Ekskluzive – Të fshehtat e 2 Prillit

Nëse në ditët e rrëmujshme kur zhvillohej gjyqi ndaj të akuzuarve për vrasjet e 2 prillit 1991 në Shkodër, emri i tij ishte një prej të pestëve që u dënuan, shumë vite më vonë libri “Kush vrau në 2 prill” dhe disa intervista në DITA do ta bënin të njohur Gjek Çelajn.

Për ngjarjen ku u vranë katër protestues dhe u plagosën 20 policë është folur shumë. Dhe sa më shumë është diskutuar, aq më tepër janë shtuar dyshimet për një episod me prapaskena të errëta.

Ish zv.drejtori i Policisë së Shkodrës, Gjek Çelaj, sot me azil politik në Kanada, këtë rradhë flet në një intervistë me këndvështrim disi të veçantë. Është mbushur çerek shekulli nga një gjakderdhje për të cilën zyrtarisht pati 5 të dënuar, por me një proces gjyqësor tërësisht kaotik e të joprofesional. Për më shumë, politikisht të motivuar e të ndikuar.

Ishte ngjarja që do “shkrepte këmbëzën” e kërkimit të zgjedhjeve të reja nga Partia Demokratike në opozitë, edhe pse kjo sapo kishte humbur zgjedhjet e para pluraliste shqiptare pas 1990-s, me rezultate të pranuara nga ajo vetë, dhe padyshim edhe nga ndërkombëtarët.

Por ka patur edhe viktima të tjera, thotë Gjek Çelaj, paçka se jo kaq të publicizuara.

Cilat janë tre “të vërtetat” e 2 prillit. A kanë patur gisht shërbimet e huaja në të. Pse për rigjykimin e saj, gjasat janë minimale dhe a ka një pakt të heshtur ndërpolitik për 2 prillin.

Më poshtë intervista e Çelajt me zv.kryeredaktorin Alqi Koçiko, botuar sot në DITA: 

-Zoti Çelaj, po bëhen 25 vjet nga ngjarjet e 2 prillit 1991 në Shkodër. Mund të thuhet se ky çerek shekulli pluralizëm politik është “pagëzuar” me gjakun e katër të vrarëve. Megjithëse është bërë një gjyq dhe janë dhënë disa dënime, mes të cilëve edhe ndaj jush, e vërteta zyrtare nuk ka dalë. A do të ndodhë ndonjëherë?

Megjithëse fjala “pagëzoj” ka disa kuptime, për hir të së vërtetës, më duhet të them se përpara ngjarjes së 2 prillit, në të njëjtën periudhë, ka pasur edhe ngjarje të tjera tragjike ku kanë humbur jetën shtetas shqiptarë të pafajshëm. Nuk e kam fjalën për vdekje aksidentale dhe as vrasje ordinere, por për raste ku krijimi i skenave të kaosit shoqëror për të arritur synime politike ka sjellë tragjedi njerëzore, siç ishte vrasja në turmë e një të riu me mbiemrin Hoxha në Laç ndërkohë që një tufë njerëzish, të yshtur nga politikanët e rinj dhe pafundësisht ambiciozë të Shqipërisë, hakërreheshin se do të sulmonin komisariatin e qytetit. Akoma më tragjike ka qenë humbja e jetës së tre qytetarëve të pafajshëm kur turma horrash të nxitur nga ordinerë të veshur me pardesy politikani, sulmuan dhe tentuan të hynin në territorin e Akademisë Ushtarake në Tiranë me pretekst se do parandalonin zhvendosjen e shtatores së Hoxhës nga oborri i kësaj shkolle drejt sheshit Skënderbej, megjithëse askush s’e kishte ndërmarrë një veprim të tillë.

Sa i përket ngjarjes së 2 prillit 1991, kohë kur unë isha shefi i Policisë së Rendit, më duhet të them se deri tani ka tri “të vërteta”. Njëra është e vërteta e politikës ose, më saktësisht, e atyre që inskenuan ngjarjen e cila pretendon se viktimat e ngjarjes u vranë nga shteti i asaj kohe, me dashje dhe për qëllime politike. Kjo e vërtetë e sajuar është produkt “muzikor” i trumbetave politike që zhurmojnë nën dirigjimin e kriminelëve politikë, por pa u mbështetur në partiturat e fakteve reale dhe ligjore.

