Qendrat e votimit, Kolegji Zgjedhor pranon padinë e PS rrëzon vendimin e KQZ

25 Maj 2013

Kërkim Shkencor
Av. Rojmir Hamzaj

NJË ANALIZË TEKNIKE – JURIDIKE RRETH PROBLEMATIKAVE TË KODIT ZGJEDHOR NË FUQI DHE FUNKSIONIMIT TË KQZ- SË.

Debatet e fundit, duket se nuk kanë të shteruar në ambientet politike dhe të vetë Bordit të KQZ-së me shkarkimin e njërit prej anëtarëve të saj.
Subjektet politike, që qëndrojnë në bllokun e opozitës , duket se janë të vendosura të mbrojnë me çdo kusht situatën e mëparshme të KQZ-së, pas shkarkimit të eksponentit të propozuar nga LSI-ja.
Nga ana tjetër, kemi bllokun qeveritar të cilët nuk janë aspak të disponueshëm për të gjetur një marrëveshje bi-partizane, me qëllim daljen nga kjo paralizë institucionale që nuk është në të mirë të proçesit zgjedhor dhe as në të mirë të vendit.
Po a ka zgjidhje të drejtë ky problem kaq i madh, që mund të kompromentojë qëllimin e vetë Kodit, atë për zgjedhje të mira, ose thënë me fjalë të tjera, zgjedhje ndryshe nga ato që kemi bërë deri më sot ?
Patjetër që ka.
Nëse “zhvishemi” për një moment nga “petku politik” që na mbështjell te gjithëve, kë më shumë e kë më pak, e do të ishim me objektiv në arsyetimin / interpretimin tonë tekniko-juridik, formula e zgjidhjes së këtij ngërçi nuk do të ishte aq e vështirë, pasi në ndihmë na vjen vetë impianti i Kodit zgjedhor, ’’krijesë’’ e një vullneti të gjerë konsensual partiak.
Le të shohim, duke marrë si pika referimi ndërthurjen e disa dispozitave të Kodit Zgjedhor, kush është qëllimi dhe parimet që synon të përmbushë Kodi në fjalë.
Pjesa e parë, dispozita të përgjithshme, në nenin 1, pika 2, pasi përcakton se kush është objekt i këtij Kodi, na thotë në pikën 1, që ky Kod ka për qëllim caktimin e rregullave për përgatitjen, zhvillimin, administrimin, mbikqyrjen, si dhe shpalljen e rezultatit të zgjedhjeve për në Kuvendin e Shqipërisë, për organet e qeverisë vendore dhe referendumet .
Pra, neni i sipërpermendur, shpreh hapur se cili është qëllimi i këtij Kodi.
Ndërsa neni 3, Parime të përgjithshme, është konceptuar nga vullnetet e palëve përpiluese, si një ’’yll polar’’ drejt të cilit duhet rrugëtuar me qëllim arritjen e demokratizimit real të institucioneve në vend.
Dhe për këtë, mes shumë parimeve të përgjithshme të shprehura në këtë nen, spikat në veçanti pika 2, ku thuhet:
Zgjedhjet bëhen me votim të lirë, të fshehtë, të barabartë dhe të drejtëpërdrejtë…zgjedhësit e ushtrojnë lirisht të drejtën e votës….Komisionet zgjedhore, të parashikuara në këtë Kod, i përmbushin funksionet e tyre, në përputhje me ligjin, në mënyrë të Paanshme dhe Transparente…,.
Pra, nga leximi i këtyre dispozitave të para kuptojmë që, organi Kushtetues i proçesit zgjedhor duhet të përmbushë të gjitha detyrat e parashikuara në këtë Kod me qëllim përgatitjen, zhvillimin, administrimin dhe mbikqyrjen e zgjedhjeve, për të garantuar një rezultat real dhe në përputhje me bindjet dhe preferencat e qytetarëve ndaj partive/ leader-ve, preferenca këto të shprehura nëpërmjet votës së tyre të lirë dhe të fshehtë.
Ky rezultat duhet të arrihet me çdo kusht edhe nëse ndodhin fenomene ‘’emigracionesh’’ brenda subjekteve zgjedhore dhe balancat e kompozimit të KQZ-së prishen në favor të njërit apo të tjetrit subjekt politik.
Dalim në këtë konkluzion, pasi synimi i këtij ligji, nr.10019/2008, ndryshuar me ligjin nr.74/2012, është që i gjithë proçesi zgjedhor të jetë dhe të vihet në funksion të një rezultati të ndershëm, objektiv dhe që pasqyron vullnetin e elektoratit.
Këtë gjë Kodi e pretendon edhe nga vetë anetarët e KQZ-së. Mjafton ketu të permendim pjesë të nenit 3 ku thuhet: Komisionet zgjedhore, të parashikuara në këtë Kod, i përmbushin funksionet e tyre, në përputhje me ligjin, në mënyrë të Paanshme dhe Transparente, apo të nenit 13 pika 4, ku përpara fillimit të detyrës anëtari i zgjedhur i KQZ-së kryen betimin para Kuvendit, “Betohem në nderin tim se do të angazhohem me të gjitha forcat e mia për realizimin e zgjedhjeve të drejta, të lira dhe demokratike në Republikën e Shqipërisë, do të siguroj dhe do të mbroj integritetin dhe fshehtësinë e votës, do të ruaj paanësinë në kryerjen e detyrës si anëtar i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve dhe do të tregoj profesionalizëm në kryerjen e saj”.
Pra, Kodi në të dyja dispozitat, flet për paanshmëri, moral (“betohem në nderin tim”) dhe profesionalizëm të Komisionit zgjedhor në ushtrimin e detyrave të besuara nga vetë ligji zgjedhor, me qëllim sigurimin dhe mbrojtjen e integritetit dhe fshehtësisë së votës.
Kjo do të thotë që çdo anëtar i KQZ-së në momentin që pranon, nëpërmjet betimit publik, të marrë përsipër detyrat në fjalë shkëputet nga çdo lloj bindje, influencë apo preferencë politike dhe bëhet i varur vetëm ndaj ligjit dhe askujt tjetër.
Po ashtu, e varur ndaj këtij ligji, duhet të jetë edhe vetë politika me kapriçot e saj, për sa kohë kjo e fundit, nuk shpreh një vullnet tjetër bi-partizan për ndryshimin apo shfuqizimin e asaj që është pranuar më parë në Kod.
Kjo bën që problemi në fjalë të mos jetë apo trajtohet më politikisht por juridikisht, duke u përmbajtur tek fryma e këtij impianti zgjedhor të përpiluar nga një konsensus shumë i gjerë partiak, e duke u s’forcuar të kuptojmë se ç’ka dashur të thotë ligjvënësi në këtë tekst ligjor.
Kodi në strukturën e KQZ-së lejon, fillimisht, faktin që propozimet e kandidaturave të saj të bëhen nga Partitë sipas një skeme apo formule të tillë që të krijojë në vetvete balancë mes anëtarëve të propozuar, siç parashikohet në nenin 14 ) të këtij Kodi. Por në momentin që këto të fundit emërohen nuk ka rëndësi për Kodin prishja e mundshme e balancave.
Kjo pasi, Kodi zgjedhor sheh, tek çdo njëri anëtar i KQZ-së, një individ të veshur me “petkun” e paanshmërisë, profesionalizmit e vartësi vetëm ndaj ligjit dhe jo partive, dhe e pretendon një sjellje të tillë nëpërmjet berjes së betimit publik të çdo anëtari para Kuvendit.
Në situatën aktuale të KQZ-së, 4 anëtare nga 7 që duhet të jenë, Kodi Zgjedhor lejon funksionimin e këtij organi për marrjen e disa udhëzimeve/vendimeve .
