Pavarësisht nga përpjekjet më të mira të muzeve dhe mbledhësve te artit, shumë nga pikturat më të rëndësishme të botës dhe skulptura nuk ekzistojnë më. Disa prej këtyre veprave të artit humbën nga luftërat, u dogjën nga zjarret ose u shkatërruan nga patronët e pakënaqur, ndërsa të tjera janë vjedhur nga hajdutët ose thjesht janë zhdukur me kalimin e kohës. Nga një thesar kombëtar rus i plaçkitur nga nazistët në një pikturë të da Vinçi-t që askush nuk e ka parë ndonjëherë, këto janë tetë prej kryeveprave të zhdukura në histori.
1 – Kolosi i Rodit
Një nga shtatë mrekullitë e botës së lashtë, kjo statujë masive bronzi e perëndisë diellit Helios ka qëndruar në qytetin grek të Rodosit për pjesën më të madhe të shekullit të 3 para erës sonë. Gjigandi qëndronte 110 këmbë i gjatë, dhe thuhet se u deshën plot 12 vjet për ta përfunduar. Por ai qëndroi vetëm 56 vjet para se të rrëzohej në vitin 226 nga një tërmet. Statuja e fuqishme atëherë qëndroi edhe për disa shekuj para se tregtarët arabë të shisnin pjesët e tij për skrap. Asnjë nga vizatimet e bëra për Kolosin e Rodosit nuk gjendet sot.
2 – “Mburoja e Meduzës” e Leonardo da Vinçit
Disa nga veprat e Leonardo da Vinçit kanë humbur me kohë, por zhdukja e “Mburoja e Meduzës” është ndoshta më misteriozja. E pikturuar kur mjeshtri italian ishte në rininë e tij, kjo punë e hershme gjoja mori formën e një mburoje me figurë një krijesë të frymëzuar nga personazhi mitologjik grek Medusa me flokët gjarpër. Sipas një llogarie nga historiani artit Giorgio Vasari, piktura ishte aq reale sa ajo fillimisht e frikësonte babain e Leonardos, i cili e konsideronte atë një kryevepër makabre dhe fshehurazi e shiti tek një grup tregtarësh në Firence. Mburoja është zhdukur prej kohësh.
3 – “Gurëthyesit” e Gustave Courbet
E pikturuar në vitin 1849, ky shembull klasik i realizmit social u përshëndet për përshkrimin e tij ndaj punëtorëve të varfër, një i ri dhe një i vjetër, duke hequr shkëmbinj nga një rrugë. Frymëzuar nga një takim rastësor me dy punëtorë të nëpërkëmbur, Courbet qëllimisht i kap njerëzit në detaje prej rëre, nga muskujt e tyre të lodhur tek rrobat e tyre të grisura dhe të pista. Ndërsa ajo e ndihmoi të fillojë karrierën e Courbet kjo vepër arti “Gurëthyesit” u të bë një nga shumë ‘viktimat’ kulturore të Luftës së Dytë Botërore. Në vitin 1945, piktura u shkatërrua gjatë një bombardimi të Aleatëve pranë qytetit të Dresdenit, Gjermani.