Një “e vërtetë” tjetër është ajo që thotë se vrasjet u bënë nga vetë opozita e kohës. Edhe kjo mbështetet në hamendje kafenesh që marrin zë nga sjellje të dyshimta të disa prej drejtuesve të opozitës së asaj kohe.

“E vërteta” e tretë është ajo që konkluduan organet e drejtësisë të komanduar nga sajuesit e “të vërtetës” së parë. Kjo thotë se personat e akuzuar dhe të dënuar, ku bëj pjesë edhe unë, “as kanë vrarë dhe as kanë dëshiruar të vijnë pasojat, por i kanë lejuar ato të ndodhin”.

Këto janë “të vërtetat” e pazarit, por jo e vërteta që iu nevojitet familjeve të viktimave, të dënuarve padrejtësisht për ngjarjen dhe historisë. Kjo e vërtetë nuk është zbardhur ende për shumë shkaqe që, më së shumti janë subjektive sesa objektive. Nëse do ta njohim ndonjëherë këtë të vërtetë dhe kur, kjo është e vështirë të thuhet.

Ju keni shkruar hollësisht në librin tuaj “Kush vrau në 2 prill”, jo vetëm mbi detajet e ngjarjes siç i keni përjetuar por edhe për atmosferën politike të kohës dhe lidhjen e pashmangshme shkak-pasojë. Pra, kujt i interesonte kjo ngjarje dhe kush përfitonte nga ajo. Se kush e përdori 2 prillin, kjo dihet. Ajo që unë dua t’ju pyes është: A mendoni se kanë pasur gisht edhe shërbime të huaja në përgatitjen e kësaj ngjarjeje?

Në kohën që ndodhi ngjarja, ne nuk dinim pothuajse asgjë rreth atyre që gatuheshin në prapaskenë. Vetë punonjësit e organeve të zbulimit ishin tulatur për shkak të situatës politiko-sociale, ndërsa burimet e informacionit të fshehtë ishin tërhequr, pasi dihet se shumica dërmuese e informatorëve politikë ishin persona që bënin pjesë në familje kundër-regjim.

Në këto kushte, përderisa askush nuk ishte paraqitur si organizator i demonstrimit dhe vetë krerët e opozitës politike në Shkodër na thanë: “Shpërndajini apo bëni çfarë të doni, sepse ata nuk kanë lidhje me ne!”, ne besuam se kishim të bënim thjesht me disa njerëz të pakënaqur që përdornin rrugën për të shfryrë mllefet e tyre, të justifikuara apo jo, por në mënyrë të paligjshme.

Në këto kushte, qyteti dhe rendi ligjor nuk mund të liheshin si peng i disa shtetasve me ndërgjegje të turbulluara, shumica e të cilëve kishin një të kaluar të padenjë për t’i marrë si pjesë e opozitës dhe aq më pak si përfaqësues të saj. Në qytetin dhe rrethin e Shkodrës, qysh nga lejimi i pluralizmit politik, ishin bërë me dhjetëra mitingje dhe protesta me kërkesën e opozitës dhe nuk kishin ndodhur pasoja të rënda as në dhunimin e pasurive shtetërore e private dhe as në lëndimin apo rrezikimin e jetëve njerëzore.

Dy protestat e vetme që u bënë pa kërkesën e opozitës në Shkodër, thënë ndryshe pa organizatorë legalë, ishin ajo e 13 dhjetorit 1990 që u shoqërua me dhunime të rendit, të objekteve social-ekonomike dhe protesta e 2 prillit 1991 që solli pasojat që dihen. Megjithëse organizatorët e tyre qëndruan në prapaskenë, më vonë u vetëzbuluan, sepse filluan të krenohen me rolet që kishin luajtur në organizimin e fshehtë të tyre dhe, sapo opozita e kryesuar nga PD-ja erdhi në pushtet, filloi dekorimet dhe shpërblimet e shumë individëve pjesëmarrës, që hiqeshin si organizatorë. Por, organizatorët e vërtetë ishin të tjerë.