Kjo pasi, siç përmendëm më sipër, ligji zgjedhor konsideron çdo njërin prej anëtarëve të mbetur si të paanshëm dhe të gatshëm në përmbushjen e detyrave të ngarkuara, me qëllim arritjen e rezultateve të mira zgjedhore të parashikuara nga parimet e nenit 3 të këtij Kodi.
Nëse, në asnjërën prej dispozitave të këtij Kodi, nuk do të përmendej termi ‘’paanshmëri, profesionalizëm dhe vartësi ndaj ligjit të çdo anëtari’’, atëherë problemi i balancave pranë këtij organi të KQZ-së do të shtrohej dhe duhej patjetër një zgjidhje politike për funksionimin e saj.
Le të nisim një analizë të shkurtër të situatës, duke ju përmbajtur dispozitave të këtij Kodi, me qëllim dhënien e një përgjigje ndodhive të fundit.
Fillimisht, duhet kalibruar ose korrigjuar informacioni që përdoret nga ata pak politikanë, analistë/gazetarë te shquar të cilët teknikisht çojne veten, por edhe opinionin publik në gabim, kur përcjellin mesazhin: shkarkim i padrejtë i anëtarit të LSI-së, shkarkim antiligjor, antikushtetues…
Kjo pakënaqësi emocionale ndodhi edhe para disa javësh ku një eksponent i rëndësishëm i LSI-së, në një intervistë për mediat, tha që shkarkimi i anëtarit tonë është i padrejtë dhe cënon ligjin, pasi është e vërtetë që anëtari në fjalë, ka qenë shkarkuar nga detyra me dekret të Presidentit të Republikës për kryerjen e një vepre penale , por nga dita e shkarkimit të tij deri në ditën kur është bërë betimi publik dhe marrja e detyrës si anëtar i KQZ-së kanë kaluar më shumë se 5 vite. Kjo sjell, sipas dispozitave të Kodit Penal neni 35, 69 dënime plotësuese, rehabilitimin e të dënuarit me kalimin e 5 viteve nga marrja e dënimit dhe si pasojë mund të mbulojë funksione publike. Duke mos pasur ndalesa të tjera të parashikuara në nenin 18 të Kodit Zgjedhor, nuk mund të kemi një ndërprerje para kohe të mandatit të anëtarit tonë nga KQZ-ja, përfundon eksponenti i LSI-së.
Së pari, duhet thënë, me forcë dhe në mënyrë përsëritëse, që çdo anëtar i propozuar nga një ose disa subjekte zgjedhore, në momentin që bën betimin për paanësi dhe profesionalizëm në Kuvend, është vartës vetëm i ligjit dhe jo i orekseve të partisë që e kanë propozuar apo partive të tjera dhe është tepër e gabuar të thuash anëtari jonë apo antari i atyre pranë KQZ-së dhe tepër e drejtë ta konsiderosh atë subjekt vartës të ligjit.
Së dyti, është e vërtetë që neni 18 i këtij Kodi nuk mund të jetë një pengesë për zhvillimin e mëtejshëm të mandatit të anëtarit të propozuar nga LSI-ja, pasi kjo pengesë kapërcehet nëpërmjet Institutit të Rehabilitimit.
Kështu që pika 1 shkronja d) e nenit 18 është pengesë vetëm për atë anëtar i cili dënohet me vendim gjykate të formës së prerë për kryerjen e një krimi. Pra, kur krimi është kryer dhe vendimi i formës së prerë përkon me kohën e marrjes apo ushtrimit të mandatit si anëtar i KQZ-së, ose është marrë një vendim i tillë para marrjes së mandatit dhe nuk është arritur ende afati pesë- vjeçar për kërkesën e rehabilitimit.
Në rastin e anëtarit të shkarkuar, Instituti i Rehabilitimit ( neni 69 ), parashikuar nga dispozitat e Kodit penal, i jep mundësinë ish-të dënuarit të ushtrojë funksione pranë administratës publike në përputhje me ligjin për punësimin civil.
Pra pengesa e vetme ligjore, e mirëpërcaktuar në këtë Kod për mosvazhdimin e mandatit të këtij anëtari, mbetet jo neni 18, por neni 12 që rregullon përbërjen e KQZ-së.
Kjo dispozitë në mënyrë taksative qartëson se kush janë shtetasit shqiptarë që mund të emërohen anetarë të KQZ-së.
Në piken 2 shkronjen ë) të këtij neni thuhet … për të paraqitur kandidaturën si anëtar i KQZ-së nuk duhet të jesh larguar nga administrata publike apo çdo funksion tjetër publik për shkelje të detyrës.
Si duhet interpretuar fjala larguar nga administrata publike apo funksion tjetër publik?
Kuptohet që jemi përballë një situate punësimi të një shtetasi shqiptar pranë administratës publike, pasi ndryshe, nuk mund të kishim largim nga funksioni publik nëse nuk je më parë pjesë e organigramës së saj.
Të gjithë jemi dakort, që është e vështirë në qenien njerëzore, që si nënpunës të administratës publike apo private, pasi të kemi kryer një shkelje të detyrës me vetëdije, të ndërgjegjesohemi dhe të vendosim të largohemi vullnetarisht. Pasi nëse kjo gjë do të ishte e mundur, atëherë s’do kishte arsye përse ta bënim një shkelje të tillë të detyrës.
Pra, llogjika e shëndoshë na çon të mendojmë që me termin largim nga një funksion publik për shkelje detyre duhet kuptuar që mbi ne, si nënpunes civile pranë administratës publike, dikush që ka kompetenca në shkallë hierarkie, ushtron një sanksion për moszbatimin apo keqzbatimin e detyrave që na ishin ngarkuar më parë. Që do të thotë, një largim i kushtëzuar marrë nga istanca të caktuara e të legjitimuara, kundër vullnetit tonë për vazhdimin e ushtrimit të detyrave të ngarkuara.
Mund të themi pra, me bindje, që në rastin e anëtarit të LSI-së, çdo veprim i ndërmarrë nga Bordi i KQZ-së dhe vendimit të Kuvendit të Republikës së Shqipërisë për shkarkimin e tij është në harmoni të plotë me ligjin zgjedhor (neni 12 pika 2 shkronja ë ) të pranuar nga të gjitha forcat politike dhe ndryshimet e bëra me ligjin 74/2012.
Neni 12 pika 2 e shkronjës ë) nuk lë hapësirë për një interpretim ndryshe, bazuar në efektet e dënimeve plotësuese penale dhe Institutin e Rehabilitimit që jep të drejtën e një mundësie të dytë në tregun e punës pranë administratës publike apo funksioneve analoge.
Nuk lë hapësirë për një interpretim ndryshe, pasi kjo dipozitë shprehimisht përcakton, në shkronjën ë) ndër kriteret e shumta, atë të moslargimit nga një funksion publik për shkelje të detyrës.
Kjo të lë të kuptosh që ligjvënësi ka qenë patjetër në dijeni të Institutit të Rehabilitimit dhe për këtë është shprehur në mënyrë implicite që ky institut nuk gjen aplikim në propozimin e kandidaturave pranë KQZ-së, pasi këto propozime kushtëzohen nga një moral i caktuar që duhet mbajtur gjatë ushtrimit të detyrës pranë administratës publike apo funksioneve të tjera analoge. Pra të mos jesh larguar për shkelje të detyrës.