4 – “Njeriu në udhëkryq” i Diego Riveras
Diego Rivera pikturonte murale shumë populiste dhe afreske, por puna e tij më e famshme mund të jetë ajo që nuk ekziston më. Në vitin 1932, artisti u autorizua nga John D. Rockefeller për të krijuar një mural për muret e Qendrës Rockefeller të Nju Jorkut. Duke pasur parasysh temën e “Njeriut në udhëkryq në kërkim me shpresë dhe vizioni të lartë”, Rivera u përgjigj me një punë revolucionare që i referohej dhe gjendjes se klasës punëtore. Duke qenë një majtist i zjarrtë, ai gjithashtu përfshiu një përshkrim të liderit komunist Vladimir Lenin gjë që ofendoi padronët e tij të pasur. Kur Rivera refuzoi të hiqte Leninin nga murali i tij, Rockefeller e shkatërroi më vonë atë. Rivera pikturoi një version tjetër për Rockefeller të titulluar “Njeriu, Kontrolluesi i Universit”
5 – “Portreti i Sir Uinston Çurçill” i Sutherland
Në vitin 1954, anëtarët e Parlamentit britanik porositën një portret nga artisti Graham Sutherland për t’ia dhënë Uinston Çurçillit si një dhuratë për 80-vjetorin. Ndërsa ai pretendonte ta nderonte me këtë gjest, Çurçilli nuk ishte tifoz i pasqyrimit realist të Sutherland. Në fakt, kryeministri e urrente portretin dhe madje i shkruajti një letër personalisht Sutherland duke shprehur zhgënjimin e tij. Puna e tij u zhduk nga sytë e publikut për disa vjet. Pas vdekjes së saj në vitin 1977, u zbulua më në fund se zonja Çurçill e kishte shkatërruar personalisht dhe djegur portretin e urryer.
6 – Buda e Bamiyan
E ndërtuar diku në shekullin e 6, kjo pjesë legjendare guri e Budas qëndroi për 1.500 vjet para se të binte viktimë e një spastrimi kulturor nga ana e talebanëve. Gdhendjet rreth 175 këmbë të larta shërbyen si monumentet më spektakolare në një kohë kur qyteti lulëzoi si një qendër tregtare. Ndërsa ata e gërryen për më shumë se një duzinë shekujsh, disa sulme nga perandorët myslimanë dhe madje edhe një pushtim nga Çingis Han, Budat u shkatërruan në fund të vitit 2001, kur talebanët dhe aleatët e tyre në Al Kaedës kishin urdhër të shkatërronin imazhet idhujtare. Grupet më pas qëlluan mbi statujat me armë para se t’i shkatërronin me dinamit. Ndërkohë që shkatërrimi i Budas u dënua si një krim kundër kultures.
7 – “Lindja e Krishtit me Shën Françeskut dhe Shën Lorencin” e Karevaxhos
Që nga vjedhja e saj në vitin 1969, skena e lindjes së Krishtit të Karevaxhos ka qenë konsideruar si një nga pikturat më të njohura të botës së artit të humbura. Kryevepra nuk është parë që kur u hoq nga një kishëz në Palermo, Itali, edhe pse provat tregojnë se mafia siciliane mund të ketë luajtur një rol në grabitje. Në vitin 1996, një informator i mafies dëshmoi se ai dhe disa burra të tjerë e kishin vjedhur pikturën për një blerës privat. Më shumë se një dekadë më vonë, një tjetër ish-mafioz pretendoi se piktura ishte fshehur në një hambar por është dëmtuar me kalimin e kohës nga minjtë dhe derrat para se të digjej. Në qoftë se ajo ende ekziston, piktura tani do të jetë me vlerë më shumë se 20 milionë dollarë.
8 – Dhoma e Amber
E krijuar nga skulptori Andreas Schluter dhe mjeshtri zejtar Gottfried Wolfram, kjo dhomë të lë pa frymë e me fletë ari dhe mozaikë e gurë të çmuar. Dhoma është ndërtuar së pari në vitin 1701, dhe më vonë iu dhurua Pjetrit të Madh për të ndihmuar të krijimin e një aleance midis Prusisë dhe Rusisë. Është quajtur shpesh ” Mrekullia e Tetë e Botës”, dhoma me zbukurime u konsiderua si një kryevepër e artit barok dhe ishte me vlerë mbi 140 milionë në dollarët e sotëm. Dhoma Amber për 225 vjet është parë si një thesar kombëtar rus para se të shkatërrohej nga gjermanët në pushtimin e tyre të Rusisë gjatë Luftës së Dytë Botërore./Burimi: History Channel/