Se kujt i interesonte kjo ngjarje dhe kush përfitoi prej saj, nuk është e nevojshme ta them unë. E ka vërtetuar koha dhe e kanë pohuar vetë përfituesit që janë edhe kontribuuesit kryesorë në krijimin e një artifici të tillë politik, krejt të panevojshëm në aspektin politik kombëtar, mjaft të dëmshëm në aspektin human dhe shumë fitimprurës për një grusht banditësh politikë që, me sjelljet dhe veprimet e tyre të mëvonshme, vërtetuan plotësisht se kanë qenë dhe janë të gatshëm t’i vënë flakën vendit për të arritur synimet e tyre politike, të lidhura ngushtësisht me vjedhjen e pasurive kombëtare.

Sa i përket pyetjes a kanë pasur apo jo dorë shërbimet e huaja në gatimin e asaj ngjarjeje, unë jam plotësisht i bindur se ka qenë një kombinim fatal i interesave të tri palëve: I fqinjëve tanë veriorë që iu interesonte një Shqipëri kaotike dhe e destabilizuar; e “fqinjëve” më të largët që kërkonin të nxirrnin mllefet e shkaktuar nga derëmbyllja që regjimi komunist iu kishte bërë për 45 vjet, dhe i sharlatanëve tanë politikë të kryesuar nga Sali Berisha që donin të merrnin sa më parë pushtetin nën nxitjen dhe mbështetjen e “fqinjëve” të largët dhe të afërt.

Nëse të parët, fshehurazi ose nën maskën e “këshillave” që jepnin nën petkun e diplomatit apo gazetarit të huaj për mosnjohjen e zgjedhjeve, përbënin trurin e incidentit, të fundit, gangsterët shqiptarë të etur për pushtet politik, kanë vepruar në terren duke bërë punën e çirakut që pret të bëhet zotëri. Dhe, s’u duhet ngrënë haku, ia arritën qëllimit.

Ju flisni për “artific politik”. Çfarë doni të thoni me këtë?

Sipas fjalorëve të huaj fjala “artificë” do të thotë një plan, skemë apo veprim hileqar me të cilin mashtron kundërshtarin, ndërsa në gjuhën tonë bisedimore ka kuptimin e një marifeti që bën dikush për t’ua hedhur të tjerëve dhe për të dalë vetë “burrë i mirë”.

Nuk ka dyshim se ngjarja e 2 prillit ishte një marifet hileqar politik, skema e të cilit ishte dezinjuar nga të huajt dhe vënë në jetë nga palaçot e Shqipërisë me një çmim shumë të lartë për popullin shqiptar dhe me përfitime për skenaristët dhe regjisorët politikë. Pavarësisht çfarë thuhet e pretendohet për 25 vjet, e vërteta është se populli ka qenë viktimë e këtyre “lojërave” të gatuara në prapaskenë dhe njerëzit që janë ndodhur në shesh atë ditë, kanë qenë figurina të pavetëdijshme të “lojës” tragjike.

Një nga ideatorët e skemës në fjalë, që endej në Ballkan nën maskën e diplomatit, është shprehur shumë vite më vonë dhe nga shumë larg Shqipërisë, se “Po të mos organizonim ngjarjen e 2 prillit, komunistët nuk do të largoheshin nga pushteti me vota”. Pra, ata që na jepnin leksione për votimet e lira pluraliste si çelësi i artë i demokracisë, sajonin artifice të tilla politike me pasoja tragjike, pikërisht për ta përdorur ngjarjen si mjet “demokratik” për zhvlerësimin dhe përmbysjen e vullnetit të lirë të popullit.

 

Sipas jush, pse duhej të ndodhte ngjarja e 2 prillit?