Nëse ligjvënësi nuk do të kishte dashur të kushtëzonte, propozimin për emërim të kandidatit për në KQZ, me moralin subjektiv të treguar në funksionet e tjera publike, atëherë do e kishte bërë duke u shpehur siç vijon: nuk mund të paraqesë kandidaturën si anëtar i KQZ-së personi, i cili është larguar nga administrata publike apo çdo funksion tjetër publik për shkelje të detyrës, perveç rastit kur gjen aplikim Instituti i Rehabilitimit…,.
Për sa kohë një gjë e tillë nuk është shprehur në këtë dispozitë, apo ndonjë dispozitë tjetër të këtij kodi, kjo normë duhet të interpretohet si një normë taksative ku Instituti i Rehabilitimit nuk gjen aplikim, për faktin se qëllimet e Kodit janë ato të arritjeve të zgjedhjeve të lira, të ndershme dhe demokratike. Dhe për të përmbushur këto rezultate Kodi kërkon një përzgjedhje të mirëfilltë të kandidaturave.
Kjo, pasi qëllimi i ligjvënësit ka qenë ai i krijimit të një strukturë Zgjedhore (KQZ) me një përbërje komponentësh sa më larg politikës, sa më profesional, asnjëanës dhe me një moral shembullor . Moral ky, që në rastin e anëtarit në fjalë mungon dhe një mosmarrje në konsideratë e këtij morali do të kompromentonte, së pari qëllimet e vetë Kodit për garantimin e zgjedhjeve të lira, demokratike, të drejta e të barabarta dhe së dyti besimin tek populli.
Pra një kandidature e tillë, e propozuar nga LSI-ja, nuk duhej absolutisht t’i ishte prezantuar Komisionit ligjor pranë Kuvendit, pasi kriteret e shumta e të ashpra të kërkuara nga vetë Kodi për kompozimin e anëtarëve të KQZ-së, kanë një qëllim të vetëm, atë të përzgjedhjes së figurave sa më të pastra e profesionale me qëllim, siç e theksuam, arritjen e një rezultati zgjedhor shembullor dhe ringjalljen e besimit të popullit ndaj institucioneve..
Dhe besoj që nuk mund të flasim për figurë të pastër, betim me nder (neni 13 pika 4) me moral, të paanshme, profesionale dhe të besueshme për një ish-nënpunës të administratës publike të shkarkuar me dekret, të personalitetit më të lartë të shtetit shqiptar, Presidentit të Republikës, për shkelje të rëndë të detyrës.
Meqë kjo kandidaturë u propozua dhe biografia ligjore u mbajt e fshehur ( ose dikush e konsideroi si të tillë për ta përdorur kundër në momentin e duhur), duke bërë që të kalonte filtrin e Komisionit ligjor pranë Kuvendit, me ardhjen në dijeni të këtij fakti KQZ-ja ka për detyrë t’i kërkojë Kuvendit shkarkimin e menjëhershëm të anëtarit në bazë të nenit 12 pika 2 e shkronjes ë) të këtij Kodi, për mungesë të kritereve të kërkuara.
Si pasojë, tentativa të tjera nga ana e politikës për të trajtuar problemin e shkarkimit të anëtarit të LSI-së si presion ndaj/kundër tyre, do të ishte një përpjekje jo e nevojshme, pasi do të legjitimonte edhe palën tjetër në mosrespektimin e ligjit zgjedhor, që është një ligj i bërë me shumicë të cilësuar dhe ka emrin Kod Zgjedhor.
Kur dukej se një përgjigje përfundimtare iu dha këtij problemi, një ‘’përplasje’’ tjetër është mes nenit 18 pika 2 ( që flet për shkarkimin e anëtarit nga Kuvendi me propozim të KQZ-së) dhe nenit 24 pika 1 shkronja dh). Kjo dispozitë e fundit i referohet vendimarrjes së KQZ-së dhe pasi rendit një sërë kuorumesh të kërkuara për vendimarrjen, në shkronjën dh) detyron anëtarët e KQZ-së që në rast propozimi për shkarkimin e njerit prej anëtarëve të këtij organi të jetë e pranishme vota ‘’pro’’ e jo më pak se 5 eksponentëve të saj sipas pikës 1 të nenit në fjalë.
Pra pyetja qe na intereson është, nëse propozimi i bërë Kuvendit nga ana e KQZ-së, është bërë në përputhje me kuorumin e kërkuar?
Përgjigjet e dhëna nga kampi i interesave politike kundërshtare rezultojne sic vijon:
– propozimi për shkarkim nuk ka nevojë për kuorum pasi në rastin e z. Muho emërimi ishte i paligjshëm, duke parë që mungonin kriteret e parashikuara në nenin 12 pika 2 e shkronjës ë ),
– propozimi për shkarkim është i paligjshëm, pasi Instituti i Rehabilitimit ka eliminuar çdo pengesë për emërimin e tij si anëtar të mundshëm të KQZ-së dhe se shkarkimi i tij nga Parlamenti është i paligjshëm,
– e vërtete, kanë munguar kriteret, por këto kritere nuk janë vërtetuar nga filtri i Komisionit ligjor pranë Kuvendit dhe si rrjedhojë kemi emërimin e z. Muho. Një shkarkim i mundshëm i këtij anëtari mund të vijë duke respektuar dispozitat ligjore të këtij kodi dhe në rastin konkret, vetëm kur brenda organit të KQZ-së anëtarët e saj shprehen me jo më pak se 5 vota pro. Duke qenë që kjo rrugë nuk është respektuar shkarkimi është i paligjshëm.
Jam i mendimit që në tre rastet e parashtruara ka hapësira për të debatuar. Por opzioni më i pajtueshëm me parimet dhe qëllimet e Kodit Zgjedhor si dhe tërësisë së normave që rregullojnë botën e veprimit/mos veprimit, përgjegjësisë/papërgjegjësisë, na çojnë të besojmë se vazhdimi i ushtrimit të detyrës së anëtarit të LSI pranë KQZ-së konsiderohet si një mospërmbushje e parimeve kryesore të Kodit Zgjedhor dhe të vetë parimeve të administratës publike ( siç është vetë KQZ-ja) që bazohet në tre kolona të forta;
– paanshmëri;
– efiçencë;
– mbarëvajtje.
A mund të arriheshin këto tre parime, mbi të cilat administrata publike (zgjedhore) mbështet aktivitetin e saj, nga ana e një ish- punonjësi të pezulluar nga detyra për shkelje të rëndë të saj?
Absolutisht jo.
Për t’u bindur më thellë për vërtetësinë dhe drejtësinë e këtij interpretimi, vlen të përmendim një shembull shkollor:
– ushtrimi, per llogari te administratës publike, i profesionit të një avokati, kontabilisti, mjeku, inxhinieri i cili ndonëse ka mbaruar studimet, nuk ka marrë akoma licencen përkatëse ose kjo licence është marrë por është revokuar në një moment te dytë me urdhër të një minisitri përkatës ose organi tjeter kompetent.
Në momentin që organet kompetente vihen në dijeni për mungesë të kritereve që kërkon ligji, apo nje rregullore e caktuar, a duhet të ndërpresin menjëherë ushtrimin e mëtejshëm të detyrave të ngarkuara apo lejimin e tyre në normalitet ?
Cfar qëndrimi duhet të mbajë administrata përballë një punonjësi të saj që nuk posedon kriteret e kërkuara?
