy gjendjen e buxhetit si dhe ndjeshmëritë e biznesit të vogël, nuk do kishte asgjë të keqe, madje përkundrazi, që modifikimi i politikës së saj fiskale të reflektonte edhe kritikat e opozitës.

***

Duam të themi që kjo që sapo ka ndodhur, është një hap përpara në metodën e qeverisjes në Shqipëri të dominuar, deri më sot, nga arroganca dhe kulti i verbër i kryeministrave dhe ministrave të pagabueshëm që nuk donin t’ja dinin për asnjë vërejte apo kritikë madje që përpiqeshin ose t’i mbysnin ato ose t’i kundërpeshonin me propagandë. Përgjegjshmëria është e kundërta e arrogancës dhe do të thotë, sikundër ka përkufizuar me të drejtë Fukujama, se qeveria i përgjigjet interesit të shoqërisë dhe jo vetëm interesit të saj të ngushtë. Por, përgjegjshmëria qeverisëse si tipar i një shteti demokratik liberal është dy llojesh, thelbësore dhe procedurale. Përgjegjësia është thelbësore kur një qeveri mund t’i përgjigjet interesit të shoqërisë pa qenë e nevojshme që të lërë pushtetin. Si për shembull, në rastin në fjalë kur qeveria Rama i është përgjigjur kërkesave dhe interesave të biznesit pa qenë e nevojshme që të ndërrohet me një qeveri tjetër.

***

Lloji tjetër i përgjegjshmërisë, ai procedurali, kërkon organizimin periodikisht të zgjedhjeve pluraliste, të lira e të ndershme duke i dhënë mundësi qytetarëve të zgjedhin dhe me anë të kësaj, të disiplinojnë qeveritarët e tyre. Kjo do të thotë që kur një qeveri është treguar e papërgjegjshme ndaj interesit qytetar dhe kur një opozitë ka vepruar në përputhje me këtë interes, qoftë duke dhënë ide të mira që qeveria i ka kopjuar, vjen natyrshëm rotacioni si ndëshkim për qeverinë dhe shpërblim për opozitën. Ajo që bie në sy në situatën konkrete është se kryetari i PD, Basha, refuzon të njohë përgjegjshmërinë thelbësore dhe këmbëngul vetëm për përgjegjshmëri procedurale me anë të organizimit të zgjedhjeve të parakohshme e deri me përmbysjen e qeverisë me mjete që lënë të nënkuptohet edhe dhuna! Këto janë qëndrime të papërgjegjshme që nuk përputhen me interesin publik por qartazi mbrojnë interesin e ngushtë të një klani në elitën politike të PD.

***

Tragjikomizmi qëndron në faktin që reflektimin e qeverisë Rama lidhur me taksat, pikërisht këtë kërcim përpara në mënyrën e qeverisjes nga arroganca tek përgjegjshmëria, nga ngurtësimi joreflektues tek elasticiteti reflektues, Basha e shikon si një mëkat, si vjedhje kontributesh, dhe si një të keqe! Një qëndrim që, edhe sikur ndryshimi i politikës qeveritare të qe meritë e kritikave të opozitës, degradon në kritizerizëm që synon vetëm pushtetin dhe jo shëndoshjen e gjendjes. Një qëndrim primitiv që gjakon deri edhe idetë t’i shndërrojë në mure që ndajnë klasën politike dhe jo në ura që shpien drejt një konsensusi në favor të së mirës publike.

***

Kur një qeveri reflekton kritikat e opozitës duhet të regjistrohet si një fitore e dyfishtë për demokracinë. Nga njëra anë, ajo është pohimi një qeverie me mendësi të hapur, e aftë të dëgjojë dhe korrektohet. Pra, nuk është pohimi i një paaftësie, sikundër kritizeron Basha, por i një aftësie thelbësore për mirëqeverisjen. Nga ana tjetër, ajo do të qe edhe pohimi i një opozite të pjekur që edhe se jo në pushtet, di të kontribuojnë për të mirën publike. Një opozitë e tillë nuk ka frikë se po ja vjedhin idetë dhe kontributet nëse ka besim te demokracia dhe te aftësia e elektorateve për zgjedhje e vlerësim.

***

Por kur vjen puna tek reflektimi bilancet e PD, dhe Bashës vetë, përkeqësohen progresivisht në raport me ngjarjet në të kaluarën e afërt kur ai ishte ministër, pjesë thelbësore e qeverisë Berisha. Basha nuk është në gjendje të kuptojë pozitivitetin e reflektimit korrektues sepse thelbi i qeverisjes se tij ka qenë pikërisht mungesa e reflektimit jo vetëm ndaj kritikës publike por edhe ndaj një krimi si masakra e 21 janarit për të cilën, të paktën politikisht, ai është përgjegjës si ministër i brendshëm i asaj kohe. Çdo ministër, edhe në vendin më diktatorial të botës, do të jepte dorëheqjen përballë asaj vrasjeje që e gjithë bota e pa me sytë e vet në sajë të transmetimeve të medias. Por Basha zgjodhi arrogancën jo thjesht ndaj kritikës publike por edhe më keq, arrogancën ndaj kërkesës së llogarisë për të drejtën më themelore mbi të cilën ngrihet shteti, të drejtës për jetën. Rrjedhimisht, po t’i përmbahemi standardeve të demokracisë liberale si edhe një thënieje të ditëve të fundit të ambasadorit amerikan Lu, edhe Lulzim Basha është një nga ata kriminelët që qarkullojnë ende të pa ballafaquar me ligjin.

***

Opozita e PD dhe, mbi të gjithë, Basha do të jenë përherë në bilanc negativ në raport me qeverinë Rama, edhe sikur kjo t’ja kopjojë të gjitha idetë për ekonominë, kulturën, mbrojtjen, politikën e jashtme e deri për dekriminalizimin, sa kohë që kjo qeveri nuk kopjon vrasjen me municion luftarak të protestuesve paqësorë, sa kohë që nuk i fshin provat nga serveri i kryeministrisë apo pengon duke dhunuar Kushtetutën, që prokuroria të ndalojë dhe marrë në pyetje gardistët që vranë, vetëm dhe vetëm që të mos japë llogari para ligjit dhe së drejtës. Është një deficit fatal nga i cili PD nuk do të shpëtojë kurrë sa kohë këmbëngul të mbajë në krye një lidership përgjegjës për atë masakër por edhe për shumë krime e korrupsione të tjera. Dhe deri kur qeveria e majtë të kopjojë 21 janarin, gjë që urojmë të mos ndodhë kurrë, do të mbetet një e keqe më e vogël krahasuar me atë të Bashës, që vrau. Pra, relativisht, një e mirë.