Ngjarja e 2 prillit nuk kishte asnjë arsye morale, politike dhe as juridike që të ndodhte. Përfituesit e incidentit në fjalë janë përpjekur vazhdimisht t’ia shesin popullit shqiptar atë ngjarje si “luftë kundër komunizmit”, si “dita kur u përmbys diktatura” dhe përralla të tjera prej shakaxhinjsh që synojnë trushplarjen e njerëzve dhe mbajtjen pas vetes të një ushtrie militantësh pa mend dhe jeniçerësh pasionantë që iu pëlqen të jetojnë me lavdinë e rreme për veprime antidemokratike dhe të paligjshme, të mbuluar me vellon e leckosur të antikomunizmit.

Ngjarja e 2 prillit jo vetëm nuk ishte luftë kundër komunizmit dhe diktaturës, por, përkundrazi, ishte dhunimi flagrant i parimeve bazë të sistemit që sapo kishte nisur jetë, i parimit se pushteti merret me votë dhe se liritë e fjalës dhe të grumbullimit nuk mund të shkojnë deri tek mospërfillja e ligjit për organizimin e tyre dhe aq më pak deri tek dhuna, si ajo që u ushtrua atë ditë. Të pretendosh se po lufton kundër diktaturës vetëm dy ditë pasi ishin zhvilluar zgjedhjet e para të lira pluraliste dhe demokratike, kjo do të thotë ose je injorant, siç ishin shumica e pjesëtarëve të turmës, ose maskarallëku dhe ligësia të kanë përmbytur mendjen dhe shpirtin, siç ishin në fakt organizatorët e ngjarjes.

Opozita politike kryesore e kohës, e udhëhequr nga PD-ja, vetëm 30 minuta pas ngjarjes i mori në mbrojtje dhunuesit e rendit publik dhe, me gojën e Sali Berishës, përcaktoi edhe “fajtorët” e pasojave. Dukej qartë që ngjarja kishte qenë një inskenim i fshehtë për të arritur synime politike. Eksponentë të lartë të PD-së, nën instruksionet e skenaristëve të ngjarjes, nuk ishin të interesuar në organizimin e ndonjë mitingu të autorizuar dhe paqësor, për dy arsye themelore:

E para se nuk mund të dilnin hapur kundër zgjedhjeve të cilat u konsideruan të drejta dhe të lira nga të gjithë vëzhguesit ndërkombëtarë dhe, e dyta, që është edhe më kryesore, sepse nga një miting paqësor ata nuk mund të arrinin synimet e tyre për krijimin e një krize politike që të çonte në zgjedhje të parakohshme. Duhej të hidhnin gurin dhe të fshihnin dorën. Duhej një incident që të sillte pasoja dhe pastaj këto të përdoreshin si mjet për acarime, konflikte dhe krizë politike, siç u përdorën.

Ngjarja e 2 prillit u përdor si preteksti kryesor për greva të sindikatave që ishin vegla të opozitës dhe pastaj si preteksti kryesor për zgjedhje të parakohshme. Drejtuesit e policisë së Shkodrës iu ofruan leje për miting paqësor drejtuesve politikë vendorë, duke ua lënë në dorë të tyre ta bënin në stadiumin e qytetit ose në sheshin “Isa Boletini”, por ata refuzuan duke thënë se ata që donin të demonstronin “Nuk janë tanët. Nuk na binden!”.

Në gjyq, eksponenti i lartë i PD-së dhe një nga figurat më të errëta të saj, Ali Spahia, e pranoi se policia u kishte ofruar lejen e mitingut dhe se iu kishte kërkuar ndihmë por, tha ai: “Na e kërkuan ndihmën si hileqarë”. Tani është e qartë për gjithkënd që ka jetuar atë kohë se cilët ishin hileqarët.

Ndoshta është rasti i vetëm në histori kur protestohet në një qytet apo zonë që i kishte fituar zgjedhjet politike me mbi 70% të vendeve që i takonin në parlament. Mirëpo ishte zgjedhur Shkodra sa për faktin se kishte shumë individë dhe familje të goditura nga regjimi i para 1990, po aq edhe për faktin se në rrethin e Shkodrës (ku përfshihej edhe Malësia e Madhe) ndodhej, mjerisht dhe turpësisht, një numër i konsiderueshëm individësh që vepronin aktivisht në shërbim të UDB-së jugosllave.

