Vullneti për drejtësi dhe maskarai politik

Nga Sokol Dodani

Patriotizmi është strofulla e fundit e maskarait politik/ Samuel Johnson

Shoqëria e sotme shqiptare ndodhet përballë atyre sekondave magjike që rrallëhere koncentrojnë në vet-vete kaq shumë informacion dhe domosdoshmëri zgjidhjesh ku, në vend të një drejtimi, merret një i kundërt. Në anologji, në historinë e Shqipërisë, mund të përmendim largimin në fillimet e shekullit 20 të Princ Vidit, shkaktuar nga intrigat medio-orientale të Esat Pashës. Humbja e një oportuniteti si ai i këtij momenti, bëri që në vazhdim, Shqipëria të ndryshonte drejtimin e të ardhmes të saj historike dhe do të kalonte gjysmëshekullin e egër nën regjimin komunist me gjithë ngjyrimet e tij fillimisht projugosllave, më vonë proruse, në vazhdim prokineze, për ta mbyllur në marrëzinë e autenticitetit.

Samiti i Parisit

Para pak ditësh, në Paris, u mbajt një miting i nivelit të lartë politik me pjesëmarrjen e vendeve aspiruese ballkanike (Maqedoni, Bosnje, Serbi, Kosovë dhe Shqipëri) nga njera anë, si dhe kancelares gjermane Anxhela Merkel dhe presidentit francez, zotit Fransua Hollande, si përfaqësuesit e vendeve kryesore të Europës nga ana tjetër.

Të shqetësuar nga dalja e Britanisë së Madhe nga B.E, me të drejtë, qeveritë e vendeve të sipërpërmendura, rimorën edhe një herë sigurinë nga dy vendet drejtuese të Bashkimit Europian që,  integrimi i tyre varet kryesisht nga kryerja e reformave në vendet përkatëse.

Nga 7 vendet pjesmarrëse, në 5 prej të cilave merr pjesë edhe Shqipëria, tashmë janë kandidate zyrtarisht, edhe dy të tjera (Kosova dhe Bosnje – Hercegovina) që janë të konsideruara si kandidate të mundshme.

Shqipërisë i është njohur zyrtarisht kandidatura në vitin 2014. Hapat e parë janë hedhur që në 2003-shin në Samitin e Selanikut. Në 2006 Shqipëria firmosi paktin e stabilizim-asociimit dhe ka depozituar kërkesën e saj për të qenë pjesëtare me të drejta të plota në 2009-ën. Në 27 maj 2010, Komisioni  i Europës adapton propozimin për lirinë e qarkullimit të qytetarëve boshnjakë e shqiptarë në zonën shengen, të pajisur vetëm me një pasaportë biometrike të panevojshme për ta shoqëruar me vizë. Deri këtu dukej se integrimi i Shqipërisë në familjen europiane po ecte me hapa normale. Në periudhën 2010-2013, ka një lloj ngadalësimi, nga që institucionet e Europës filluan ta shihnin me dyshim parlamentarizmin shqiptar të asaj periudhe. Por pas riardhjes së të majtës, kemi një rikthim të klimës së bashkëpunimit midis Shqipërisë dhe institucioneve europiane. Klimë kjo, që çoi në vitin 2014, ku Shqipërisë iu njoh zyrtarisht statusi i vendit kandidat për në Bashkimin Europian.

Pjesëmarrje në bazën e një gjeometrie variabël

Këshilli i Europës ritheksoi edhe një herë që nuk do të ketë integrim rajonal. Ai do të ishte në bazë të studimit të veçantë të përpjekjeve të secilit prej vendeve kandidate.

Përsa i përket vendit tonë, Këshilli i Europës ka ritheksuar seShqipëria, në mënyrë të detyrueshme duhet “…të intensifikojë përpjekjet e saj në riformimin e administratës publike, të sistemit të drejtësisë dhe thellimit të luftës kundër krimit të organizuar (…)”.

Mesazhi është më se i qartë: Kryeni reformat që të jeni në lartësinë e përgjegjshmërisë. Theksi u vu përpara delegacionit shqiptar në realizimin e reformës aq jetike siç ështe ajo e drejtësisë. Pra në rast se do të kërkojmë realisht të hyjmë në familjen e madhe europiane, do të duhet që ta justifikojmë me përpjekjet e bëra.

Pavarësisht se shumëkush prej nesh mund të ketë vërejtjet dhe sugjerimet e tij përsa i përket reformave të kryera nga qeveria Rama, në sintezë, pjesa jonë dërrmuese e sheh qartë se tendenca dhe drejtimi i këtyre reformave kanë si qëllim integrimin e Shqipërisë në Europë.

Por megjithatë, lindin natyrshëm pyetjet: A do të dijë qeveria Rama t’i thellojë reformat e nisura duke mos u mjaftuar vetëm me këto përpjekje të ndrojtura në fushën fiskale, arsim, drejtësi etj.? A do të jetë e aftë ajo ta drejtojë Shqipërinë drejt sfidave të mëdha të shekullit të 21-të?!

Viktima të të vërtetave që na rrethojnë

Reforma në drejtësi…! Aq jetike…! Kaq shumë e dëshiruar dhe e pritur nga mbarë opinioni i shoqërisë shqiptare.

Shpresohet që këtë herë, shoqëria shqiptare ta kuptojë domosdoshmërinë e të qenit e matur dhe, përpjekjet e saj brenda kuadrit të një shoqërie kontemporane demokratike, të dalin serioze e të qarta dhe si shembull, larg karikaturës të iniciativës së Z.Nano me lëvizjen e tij qesharake të katarsis-it, bërë në fillimet e vitit 2000.