Besoj do ishim të gjithë dakort, që në rastet e sipërmëndura, mungojnë kriteret e kërkuara nga ligji që rregullon ushtrimin e profesioneve në fjalë, si pasojë sjell pezullimin e menjëhershëm të ushtrimit te profesionit, pasi gjëndemi përballë një falsiteti ideologjik dhe abuzim në ushtrimin e profesionit.
Mundemi në këto raste të pohojme se nuk jemi përballë një pezullimi të drejtë? Mundemi në të dyja rastet të besojmë në një rezultat të mirë, të ndershëm, eficent dhe të paanshem të subjekteve që ushtrojne tagrat e sipërmëndura për llogari të adminstrates shtetërore? Mundemi të justifikojmë vazhdimin e detyrës, nga ana e këtyre profesionistëve, edhe në mungesë të kritereve të përcaktuara në mënyrë taksative nga aktet ligjore dhe nënligjore?
Absolutisht jo.
Qartësuar, debatin mbi shkarkimin e drejte te anëtarit te propozuar nga LSI-ja për papajtueshmëri me kriteret e kandidimit si anëtar i KQZ-së, një pyetje tjetër që ka nevojë për një përgjigje jo politike por juridike është, nëse ligjvënësi ka ecur apo jo ne terren anti ligjor me emërimin, për postin vakant si zëvëndës, të një anëtari që i përket një subjekti tjeter zgjedhor ndryshe nga c’thotë dispozita urdhëruese e parashikuar në nenin 19 pika 2 ?
Neni 19 i këtij Kodi shprehet:
Në rast të mbarimit të parakohshëm të mandatit të anëtarit të KQZ-së, Kuvendi emëron një anëtar zëvendësues brenda 30 ditëve nga data e njoftimit të vakancës nga KQZ-ja, sipas pikës 1 të nenit 18 shkronjave b, c, ç, të këtij Kodi ose nga çasti i shkarkimit.
Lind pytja, kujt i përket kjo e drejtë propozimi kandidaturash per vakanën e krijuar?
Të drejtën për propozimin e kandidaturave e ka i njëjti subjekt politik që kishte propozuar anëtarin që i kishte mbaruar mandati, nëse subjekti i plotëson kriteret e përcaktuara në pikën 1 të nenit 14 të këtij Kodi. Në të kundërt, kandidaturat propozohen nga partia politike, e cila i plotëson kriteret e rënditjes dhe përkatësisë, shprehet neni 19 pika 2.
Ne shikim të parë, duket qartë se Kuvendi nuk ka respektuar ligjin, për propozimin e kandidaturave në rast ndërprerje të parakohshme të mandatit të anëtarëve të KQZ-së., pasi kjo e drejtë, sic thotë vetë dispozita, i takon të njëjtit subjekt politik që kishte propozuar anëtarin te cilit i mbaron mandati (në rastin tonë shkarkimi nga detyra për papajtueshmeri me kriteret e kërkuara nga Kodi per të mbuluar detyrën si anëtar i KQZ-së), pra partisë Lëvizja Socialiste për Integrim.
Por, menjëherë pas pjesës së parë të tekstit, Kodi përdor termin ,,,, kjo e drejtë i takon të njëjtit subjekt politik …, por vetem nëse subjekti i plotëson kushtet e përcaktuara në pikën 1 te nenit 14 te këtij Kodi.
Pra kandidati propozohet nga e njëjta parti, në rastin tonë LSI-ja, nëse ky subjekt zgjedhor vazhdon të gëzojë kriteret që kishte më parë. Kritere që i dhanë mundësinë që të mund të propozonte një kandidaturë te sajën.
Lind pyetja nëse ky subjekt zgjedhor, LSI-ja, mund të konsiderohet si një subjekt që konservon ende kushtet e përcaktuara në piken 1 te nënit 14 të këtij Kodi, pra kushtet për të bërë zëvëndësimin e vendit vakant pranë KQZ-së?
Kemi analistë, politikan, teknicient, jurist, avokatë dhe operatorë të tjerë të drejtësisë të cilët, përballë terminologjisë që përdor Kodi, …… nëse partia, që ka propozuar fillimisht kandidaturën, posedon përsëri kriteret për një ripropozim të ri të kandidatit të saj per vakancën e krijuar.., shprehen që kjo e drejtë duhet ti njihet përsëri. Madje, janë të mendimit që kjo e drejtë duhet të jetë e pandryshueshme edhe pas zhvendosjes të LSI- së nga partia pushtet drejt partisë opozitë.
Kjo pasi, sipas tyre, “emigrimet’’ nga nj ë realitet politik në tjetrin nuk përbejnë motiv te arsyeshëm për heqien e prerogativave të njohura me Kod partive në fjalë.
Profesionalisht dhe paanëshmërisht, duhet të jetë e pranueshme nga te gjithë, që pas kalimit te LSI-së nga pjesë e qeverisjes në pjesë opozitare situata e mëparshme e subjekteve me të drejte propozimi të kandidaturave për KQZ ( neni 14), ka pësuar një ndryshim. Ky ndryshim patjetër që ka qënë frut i një vullneti të lire të vetë subjektit politik, i cili për interesat apo strategjitë politiko-elektorale ka parë të arsyeshme dhe të “oreksshme’’ zhvendosjen në fjalë.
Dhe sigurisht kjo lëvizje taktike e këtij subjekti politik ka qënë një lëvizje e mirëmenduar dhe e studiuar nga vetë teknicientët apo juristet e saj, te cilët patjetër kanë lexuar nenin 19 pika 2, por vetëm në pjesën e parë të tekstit ku thuhet…. të drejtën për propozimin e kandidaturave e ka i njëjti subjekt politik që kishte propozuar anëtarin që i kishte mbaruar mandati…….,.
Probleme teknike – interpretative nuk do të kishte në këtë Kod, përsa i përket nenit 19 pika 2, nëse legjislatori do te kish mbyllur këtë dispozitë vetëm më një pjesë të nenit 19, pra pjesa që i njeh propozimin për vendin vakant të njëjtës parti që kish propozuar me parë kandidaturën për anëtar të KQZ-së.
Por ky nen është më i gjerë, pasi në pjesën e dyte të fjalisë, dispozita bën një saktësim zbritës të kuptimit dhe duke qënë një dispozitë tepër sqaruese bën që të gjëndemi përballë një kriteri special të normës zgjedhore që ka dashur të saktësojë me përpikmeri pjesen e parë, me qëllim eliminimin e cdo konfuzioni interpretativ të mundshëm.
Pra, për ti dhënë përgjigje konfliktit të krijuar mes dy pjesëve të nenit 19 pika 2, nevojitet të përdorim dy kriteret interpretative të normes në fjalë, atë të l’ex specialis derogat generali ( ligji special /i vecantë zëvendëson ligjin e pergjithshëm) dhe l’ex priori derogat anteriori ( ligji i tanishëm zëvendëson atë të mëparshëm).
Rezultati në të dyja rastet është një prevalenc e pjesës së dytë dhe të tretë të nenit 19 pika 2 mbi pjesën e parë të tekstit që është një normë e përgjithshme ( jo speciale) dhe e mëparshme (jo e tanishme) në shkallë kronometrie.