 

Po mirë, me çfarë pretekstesh protestohej dhe justifikohej demonstrimi?

Si gjithkund dhe si gjithmonë turma ishte laramane, në përbërje, në mentalitet, në motive dhe në veprime. Dukej qartë që ishin të manipuluar dhe të keqpërdorur. Ne filluam të dyshojmë se demonstrimi ishte i organizuar dhe i dirigjuar, vetëm kur pamë nxënësit e shkollave të mesme që po vinin në rresht, me disa mësues në krye, drejt qendrës së qytetit dhe pas tyre dhe në mes të tyre me qindra individë, kryesisht lumpeni dhe batakçinjtë, ish-të dënuar ordinerë.

Më vonë turma u zmadhua dhe në të ka pasur edhe qytetarë të denjë dhe të respektuar, të cilët vinin aty ose për të tërhequr të afërmit e tyre nga ajo rrëmujë, ose thjesht si spektatorë të një ngjarjeje të pazakontë. Dikush pretendonte se zgjedhjet ishin manipuluar, të tjerë thoshin se Xhelil Gjoni do të vriste Ramiz Alinë dhe do të rivendoste diktaturën, disa të tjerë thërrisnin “Shkodra Republikë!” etj.

Ishin kaotikë në mendimet e shprehura, në sjellje dhe në veprimet agresive që kryenin. Ky është tipar dallues i turmave të manipuluara. Pjesa më e errët e turmës ishte e dhunshme dhe përdorte mjete të forta, lëndë djegëse dhe eksplozive kundër forcave të policisë dhe objekteve shtetërore që ndodheshin në shesh. Kishte edhe nga ata që me britmat “Liri-demokraci” ngarkonin në shpinë karrige, kolltukë apo qilimat (tapetet) e zyrave që sulmuan dhe plaçkitën.

Më mbrapa vetë PD-ja u përpoq t’i merrte në mbrojtje dhe t’i shfajësonte dhunuesit e rendit, duke paraqitur tri pretekste të ndryshme. Në fillim tha se njerëzit kishin protestuar sepse ishin falsifikuar zgjedhjet. Mirëpo, jo vetëm delegacionet ndërkombëtare të vëzhgimit kishin konkluduar se zgjedhjet u zhvilluan normalisht, por edhe vetë opozita i kishte pranuar rezultatet e tyre.

Nëpër muret e Shkodrës ato ditë ishin vendosur “trakte” të PD-së drejtuar qytetarëve ku thuhej se “Për PPSH-në votuan fshatarët dhe ushtarakët…” etj, por nuk thuhej se votimet ishin falsifikuar. Të nxitur nga këto trakte vagabondët e qytetit shkuan tek tregu fshatar dhe ua morën ose prishën të gjitha perimet dhe mallrat fshatarëve duke iu thënë: “Ikni prej këtu se ju keni votuar për komunistët!”

Për ironi dhe për turpin e shqiptarëve, siç e thotë njëri nga figurat kryesore të Lëvizjes Studentore, z.Shinasi Rama, “E para dhe e vetmja herë kur u votua në mënyrë me të vërtetë demokratike ka qenë në zgjedhjet e 31 marsit 1991”.

Më vonë opozita pretendonte se njerëzit protestuan sepse rezultatet e votimeve u dhanë me vonesë. Mirëpo jo vetëm që rezultatet e votimeve u njoftuan në të njëjtën kohë për gjithë Shqipërinë, por këto rezultate u njoftuan pas 18 orësh, gjë që nuk ndodhi kurrë më në zgjedhjet e mëvonshme.

Rezultati i zgjedhjeve u njoftua në 1 prill, ndërsa protesta u bë në 2 prill. Pasi e panë se u diskredituan edhe me këtë mashtrim, thanë se njerëzit kishin dalë në protestë në 2 prill rreth orës 8 të mëngjesit, sepse nga ora 3 pasmesnate kishin dëgjuar një breshëri arme që festonte fitoren e PPSh-së. Është për të qarë dhe për të qeshur.