Politika shqiptare e këtyre 25 vjetëve, në shumicën e rasteve e papërgjegjshme, nuk arriti kurrë të ndërtojë një model social adekuat me nevojat e kohës.

Populli shqiptar, në fillimet e viteve 90 të shekullit të kaluar, dalë nga një periudhë gjysmë shekullore e një pushteti komunist absolutist, gjeti intuitivisht rrugën e emigracionit për të shpëtuar nga varfëria dhe pasojat e saj,  dhe në vazhdim, sa herë që klasa e re politike e ardhur në pushtet prodhon dhe riprodhon varfëri, kjo varfëri eksportohet sërishmi drejt Europës së “pasur” nëpërmjet rrugës së emigracionit, që është kthyer në një fenomen të zakonshëm dhe aq i dëmshëm për vendin.

Asnjëherë, përgjatë kësaj periudhe, nga asnjë qeveri, nuk u ndërmorën reforma serioze e strukturale, në asnjërën nga fushat aq të domosdoshme për ekzistencën e një kombi. Shteti humbi arsyen e të qenit  mekanizëm ndërtues i providencës  në konceptin modern të fjalës. Dy fushat e ushtrimit kryesor të influencës së tij arsimi dhe shëndetësia, u rrënuan. Nga falsiteti, arsimi u rikthye në karikaturë qesharake, ndërsa shëndetësia u shndërrua thjesht në pagesë kundrejt një shërbimi imagjinar.

Përsa i përket rolit të pushtetit, absurditeti dhe qesharakja u kthyen në sarkazëm. Në shumë komisariate policie, kuadrot drejtuese vinin drejtpërdrejt nga burgjet, larg moralit aq të domosdoshëm për këtë sektor kaq jetik dhe për më shumë, nga sistemi i drejtësisë, askush nuk u vu përballë përgjegjësisë shoqërore, dhe aq më pak penale, për të spjeguar përsenë e një dëmi të këtyre përmasave në të gjithë sistemin e drejtësisë, angazhuan një pjesë dërrmuese mbi bazën e disa kurseve 6 – mujore dhe i veshën me pushtetin e të drejtës për marrje vendimesh, individë të paaftësuar për një pozicion të tillë.

Edhe një herë për analogji historike, njihet po i njejti fenomen ndodhur në Itali, në kohën e lëvizjes së saj për pavarësi nga pushteti austro-hungarez i asaj kohe, në vitet 80 të shekullit 19, i cili në vazhdim i dha një ringjallje kontekstuale mafias dhe praktikave mafioze, influencat e të cilave shoqëria italiane po i paguan edhe në ditët e sotme.

Paaftësia e klasës sonë të re politike, solli që në fillimet e saj, sëmundjet e të uriturit politik. Nepotizmi, ku fillesat i gjejmë tek politikat e paditura në thelb, dhe të kufizuar në vizionin e zotit Berisha, u kthye gradualisht në model societal dhe në një vend të vogël si Shqipëria, këto dukuri konvertohen në sëmundje sociale ku, terapia shëruese kërkon vullnet dhe energji thuajse të rralla dhe të një natyre të jashtëzakonshme.

Debati për një institucion të pavarur nga grupet e politikës, të institucionit të prokurorisë, ku fondet, emërimet dhe objektivat të jenë nën mbikqyrjen e diplomacive dhe mekanizmave institucionalë perëndimorë, sigurisht që do të ridimensiononte sistemin aktual të drejtësisë shqiptare, aq problematik nga këto sëmundje të së kaluarës 25-vjeçare të viteve të fundit.

Në përgjithësi klasa politike shqiptare, me sherret dhe sharjet e pareshtura në parlament, media apo gjetkë, e ka lënë, le të themi, si të hipnotizuar hapësirën mediatike shqiptare, duke anashkaluar  pjesën më të madhe të problematikave të vendit dhe, duke u rritur fare e papërgjegjshme, nuk ka bërë as edhe përpjekjen më të vogël për të qenë në lartësinë e përgjegjshmërisë, por ka parë vetëm përfitime interesash vetiake.

Por edhe këtu, çuditërisht qytetaria shqiptare, nuk e akuzoi klasën e saj politike, duke e parë si të ligjshëm pasurimin e saj me ndryshimet historike të hapave të para të demokracisë duke mos kuptuar, dhe aq më pak revoltuar me pronësimin e paligjshëm të asaj që i përkiste gjithë shoqërisë. Edhe sot flasim më shumë për qytetarë që nuk akuzojnë përse një syresh prej tyre, pasurohet (dhe që politika po i pasuron në forma thuajse feudale e mesjetare) por kërkojnë, me plot të drejtë që ua akordon demokracia, që edhe të pasurit të paguajnë taksa progresive, të bazuara në parametrat e transparencës të kohës, që i detyrohen shoqërisë në bazë të së drejtës e detyrave  civile.

Referendumi popullor dhe roli i tij

Çfarë do të kërkonte opinioni i sotëm shqiptar duke bërë abstraksion nga problematikat e të përditshmes së tij? Llogari për 97-ën?! Gërdecin?! 21 Janarin?! Korrupsionin?! Lidhjen e politikës me grupet e ndryshme kriminale?!

A do të mundej ai t’u jepte përgjigje këtyre pyetjeve në mungesë të një institucioni të prokurorisë të pavarur nga grupimet politike aktuale shqiptare dhe influencave të saj? Shumëkush prej nesh mendon se e kaluara e 25 viteve te fundit tregon qartë se JO!

Ndërsa përsa i përket kësaj “sekonde magjike”, në të cilën ndodhemi, aktualisht, koha do ta tregojë sesa do të dijë qeveria e zotit Rama të përballojë sfidat e shekullit të 21-të të shoqërisë shqiptare, duke e drejtuar atë drejt konceptit perëndimor që ka si vokacion.