Si rrjedhoje legjitimohet, edhe subjekti politik (partia e dyte më e madhe në pozitë, pra Partia Republikane) i përcaktuar në pjesën e fundit të dispozitës, të pretendojë të jetë ajo partia që ka të drejtë të propozojë një kandidaturë të sajën, duke qënë që përmbush kriteret e parashikuara nga dispozita e cila shprehet….. nëse subjekti i plotëson kriteret e përcaktuara në pikën 1 të nenit 14 të këtij Kodi….., në të kundërt, kandidaturat propozohen nga partia politike, e cila i plotëson kriteret e renditjes dhe përkatësisë, shprehet neni 19 pika2.
Pra vetë ligjvënësi në nenin 19 pika 2, ka qënë i vetëdijshëm për ndryshimet e mundshme që mund të pësojë struktura e KQZ-së dhe është kujdesur për zgjidhjen e problemit me rregullimin e propozimeve të reja pas këtij ndryshimi. Nëse kjo llogjikë nuk qëndron, atëherë nuk do të kishte arsye që ligjvënësi të thoshte fjalët…. në të kundërt, kandidaturat propozohen nga partia politike, e cila i plotëson kriteret e rënditjes dhe përkatësisë, por do kufizohej vetëm duke cituar pjesën e parë të këtij neni ku thuhet që, ….. të drejtën për propozimin e kandidaturave e ka i njëjti subjekt politik që kishte propozuar anëtarin që i kishte mbaruar mandati.
Atëherë jemi te legjitimuar të ngrejmë një pyetje tjetër; përse legjislatori ka dashur të formulojë nenin 19 pika 2 në tre pjesë me një domethënie qartësuese? Kur mund të krijohet një situatë e tille që kompetencat e një subjekti politik, që kish propozuar kandidatin për në KQZ, i kalojnë dikujt tjetër, përvec rastit të zhvendosjes së subjektit në fjalë nga pozita në opozitë?
Pra ligjvënësi ka qënë koshient për një ndryshim të mundshëm të kompetencave propozuese te kandidatëve, dhe për këtë ka vendosur të përpilojë dispozita të vecanta për zgjidhjen e situatave të reja që mund të krijohen. Dhe në rastin tonë, zgjidhja e problemit se kujt i takon e drejta për ripropozim të një kandidature të re, pas mbetjes së vendit vakant, është në pjesën e dytë dhe të tretë të nenit 19 pika 2.
Nëse përdorim kanonet interpretuese të “successione legis”(zëvendësimi i ligjeve në kohë) LSI-ja nuk plotëson me kushtet e nenit 14 pika 1 të këtij Kodi me zhvendosjen në opozitë dhe ikjen nga partia pozitë. Kjo e drejtë i kalon partisë që vijon menjëherë pas partise më të madhe të pozitës që në rastin tonë është Partia Republikane.
Kjo pasi benefitet, LSI-së për të propozuar kandidatë në KQZ, i kanë ardhur nga fakti qe ishte pjese e pozites dhe si e tille formula ligjore per kompozimin e KQZ-se favorizonte pikërisht këtë subjekt politik. Nëse në momentin e redaktimit të Kodit zgjedhor, me ndryshimet e ardhura me ligjin n.74/2012, LSI-ja që ishte pjesë e këtij përpilimi vendoste të kalonte në opozitë, sigurisht ‘’kolltuku’’ i zënë prej saj në tavolinën e palëve të legjitimuara për këtë redaktim, do të zëvendësohej nga partia e dytë me e madhe e pozitës. Dhe kjo parti do të ishte partia Republikane.
Ndërsa në krahun e partive të opozitës do të kishim një ndryshim të raportit propozues të kandidaturave me ardhjen e LSI-së. Si pasojë e drejta e PBDNJ-së për të propozuar një kandidat të tyre, do ti kalonte partisë së dytë më të madhe në opozite që do të ishte LSI-ja.
Dikush mund të thotë, me të drejtë, a eshte e mundur që të ndryshohen rregullat e lojës kur loja ka filluar?
Në asnjë mënyrë.
Pasi po të ishte ashtu atëhere cdo kush, përpara një ligji që sanksionon një sjellje të vecantë të kryer nga individi, do të kërkonte të mos i aplikohej norma ndëshkuese, por të bëhej një norme e re që nuk dënon sjelljen e kryer ose e dënon më butë.
Dhe për politikën dhe politikanët kjo do ishte një rrugë favoruese pasi për ti shpëtuar ligjit, për shkeljet penale, civile apo administrative te sapo kryera, do te vinin në rend të ditës pranë Kuvendit heqien e sanksioneve në fjalë.
Ose një tjetër rast mund të jetë, kur Parlamenti me shumicë votash miraton një ligj të vecantë për një fushë të caktuar, dhe ky ligj hyn në fuqi. Pas 1 viti, që ky ligj ka gjetur aplikim, partitë në pozitë që qeverisnin vendin, humbin shumicën ne Kuvend.
Mund të pretendojmë që edhe ligji/et, që janë produkti i asaj qeveriseje, duhet të humbin automatikisht efektin pasi nuk ka më një shumicë më në Parlament?
Do të ishte një çmënduri e vërtetë dhe një kaos juridik.
Kjo është arsyeja për të cilën në vendet me një demokraci te evoluar, të mirëfilltë dhe me një civilitet juridik solid sugjerohet një mos ndryshim i rregullave të lojës kur loja ka filluar dhe palët e interesuara janë vënë në kompeticion me njëra tjetrën, me qëllim arritjen e rezultateve maksimale. Por nëse, loja ka filluar, gjëndet një akord gjithpërfshirës i subjekteve politike që garojn ne zgjedhje, atëherë problemi në fjale nuk qëndron.
E njëjta llogjikë duhet përdorur edhe me normat e Kodit zgjedhor.
Por Kodi vetë nga ana tjetër, duket sikur le hapësira për pretendim nga ana e atij subjekti politik, që me zhvendosjet e partisë që ka pasur benefite nga një bllok në tjetrin, justifikon marrjen e saj në konsideratë si protagoniste e re e lojës.
Llogjika teknike-interpretative e ndjekur deri këtu, na jep mundësinë dhe objektivitetin të shprehemi se pretendimet e partisë së dytë më të madhe të pozitës, pas ikjes së LSI-së, janë pretendime që duhet të merren parasysh ose nuk duhet të injorohen.
Në këtë rezultat do të mbërinte cdo operator, nëse do të kishte si pika riferimi dhe themel të fortë, kulturën juridike-doktrinale ( në kuptimin, që teksti ligjor aty ku nuk jep mundësinë e leximit literal, nuk duhet të zbrapsë kërkuesin shkencor së gjeturi përgjigjen, përkundrazi të s’forcohet në maksimum, nëpërmjet kritereve interpretuese të dhëna nga vetë ligjvënësi, për zgjidhjen e cdo ngërçi ) dhe neutralitetin e të arsyetuarit, pra larg gjithëçkaje që është politike.
Kur duket se një zgjidhje juridike përsëri u gjend, për këtë konflikt kaq të madh e aktual brenda KQZ-së, kështu nuk është pasi Kodi zgjedhor mbart aty këtu dispozita të tjera te cilat kanë nevojë për konfrontim dhe analizë pasi thone gjëra që hapin horizonte të reja.
Sipas normave qe komentuam deri tani, subjekti politik LSI, mund të zëvendësohet në KQZ me një anëtar të partisë Republikane, pasi kjo e fundit është e dyta parti më e madhe në pozitë.
Por kemi një normë të kodit zgjedhor që nuk mund ta anashkalojmë, nësë mbetemi profesional dhe të paanshëm në arsyetim.