Një eksponent i PD-së për Shkodrën, z. Ndoc Liqejza, i cili u paraqit si dëshmitar në gjyqin tonë, tha se: “Kam shkuar disa herë tek selia e PD-së këtu në Shkodër dhe iu kam kërkuar Arbnorit, Spahisë dhe Uruçit që të qetësojnë turmën dhe ta nisin në shtëpi, sepse s’ka arsye për protesta. Kështu e ka demokracia. Sot kanë fituar ata, nesër fitojmë ne. Ata më panë me përbuzje, më thanë se ti nuk merr vesh nga këto punë dhe më kërkuan të dal përjashta. Prandaj, po ju them se këta e kanë organizuar demonstrimin e 2 prillit…”.

Në njohuritë tuaja juridike, a ekziston mundësia që kjo çështje të rigjykohet? A do të ishte e mundur pas kaq kohësh (mungesa e provave etj)? Kemi parasysh që tashmë edhe mjaft prej protagonistëve të dorës së parë nuk jetojnë si Hajdari, Arbnori, Spahia etj…

Sigurisht që teorikisht mundësia për rishikimin e vendimit ekziston. Por midis kësaj mundësie dhe jetësimit të saj, ekziston një hendek i gjerë sa një det. Ligji procedural penal parashikon disa raste kur vendimi mund të rishikohet, njëri prej tyre është ai i zbulimit të provave të reja apo të paparaqitura më parë, që tregojnë se vendimi i dhënë është i gabuar. Është e vështirë të gjesh provën, por më vështirë është të vësh në lëvizje drejtësinë, sepse për çështje si kjo, ku politika i ka zhytur duart përtej bërrylave, duket se ka një lloj “paqeje” me “drejtësinë”, por ndoshta edhe midis krahëve të politikës. Të kujtojmë çështjen “Hajdari” për të cilën Sali Berisha bënte be e lëshonte rrufe se, sapo të vinte në pushtet, do ta rishikonte vendimin “me motiv të turpshëm për vrasjen e Heroit”, por që nga vitit 2005 kur u kthye në pushtet, Saliu nuk e ka përmendur asnjëherë atë vendim. Duket se për këtë çështje nuk mungojnë provat e reja, por nuk ka asnjë shenjë që të tregojë se prokuroria dëshiron t’i administrojë.

Përmenda shkakun ligjor të rishikimit të vendimit të dhënë për ngjarjen e 2 prillit, por në atë proces shkeljet e të drejtave themelore të njeriut janë të panumërta dhe nga më të rëndat. Jo vetëm hetimi dhe arrestimet u bënë nën presionet e politikës që sajoi ngjarjen e 2 prillit, por edhe moslejimi për t’u njohur me dosjen hetimore, shkelja e parimit të prezumimit të pafajësisë dhe mbajtja në gjendje arresti pa një vendim gjykate për një kohë të gjatë, kanë qenë shkelje ligjore të parashikuara në Kodin e Procedurës Penale të asaj kohe dhe të kësaj kohe. Ajo që është akoma më flagrante dhe e rëndë, është komandimi total i procesit të gjykimit nga politika dhe veçanërisht nga ish-Presidenti i kohës Sali Berisha. Siç mund ta keni lexuar në librin që përmendët, unë kam sjellë fakte që vërtetojnë plotësisht se ishte ky “dashnor i drejtësisë së pavarur” që përcaktonte në prapaskenë nëse duhej bërë ose jo gjyqi, kur duhej bërë, çfarë akuzash dhe dënimesh duheshin dhënë dhe, madje, edhe cilët gjyqtarë do ta gjykonin çështjen dhe cilët duheshin përjashtuar nga procesi i gjykimit. Këto akte të tij politikisht dhe ligjërisht të dënueshme nuk i kam vërtetuar me dëshmi dhe prova të marra nga “komunistët”, por nga bashkëpunëtorët e tij më të afërt si ç’ishin drejtuesit e Prokurorisë së Përgjithshme dhe të Hetuesisë së Përgjithshme të asaj kohe, të emëruar prej tij. Ato i vërtetojnë edhe dëshmitë e lëna me shkrim nga ish-avokati i familjeve të viktimave, i caktuar në atë detyrë nga vetë Sali Berisha. Kur një kryetar shteti ndërhyn kaq thellë dhe kaq shpesh në të gjitha fazat e hetimit dhe të gjykimit të një çështjeje penale, kjo do të thotë se ai ka një hall të madh. Kur një kryetar shteti këmbëngul dhe urdhëron që një çështje penale, si në rastin tonë, duhet të gjykohet me doemos, edhe pse drejtuesit e akuzës dhe avokatët e tij i thonë se nuk ka prova për fajësimin e të akuzuarve, kjo do të thotë se kryetari i shtetit nuk është i interesuar për të vërtetën por për gënjeshtrën. Dhe ai që është i interesuar për gënjeshtrën, është një individ që ka diçka ose shumëçka për të fshehur.

