Mësuesi i (pa)harruar Sadik Laçi

Nga LUMAN H. CAKA

Paska në këtë botë, ndonëse tepër të rrallë, edhe burra të pavdekshëm që kujtohen orë e cast nga pasardhësit. Dritëron ende mes tyre mësuesi i rrallë dibran Sadik Laçi, që la emër në Dibër dhe në Shqipëri. Është krejt e pamundur që në një artikull gazete të vëmë në dukje punën e këtij mësuesi me shkronja të mëdha. Duke shkruar për të ndjehem i nderuar dhe i privilegjuar.

Sadik Laçi kishte lindur në fshatin Gjurrë-Reç në vitin 1915. Pasi u arsimua dy vjet në vend dhe dy vjet të Firencë të Italisë, punoi në organet e xhandarmërisë shqiptare në disa rrethe të vendit. Por koha tregoi shpejt se ai nuk qe prerë për ushtarak por ishte lindur vetëm për edukator. Pasi zhveshi rrobën ushtarake u gjend në vorbullën e madhe të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare ku dha ndihmesën e vet krahas familjarëve dhe farefisit.

Por Sadik laçit i dhanë emër nder dhe krenari puna në arsim që nga viti 1946, kur u hapën shkollat e para, deri në vitin 1973 kur doli në pension. Fillimisht punoi vullnetarisht në Gjurrë-Reç dhe fshatrat rrotull kundër analfabetizmit. Jehona e punës së madhe që bënte në malet e Mirditës mësuesi hero në N. N. Gjoka, ishte ndierë tej e tej edhe në viset ku luftonte me errësirën edhe Sadik Laçi.

Me pasion, gëzim dhe dashuri ai hapi në Gjurrë-Reç të parën shkollë në historinë e fshatit. Regjistroi 44 nxënës mes tyre 15 vajza shumica e tëcilave ishin të fejuara qysh në mituri. Fëmijët kishin një moshë heterogjene nga 7-14 vjeç. Në këtë shkollë u dyndën herë-herë edhe fëmijë nga fshatrat e tjerë ku ende s’kishte shkollë. Fillimisht Sadiku punoi pa rrogë. Nu kishte arsim pedagogjik, por shumë shpejt, Sejfulla Malëshova, ish-ministër i Arsimit urdhëroi ta emëronin mësues definitiv dhe t’i paguhej rroga.

Me entuziazmin që e karakterizonte filloi punë mes pengesave dhe vështirësive. Dërgoi të merrte një bankë nga Zall-Reçi, që sipas saj të bënin bankat për shkollën e Gjurrë-Reçit. Vit pas viti numri i nxënësve arriti në 77. Mësuesit të ri e të vetëm iu desh të jepte mësim me dy dhe katër klasë kolektive. (Se çfarë torture marramendëse është puna me katër klasq kolektive, e dinë vetëm ata që e kanë provuar mbi shpatullat e tyre).

Sikur të mos mjaftonte puna pa orar aq e lodhshme e rraskapitëse me nxënësit, mësuesit i duhej që çdo natë, si një murg të lexonte e të konspektonte nën dritën e pishave e të kandilit literaturë pesagogjike. Studionte për vete që të mësonte të tjerët. Por telashet dhe vështirësit që i dilnin përpara i kalonte me durim i mbrujtur me dashurinë e madhe që kishte për nxënësit dhe profesionin e bukur e të vështirë të edukatorit.

Koha fluturoi. Shkolla e vogël u përtëri, u rinuar dhe nxënësit u rritën nën dritën e saj të mpleksur e bërë një me dashurinë prindërore të mësuesit. Prindërit gëzoheshin që fëmijët e tyre patën fat të kishin mësues një njeri të tillë, energjik, pasionant, të dashur e vizionar si Sadik Laçi.

Si Pestaloci me Komeniusin e Makarenkon, ky mësues autodidakt, që sfidoi profesorët e diplomë, e vuri shkollën në lidhje të vazhdueshme me punën dhe jetën e përditshme. Sot duket e pabesueshme, por është e vërtetë që ky mësues i rrallë kishte një kopësht, një pemëtore dhe një pyll krijuar ngritur nga duart e tij dhe të nxënësve. Prodhimet e kopshtit dhe të pemëtores administroheshin nga një komision i ngritur nga komiteti i prindërve.

Nën shartesat e pemëve i siguronin nxënësit e rritur nga pyjet dhe lëndinat  e fshatit. Fillimisht shartonte mësuesi por më pas mësuan të shartonin edhe nxënësit. Çdo nxënës i kishte vënë emrin e vet pemës të cilës i shërbente që nga mbjellja, plehërimi, ujitja dhe deri te krasitja.

Për kopshtin, pemët e hardhitë nxënësit mbanin shënime nën udhëheqjen e mësuesit i cili shkonte në shtëpi vetëm kur binte nata.

Parku i bletëve të shkollës së Sadik Laçit ishte një tjetër mrekulli pa harruar vreshtin e hardhive dhe lulishten krijuar nga lulet që merrte në Peshkopi.

Ishte bërë traditë që në ditë të caktuara nxënësit drekonin në shkollë dhe konsumonin zarzavate e fruta të shkollës si dhe mjaltë. Nga shitjet që bëheshin blinin pajisjet më të domosdoshme për shkollën si librat e nxënësve, radion dhe sidomos uniforma për secilin nxënës. Gramafoni që mësuesi e kishte sjellë nga Italia dhe e kishte vënë në dispozicion të nxënësve, “dolën në pension” ditën që erdhi radjoja me bateri me emrin “Orion”.

Gurrë-Reçi, ku “dielli bie për hatër të Laçit” është fshat i vogël mes malesh, por në kohën e mësuesit në fjalë u bë fshati më i njohur në rreth. Këtu u organizuan seminare, u bënë vizita nga kuadro të sferave të larta ku erdhi dhe kryeministri i njohur Mehmet Shehu. Shumë organe të shtypit lokal dhe atij qëndror botuan shkrime kushtuar përvojës së mësuesit novator Sadik Laçi.

Për 30 vjet me rradhë, si ushtari në pozicion, qëndroi këtu ky mësues i talentuar që bëri dhe la emër në historinë e arsimit dibran dhe kombëtar. Nuk jetoi dhe punoi për nam dhe emër por se kishte lindur si mësues punëtor i dashur për të gjithë në mënyrë të veçantë për nxënësit të cilët i konsideronte si fëmijë të tij.

Doli në pension në vitin 1973 dhe më 1976 iku të shlodhet në përjetësi. Iku më 1 shtator dhe lulet e shkollës nxënësit dhe ish-nxënësit nuk ia çuan dot atje si 30 vite me rradhë. Po atje ku po çlodhet në gjumin pa fund. U mbushën 40 vjet që iku ashtu i mirë, i dashur dhe i bukur si ai. Gjurrë-Reçi po braktiset si kudo në Dibër dhe në Shqipëri. Misioni i këtij fshati përfundoi që kur lindi e rriti mësuesin Sadik Laçi. Emri i këtij fshati këtej e tutje mbetet si një toponim apo shphehje gjeografike.

Sadik Laçi shkoi pa lënë mbrapa asnjë peng sepse jetoi e punoi pa pushim plot energji, sikur nuk do të vdiste kurrë. Ai s’ka pse të kërkojë ta fillojë jetën edhe një herë nga e para, kur nuk ka asnjë punë të mirë pa bërë. Unë i falem kujtimit të tij.