Cila është kjo dispozitë dhe cfar parashikon?
Dispozita, që përbën një pengesë serioze për të kapërcyer murin interpretativ, “fle” tek neni 65 pika 1, që rregullon ‘’Regjistrimin e koalicioneve zgjedhore’’.
Ky nen shprehet sic vijon:
– dy ose më shumë parti politike të regjistruara si subjekte zgjedhore në KQZ, sipas nenit 64 të këtij Kodi, mund të regjistrohen në KQZ si koalicion zgjedhor në shkallë vendi jo më vonë se 60 ditë përpara datës së zgjedhjeve.
Edhe kjo dispozitë, është një dispozitë që bën pjese tek ‘’familja’’ e normave të përgjithshme,, në kuptimin që është e natyrës referuese.
Ajo na thote qe çdo parti politike, që i përmbush kriteret e nenit 64 te këtij kodi, i njihet e drejta të regjistrohet si koalicion zgjedhor praneë KQZ-së, mjafton që kjo të bëhet brënda një afati te caktuar kohor, jo më vonë se 60 dite para zgjedhjeve.
Pra kuptohet qartë që kjo normë na lejon, ne si subjekte zgjedhore, të lidhim koalicionet që dëshirojmë, me cdo parti parlamentare apo parti të krijuar rishtazi gjate mandatit 4 vjecar te Kuvendit. Dhe mbi bazën e kësaj llogjike juridike LSI-ja ka vepruar, duke zgjedhur të bëhet pjesë e koalicionit parazgjedhor me PS. Kjo ka ndodhur në harmoni me limitet kohore të përcaktuara nga ky kod për prezantimin e kërkesave për koalicion.
Atëherë, mund të themi që kemi një konflikt normash, dhe ky konflikt është mes nenit 19 pika 2, ne pjesën ku thuhet se ….. partia që kishte propozuar anëtarin e shkarkuar nuk përmbush më kushtet e nenit 14 pika 1 ( pra nuk është më parti e dyte e madhe ne pozitë), dhe nenit 65 pika 1 ( që lejon koalicionet parazgjedhore).
Me fjalë te tjera, legjislatori në momentin e përpilimit të normës nuk ka qënë plotësisht i kujdesshëm, pasi neni 65 pika 1, të leë të kuptosh që subjekti zgjedhor nëse mendon që rezultati i tij elektoral maksimalizohet me bërjen e nje strategji të vecantë e të mirëmenduar koalicionesh një gjë të tillë ta lejon kjo dispozitë.
Por ka harruar të harmonizojë këtë normë me atë të nenit 19 pika 2, ku kjo e fundit kërkon që pas shkarkimit apo rinovimit për mbarim të mandatit të njërit prej anëtarëve të KQZ-së, për zëvendësimin e vendit vakant duhet parë kush është partia e dytë më e madhe, nëse subjekti zgjedhor që kish propozuar anëtarin e zëvendësuar, nuk përmbush më kriteret e nenit 14 pika 1.
Lind pyetja.
Nuk do te ishte një paradoks, fakti që një dispozitë ligjore e kodit ( neni 65 pika 1) të lejon një formacion koalicionesh parazgjedhore, nëse paraqitet brenda afateve kohore, dhe më pas një dispozitë tjeter ( neni 19 pika 2) te kondicionon zgjedhjen e bërë me penalizimin e humbjes së anëtarit pranë KQZ-së?
Patjetër që po.
Ky besoj është problemi i vërtetë. Për sa kohë nuk gjen zgjidhje politike, është i destinuar te revoltojë e te shtyjë gjithmonë e më tepër palët e interesuara në një konflikt permanent.
Nëse nuk do të ishte neni 65 pika 1, ose do të ndalonte në mënyre taksative bërjen e koalicioneve parazgjedhore, atëhere do fuqizonte akoma më shume nenin 19 pika 2, dhe si pasojë e drejta e partisë së dytë më të madhe, për të zëvëndësuar vëndin vakant me nje kandidat të tyre pas ikjes së LSI-së, do të ishte legjitime. Në këtë rast, subjekti politik, LSI, nuk do kishte preferuar të zhvendosej nga partia pozitë ne opozitë, pasi do te sakrifikonte humbjen e anëtarit të saj pranë KQZ-së, humbje që do të ishte sinonim i një penalizimi të mundshëm, të sigurtë do thoja, të rezultatit zgjedhor, duke parë eksperiencat negative të administrimit të procesit, të komisionit qëndror zgjedhor e me gjerë.
Besoj, ashtu siç udhëzojnë edhe shtetet e tjera nëpërmjet diplomatëve të tyre, ka ardhur momenti, si pasojë e paqartësive të mëdha të ketij Kodi, që palët në konflikt të ulin armët, të pushojnë së interpretuari Kodin si një mundësi e mirë për favore partiake ne s’favor të kundërshtarëve të tjere politik, e të binden që nuk ka zhbllokim alternativ, për mberitjen ne zgjedhjet e 23 qershorit, perveçse rrugës së bashkëpunimit dhe konsensusit politik . Strukturat zgjedhore, si dhe procesi në tërësi, në gjëndjen në të cilën ndodhen dhe kane operuar nuk mund të garantojnë zgjedhje të lira, të ndershme, të besueshme e të pranueshme, nëse lavdia e të të treguarit te muskujve mbizotëron mbi frymën e dashurisë për vendin, për qytetarët, Institucionet dhe demokracinë e vërtetë .
Ndan te njëjtin mendim edhe ish – Kryetari i KQZ-se Kristaq Kume, i cili në një intervistë për mediat e shkruara, shprehet: KQZ- ja e mbetur vetëm me 4 anëtarë, referuar ligjit zgjedhor ne fuqi, mund ta çojë deri në fund proçesin, por nuk do ta realizojë ate ashtu siç ne të gjithë presim të bëhet.
Por nuk ndaj analizën e metejshme te z. Kume apo te z. Bylykbashi (ekspert i PD-së) të cilët me bindje shprehen se:
 KQZ-ja, sipas ligjit duhet të trajtojë të gjithë çeshtjet që kërkojnë vendime për realizimin e procesit zgjedhor, mes te cilave edhe ato që kërkojnë 5 vota. Në këtë rast, duke qënë që 5 vota nuk bëhen në KQZ, atëhere Kodi e zgjidh këtë ngërç përmes proçesit ankimues, duke bërë të aktivizohet Kolegji zgjedhor.
 KQZ- ja funksionon edhe kur mbetet me 4 anëtarë, që votojnë, që janë prezent në mbledhje, dhe merr vendime po me 4 anëtarë. Sigurisht, kur të duhet që të ketë 5 vota, do te duhen 5. Nëse kjo nuk është e mundur zgjidhja është gjithmonë në Kolegjin Zgjedhor .
Sipas teknicientëve te sipërpërmëndur, formalisht, shkohet në finale, edhe në situatën aktuale ne të cilën gjëndet struktura e KQZ-së.
Jam i mendimit që ky konkluzion duhet të merret në konsideratë pjesërisht, pasi nuk mund të arrihet absolutisht në finale, qoftë edhe formalisht.
Them këtë pasi Kodi Zgjedhor, është e vërtetë, lejon që disa vendime te miratohen me 4 vota pro nga KQZ-ja, edhe që per disa vendime të tjera, për të cilat nuk arrihet te mblidhet kuorumi i caktuar prej 5 votash, ekziston mundësia qe subjektet politike te interesuara ti drejtohen Kolegjit Zgjedhor, por jo për të gjitha vendimet, kësaj të fundit, i jane dhënë tagrat.
Nëse shohim me kujdes nenin 145 të këtij Kodi, kuptojmë që janë parashikuar disa limite.