Ju përmendni fjalën “mungesë provash”. Ne nuk u dënuam se kishte prova që na fajësonin, por u dënuam sepse dënimi ynë duhej t’u shërbente qëllimeve politike të Sali Berishës për të justifikuar të gjithë propagandën mashtruese dhe të gjitha aksionet e tij që tronditnin themelet e shtetit, se pushteti nuk kishte më themele, duke vënë si kusht shtrëngues 2 prillin. Në procesin hetimor dhe atë gjyqësor, përveç llomotitjeve politike dhe përçartjeve ordinere të halabakërisë së ardhur nga rruga, nuk kishte asnjë provë gojore, të shkruar apo shkencore (ekspertime balistike, mjeko-ligjore etj.) që fajësonte policinë në përgjithësi dhe as neve në veçanti. Të gjithë akt-ekspertimet balistike (të armëve) e kanë përjashtuar policinë nga autorësia e vrasjeve. Gjashtë vjet më vonë, ish-avokati i familjeve të viktimave do të deklaronte për shtypin shqiptar se, “Ata të pestë që u dënuan për 2 prillin nuk kishin asnjë lidhje me krimin…”. Para dhjetë vjetësh, njëri nga pjesëtarët e trupit gjykues që dha vendimin kundër nesh në Gjykatën e Lartë, tashmë ishte bërë anëtar i Gjykatës Kushtetuese, më dërgonte fjalë “me shaka”: “I thoni Gjekës se tani nuk është më viti 1992 kur ta patëm futur…”.

Me këto dua të them se kjo nuk është çështje provash, por është një çështje më shumë morale për të ndryshuar një vendim haptas të kundërligjshëm. Mirëpo, që të bëhet kjo përveç provave të reja apo të papërdorura, duhet edhe vullnet burrash. Jo burra të tipit Muji e Halili, por individë që e duan të drejtën, që e respektojnë atë dhe që janë gati të sakrifikojnë sadopak për hir të saj. Sa iu përket protagonistëve të dorës së parë, siç thoni ju, mosqenia e tyre në këtë botë nuk ka kurrfarë ndikimi as pengese në rishikimin e çështjes. Edhe sikur halabaku dhe “Nderi i Kombit” Azem Hajdari të ishte gjallë, është e vështirë ta mendosh se do të guxonte të pohonte publikisht apo në salla gjyqesh ato që thoshte dikur korridoreve politike, se “Do ua bëj edhe këtyre siç ua bëra atyre në 2 prill”. Pafajësia jonë nuk mund të mbështetet në thëniet apo “ndihmën” e organizatorëve të demonstrimit të paligjshëm që përbën edhe shkakun themelor të ngjarjes dhe pasojave që e shoqëruan atë.

***

Numrin e ardhshëm do të lexoni:

-Pse s’u vë faj familjarëe të viktimave

-Letra që i cova presidentit Nishani

-Çfarë do të thotë historia për 2 Prillin

-Nga 2 prilli tek 21 janari, dhe Berisha në mes