FOTO: Selenica – “Dhe yjet rrinë e vështrojnë”

Nga Fate Velaj

Nga fëmijëria ime, më kujtohet se një nga filmat që televizori më shumë transmetonte, ishte ai me titull “Dhe yjet rrinë e vështrojnë” sipas romanit me të njëjtin titull të Archibald J. Cronin botuar për herë të parë në vitin 1935 e që prestigjozia New York Times, e ka klasifikuar si një nga filmat më të bukur të historisë së kinemasë.

Mesa mbaj mend, sepse romanin nuk e kam lexuar, filmi, ngjarjet e të cilit zhvillohen në një minierë në Cumberland, në Anglinë e viteve të Luftës së Parë Botërore ku, Archibald Cronin, autori trajtonte gjendjen e vështirë të minatorëve të cilat u shoqëruan me konflikte të ashpra klasore si dhe përpjekjet e tyre për ndryshime të kushteve duke menduar se mund të realizoheshin me anën e zëvendësimit të kapitalistëve “të këqinj” me kapitalistë “të mirë” e ku një minator, i sëmurë me tuberkuloz, organizoi një grevë.

Personazhi kryesor ishte David, i cili qysh në moshën 14 vjeçare bashkë me të atin dhe vëllezërit e tij punonte në minierë. Greva vazhdoi tre muaj, por më në fund, ata, minatorët u detyruan t’i shtroheshin vullnetit të pronarit të minierës.

Me kalimin e kohës, David studion dhe bëhet mësues. Ai e këshillon pronarin e minierës të marrë masa për mbrojtjen e minatorëve nga rreziqet në minierë, mirëpo pronari vazhdon ta shfrytëzojë minierën vetëm me qëllim fitimi dhe nuk merakoset për jetën e minatorëve.

Përpara pak kohësh, bëra një vizitë në minierën e bitumit në Selenicë. Ishte hera e parë që hyja atje. Kisha dëgjuar qysh i vogël shumë histori mbi atë minierë dhe mbi të gjitha, kur flitej se me “Serën” (bitumin) e Selenicës, ishin shtruar rrugët e Parisit.

Atje, takova disa minatorë me pamjet e me fytyra si mavria e katranit që nxirrnin nga nëntoka e nga tymi e avulli i veremosur, sterrë që ai lëshonte, më dukeshin si personazhet e filmit bazuar nga romani me të njëjtin titull të vitit 1935 të britanikut Archibald J. Cronin e që trajtonte ngjarje të viteve 1915 në Angli gjatë Luftës së Parë Botërore.

Nxora aparatin nga xhepi dhe fillova të fotografoja, me sytë që filluan të më pickonin nga avulli i helmatisur prej veremit që dilte nga bitumi, dhe me dorën tjetër, fshija lotët që më krijoheshin prej tyre e që filluan të skuqeshin.

Pyeta njërin prej tyre se kush ishte pronar i minierës dhe u çudita kur dëgjova se ishte një francez, i cili ishte mësuar të kalonte tërë jetës rrugëve pa gropa të qyteteve franceze, ndoshta dhe Parisit vetë, shtruar me bitumin e Selenicës së pashtruar me bitumin e saj dhe vetë minierës me minatorët e saj, si në vitin 1915, lënë nga pronari i saj plotë gropa e pellgje pa shijuar mbi të, bitumin e saj.

Selenicë, 25.05 2016