Neni 145 shprehet:
1. Subjektet zgjedhore kanë të drejtë të bëjnë ankim në Kolegjin Zgjedhor të Gjykatës së Apelit, Tiranë kundër vendimeve të KQZ-së, kur ato cenojnë interesat e tyre të ligjshëm brenda afatit të përcaktuar në nenin 152 të këtij Kodi. Të drejtën e ankimit, sipas këtij neni, e kanë edhe individët ose partitë politike, të cilëve u është refuzuar kërkesa për regjistrim si subjekt zgjedhor.
2. Subjektet zgjedhore kanë të drejtë të bëjnë ankim në Kolegjin Zgjedhor për mosmarrje të vendimit brenda afatit ligjor nga KQZ-ja. Në këtë rast Kolegji Zgjedhor nuk e gjykon çështjen në themel dhe, kur pranon kërkesën, vendos detyrimin e KQZ-së për të marrë vendim. Përjashtim nga ky rregull bëjnë vendimet e KQZ-së për rrëzimin e kërkesës ankimore në lidhje me vendimet të marra në përputhje me shkronjat “a”, “b” “c” dhe “ç” të nenit 24 të këtij Kodi…,.
Pra pika 1 e këtij neni legjitimon subjektet zgjedhore të bëjnë ankesë pranë Kolegjit Zgjedhor kundër vendimeve të KQZ-së, kur ato ( vendimet) cënojnë interesat e tyre. Këtë të drejtë e kane edhe individët ose partitë politike, të cilëve u është refuzuar kërkesa për regjistrim si subjekt zgjedhor.
Në këtë rast problemi nuk shtrohet pasi të ankimosh një vendim pranë Kolegjit Zgjedhor do të thotë që KQZ-ja ka qënë në gjëndje të bëjë kuorumin e duhur për miratimin e një akti të caktuar që më pas ankimohet. Pra me të tilla vendime shkohet formalisht në finale, falë zgjidhjeve te çështjeve nga Kolegji Zgjedhor.
Problemi shtrohet kur flasim për pikën 2 të këtij neni:
…. Subjektet zgjedhore kanë të drejtë të bëjnë ankim në Kolegjin Zgjedhor për mosmarrje të vendimit brenda afatit ligjor nga KQZ-ja. Në këtë rast Kolegji Zgjedhor nuk e gjykon çështjen në themel dhe, kur pranon kërkesën, vendos detyrimin e KQZ-së për të marrë vendim
Pra neni 145 në pikën 2 paraqet dy situata:
I. një ose disa subjekte politike i bëjnë kërkesë KQZ-së të marrë një vendim të caktuar, për të cilin Kodi kërkon një kuorum prej 4 votash, dhe KQZ-ja e refuzon në mënyrë eksplicite ose mban një qëndrim ‘’ostrucionist’’;
II. përballë një kërkese, bërë nga subjektet poltike, për marrjen e një vendimi për të cilin Kodi kërkon votën pro të jo më pak se 5 anëtarëve, KQZ-ja duke mos pasur kuorumin e duhur, pasi ka mbetur me 4 anëtarë ose 7 anëtarë, por vota pro e 5 anëtarëve nuk është arritur, refuzon një gje të tillë;
Në rastin e parë nuk paraqitet ndonjë pengese pasi Kodi, nëpërmjet nenin 145 pika 2, lejon palën/ët e interesuara të ankimohen pranë Kolegjit Zgjedhor, dhe ky i fundit, kur pranon ankimin, nuk zgjidh çështjen në themel por detyron KQZ-në të marrë vendimin e kerkuar nga palët. Kjo është e mundur sepse pjesa e fundit e nenit 24, pika 1, pasi ka rënditur në mënyrë shteruese rastet për të cilat nevojitet vota pro e jo më pak se 5 anëtarëve, shprehet: vendimet e tjera miratohen me shumicën e votave të të gjithë anëtarëve të KQZ-së.
Në rastin e dytë problemi shtrohet dhe mbetet i hapur, pasi dispozita thotë:
…. Kolegji, kur pranon çeshtjen, nuk e shqyrton vetë në themel, por ja dërgon këtë çështje KQZ-së duke e detyruar këtë të fundit të marrë vendimin….
Lind pyetja.
Si mundet Kolegji Zgjedhor të detyrojë KQZ-në e mbetur me 4 anëtarë, të marrë disa vendime për të cilat duhet vota pro e jo më pak se 5 anëtarëve , siç kerkohet shprehimisht nga neni 24 pika 1 ?
Psh. vendimet për miratimin dhe caktimin e mandateve për çdo zonë zgjedhore ( shkronja ë), aktet me karakter normativ qe kanë për qëllim rregullimin e çështjeve që lidhen me zgjedhjet (shkronja d), një propozim të mundshëm për shkarkim të një anëtari të KQZ-së ( shkronja dh.
Kodi nuk është i përgatitur për ti dhënë përgjigje kësaj pyetje. Ndoshta per faktin se legjislatori nuk ka parashikuar krijimin e nje situate të tille, siç është ajo që po përjeton vetë KQZ-ja në këto momente.
Pra, gjëndemi në një situatë ku palët e interesuara ankimojne para Kolegjit Zgjedhor mosmarrjen e nje ose disa vendimeve nga ana e KQZ-së, dhe Kolegji Zgjedhor, nëse pranon kërkesën, nuk zgjidh çështjen në themel por detyron KQZ-në ta bëjë një gjë të tillë. KQZ-ja nga ana tjetër nuk është në gjëndje të respektojë atë që i është detyruar nga Kolegji Zgjedhor pasi nuk posedon votat e mjaftueshme për natyrën e vendimeve ne fjalë.
Në këtë situatë struktura gjys funksionale e KQZ-së do të paralizohej.
Nga ana tjetër nuk mund të ndërhyjë as vetë Kolegji Zgjedhor per të zgjidhur çështjen dhe marrë vendimin, pasi Kodi nuk ja lejon një gjë të tillë, përçvec rasteve te elenkuara ne shkronjat a, b, c, ç, te pikës 1 të nenit 24 ku nëse Kolegji, pranon ankimin, e zgjidh vetë çështjen në themel ( përjashtim i nenit 145, pika 2).
Ja pra cila është arsyeja që na bën të themi me bindje, ndryshe nga z. Kume dhe Bylykbashi, që nuk ka finale ne këtë status kritik ku gjëndet KQZ-ja.
Finale, formalisht, por edhe pranueshmëri të rezultateve zgjedhore do të kemi vetëm nëse palët e interesura në konflikt zgjidhin problemin e KQZ-së por edhe shprehjen e angazhimit për të mos influencuar apo vënë në presion strukturat e tjera zgjedhore (vertikale).
Siç përmënda më sipër, për të dalë nga ky labirint i vërtetë politik, do ishte e domosdoshme së pari, ulja e tensioneve mes palëve kundërshtare dhe së dyti, gjetja e mundësisë së diskutimeve me të gjitha forcat e tjera, me qëllim arritjen e nje zgjidhjeje sa më të mirë për vëndin por edhe për të prezantuar veten tonë më seriozë në sytë e ndërkombëtarëve.
Kjo zgjidhje mund te arrihet ne disa mënyra:
I. duke gjetur nje akord, gjithpërfshirës, për nje rikompozim të ri e te menjëhershëm te KQZ-së, pasi debatet e ashpra e të shumta që po shoqërojne këtë organ të pavarur, si dhe shfaqet e hapura nga ana e politikës, qe këto anëtar nuk janë në të vërtetë te paanshëm por politik për sa kohë propozohen nga vetë kjo e fundit, nuk garantojnë më një funksionim të KQZ-së në përputhje me parimet dhe qëllimet e këtij Kodi.
Kjo rrugëdalje do të lejonte arritjen e një rezultati të kënaqshëm dhe te pranueshëm nga politika, shtetasit shqiptar por edhe ndërkombetaret .
II. menjëhëre pas zgjedhjeve produkti politik, i dalë nga vota e popullit, duhet të bëjë nëpërmjet një konsensusi të gjerë, reforma të rëndësishme në sektorin e zgjedhjeve duke u nisur nga Kushtetuta. Pra, duke shkrirë sistemin aktual te menaxhimit të zgjedhjeve bashkë me organin e KQZ-së, pasi ky i fundit, sic ka rezultuar ndër vite, është në pamundësi totale për të qënë nje organ i pavarur, dhe si i tillë nuk mund të japë një rezultat të pëlqyeshëm dhe të pranueshëm as për forcat politike në garrë e as për qytetarët.
Jam i mendimit që kompetencat e KQZ-së per menaxhim të zgjedhjeve duhet ti kalojnë një Kolegji të veçantë zgjedhor, i përbërë ose nga një grup pedagogesh me eksperiencë mësimdhënie jo më pak se 13 vite në fushën e drejtësisë, preference të kenë kandidatët e pa angazhuar në subjektet politike që kanë pasur vënde në Kuvend, ose një grup gjyqtarësh të zgjedhur me votë të ndershme nga vetë populli, nga rradhet e magjistratëve të rinj të dalë nga konkursi i mirëkontrolluar i magjistraturës. Këto magjistratë dhe profesorë duhet të kenë një kompens ekonomik 3 herë më të lartë se ato të magjistratëve të zakonshëm, mandat 8 vjecar pa te drejtë riemërimi, mundësi rikthimi në postet e mëparshme pas mbarimit të mandatit, dhe të gëzojnë statusin dhe privilegjet e tjera të parashikuara për gjyqtarët.
III. ose krijimi i strukturave te zgjedhjeve, ne sens vertikal, te menaxhohet nga vetë shoqëria civile larg ndikimit të çdo subjekti politik. Edhe në këtë rast personat e përzgjedhur, të kenë një kompens ekonomik të lartë, arsimin e duhur, mbrojtje të veçantë juridike, mundësi riemërimi, në bazë të një vlerësimi të gjerë e shumëpalësh për punën e bërë.
Nëse nuk ndërhyet menjëhërë dhe në mënyre serioze në strukturën e KQZ-së dhe ( pas zgjedhjeve) në impiantin e Kodit zgjedhor, do të kemi një humbje të sigurt të standarteve të kërkuara për zgjedhje të ndershme , të lira, të drejta dhe të pranueshme në vendin tonë.
çdo nisëm tjetër politike e ndërrmarë si një kundërveprim taktik ndaj palës tjetër, nëpërmjet s’forcimit interpretues të dispozitave jo të qarta te Kodit, përkeqësojnë akoma më shumë funksionimin e këtij procesi zgjedhor dhe klimën politike.

