Pëllumbi, i fundit i kovaçëve në Korçë

Roxhensa Luarasi

Zhurma karakteristike e çekiçit që godet mbi kudhër është kolona zanore që e shoqëron që prej fëmijërisë. Ndërsa vareja, masha e detaleve dhe bulina që shënon vrimat e sqeparit janë disa nga veglat që alternon polifoninë e tingujve gjatë gjithë kohës. Një polifoni, që përveç atij, mbase për të gjithë të tjerët është bezdisëse. Pëllumbi dhe paraardhësit e tij janë identifikuar aq shumë me zanatin e kovaçit, sa e kanë vendosur atë si mbiemër të tyre.

Në një hapësirë prej 36 metrash katrorë, në radhën e dyqaneve që ndodhen në Pazarin e Vjetër të Korçës, Pëllumbi 63-vjeçar pret e përcjell klientët e tij, që sa vjen dhe po rrallohen. “Ka raste që nuk vjen asnjeri gjatë gjithë ditës”, thotë me keqardhje Pëllumbi. Por pavarësisht kësaj, 63-vjeçari nuk e lë rutinën e nisur që në moshën 14-vjeçare. Çdo ditë në orën shtatë qepenat e dyqanit të tij janë të ngritura. “E mbyll dyqanin vetëm kur nuk e përballoj dot punën e rëndë të dorës”, rrëfen ai.

Ndonëse mosha i ka tradhtuar fuqitë e tij, pasioni është po i njëjti me atë të shumë viteve më parë. “E kisha qejf që kur isha i vogël edhe duke ardhur duke u përsosur, se është zanat shumë i vështirë”, tregon ai, duke shtuar se edhe djemtë e tij e kanë pasur me qejf punën në kovaçhanë. Por kur ata mbushën 14 vjeç, moshë që Pëllumbi kishte filluar zanatin, zgjodhën diçka tjetër. Fitonin më shumë në tregun e fruta-perimeve. “Nga i gjithë fisi unë kam mbetur trashëgimtari i fundit”, thotë Kovaçi.

Nëse dikur kovaçhana ka qenë baza e veglave bujqësore, sot shërben vetëm për të riparuar disa prej tyre, siç janë sëpata, sqepari dhe drapri. “Një nga veglat që nuk riparohet më janë plugjet për parmenda. Nuk përdoren më, se tani ka traktorë që punojnë tokën”, tregon Pëllumbi. Ndërsa për materialet që prodhojnë fabrikat, ai tregon: “Më kanë sjellë shumë herë të riparoj sqeparë prej gize, që nuk është material i përshtatshëm për sqeparin, po ashtu stampohen. Fabrika hesapi”. Prodhimi dhe shitja e veglave në kovaçhanë ka shumë vite që është ndërprerë, zanatin tani e mbajnë gjallë vetëm riparimet e vogla.

Janë kryesisht banorët e fshatrave rreth Korçës ata që pyesin nëpër pazar se ku e ka dyqanin Kovaçi. E me ta gjetur, më parë e pyesin sa kushton riparimi, se sa i tregojnë çfarë kanë për të riparuar. “Bëjnë pazar edhe je i detyruar t’iu marrësh sa më pak, që edhe unë të merrem me punë edhe ata të mos e kenë të vështirë për ta riparuar”, thotë Kovaçi dhe njëkohësisht rikujton kohët kur rruga e Pazarit kishte më shumë se dhjetë kovaçhana dhe fluksi i klientëve ishte i madh. Sot, të shumta janë rastet që asnjeri nuk shkon në dyqanin e tij. Por edhe në ato raste ai nuk largohet nga kovaçhana. “Rri këtu, merrem me ndonjë gjë, vjen ndonjë shok bëjmë ndonjë bisedë”, thotë ai duke ia hedhur sytë ambientit përreth.

Mjedisi ku ai ka kaluar pothuajse të gjithë jetën, është i mbushur kryesisht me vegla dhe kujtime. Paraardhësit e tij, përveç zanatit kanë lënë pas tyre edhe shumë histori, të cilat tani Pëllumbi ia tregon nipit 6-vjeçar, që e viziton herë pas here për t’i bërë shoqëri e për t’i kërkuar gjyshit të ndajë me të fitimet e pakta. Shifra që përmend Pëllumbi kur vjen fjala tek fitimet, është pothuajse tallëse. “Dy mijë, tre mijë lekë mund të fitoj në ditë”, thotë ai, që tashmë e mban kovaçhanën më shumë për të mos shuar zanatin dhe për të vazhduar pasionin e tij.

Pëllumbi ka ndërmend ta mbajë hapur kovaçhanën deri sa të ketë mundësi, edhe pse shenjat e lodhjes fizike kanë vite që janë shfaqur tek ai. “Më pengon shumë hernia diskale dhe detyrimisht iu shmangem peshave”, tregon ai duke shtuar: “Edhe djegie kam pasur gjatë punës, dëmtime në sy nga guri smeril, po kanë qenë kalimtare, vetëm dëgjimi më mundon”. Koha ndryshon fytyrën por jo shpirtin, thotë një proverb, e mesa duket Pëllumbit i përshtatet shumë. “Përkushtimi dhe vëmendja më kanë bërë të mësoj zanatin, e kisha me pasion”, rrëfen ai. Edhe pse tani nuk hyn në dyqan me të njëjtën fuqi që hynte kur ishte 20 vjeç, pasionin e ka ende të zjarrtë. Aq më tepër kur është i vetëdijshëm që zanati me të cilin lidhi jetën po ecën drejt harresës.

Pazari i Korçës

Rigjallërimi i Pazarit të Vjetër të Korçës është një nga prioritetet kryesore edhe të institucioneve të qytetit. “Pasi ka përfunduar restaurimi po vazhdohet me fazën e rivitalizimit, në të cilën përfshihet edhe nxitja apo fillimi i disa bizneseve të reja, ku përfshihen edhe hekurpunuesit, kovaçët, kallajxhinjtë etj, që janë zanate në zhdukje për shkak të kërkesës së ulët”, thotë Gjergji Koki, drejtor pranë Drejtorisë së Monumenteve. Ideja e projektit, ende në fazat e para të zbatimit është që të gjithë zanatçinjtë e zanateve të vjetra të mblidhen dhe të ushtrojnë punën e tyre në Pazarin e Vjetër të Korçës. “Ne jemi duke i kërkuar këta zanatçinj për t’i zhvendosur në një rrugë në Pazar, duke iu ofruar edhe lehtësira fiskale, si taksa zero, pasi nuk parashikohet pajisja me liçensim. Jemi duke u konsultuar me nevojat e tyre dhe duke punuar për kushtet e duhura”, shprehet Megi Koleci pranë Drejtorisë së Implementimit dhe Rizbatimit të Projekteve. Ndërsa projekti qëndron në pritje të financimeve, tre janë qëllimet kryesore të tij: Pazari të marrë sërish jetë, zanatet e vjetra të kenë jetëgjatësi dhe të rinjtë t’iu kushtojnë vëmendjen e duhur.