BIBLIOGRAFIA

 Kodi Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë Nr.10 019, datë 29.12.2008 , ndryshuar me ligjin nr.74/2012.

 Codice di autoregolamentazione per le elezioni primarie del partito Democratico Italiano., Giuffre Editore 2008.

 Legge Marteli, 4 agosto 1993 n. 276 e n. 277,It.

 La legge Calderoli, n. 270 del 21 dicembre 2005, It.

 Manuale Elettorale: Le norme per le elezioni politiche, Servizio Studi – 1° Marzo, 2006. http://ëëë3.unisi.it/gofolëëë/joomla/iscrizione/materiali/23581/manuale%20elettorale.pdf..

 Commissione Europea per la democrazia attraverso il diritto (Commissione Europea) 18-19 ottobre 2002).

 Kodi i mirësjelljes për Zgjedhjet Elektorale”, miratuar nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës., Rizoluta n. 1264/ 8 nentor 2001.

 Raporti OSBE/ODIHR i zgjedhjeve lokale 2011.

 Gazeta “Shqiptare’’, 25 prill 2013OSBE: nevojitet nje KQZ e plotë, kështu shprehet Sekretari i Përgjithshëm i OSBE, Lamberto Zanier.

 Gazeta “Dita’’; Ambasadori Eugen Volfarth., KQZ-ja duhet të jetë e plotë, 01 maj 2013.

 Gazeta “Shqip’’, SHBA: S’njohim zgjedhje me këtë KQZ., 24 prill 2013.

 Gazeta “Panorama”; Raportuesi i Këshillit të Europës për Shqipërinë, Jonathan Evans., 18 maj 2013.

 Gazeta Shqiptare’’, Arvizu: Jo KQZ të bazuar mbi një farsë, riformatim, 25 prill 2013.

 Gazeta “Shqip”, ‘’Raporti në KQZ të jetë 3 me 3, kryetari me konsensus, 26 Prill 2013.