Entela Resuli – DITA
Ëmbëlsirat na tërheqin shpesh pas vetes. Teksa i konsumojmë, në të shumtën e rasteve mbajmë brenda vetes brengën se po bëjmë një “mëkat”. Na shoqëron frika që kemi mos shtojmë në peshë.
Në këto ditë të nxehta korriku, shpesh, shpëtimin e gjejmë te akullorja. Fëmijët janë ata që më së shumti “marrosen” pas saj, por nuk bëjnë përjashtim as të rriturit.
Sot kemi vendosur të ndalemi të ëmbëlsirat, por edhe te akullorja e cila shpesh na shuan etjen.
Vërtet, cila është tradita shqiptare në këtë kënd të gastronomisë? Sa shqiptare është akullorja? A kemi gatime tipike e tradicionale në këtë fushë? Për të marrë përgjigje kemi folur me një specialist-pastiçier. Ai është Enes Reka.
“Në një vështrim të largët kohor, akullorja nuk është një ëmbëlsirë me traditë në Shqipëri. Akullorja e vërtetë është italiane, ajo është në ADN-në dhe lëkurën e çdo italiani. Një produkt i freskët i traditës tonë mendoj se është boza. Është vërtet pije freskuese autentike shqiptare, e prodhuar në mënyrë artizanale dhe që shkon aq shumë e shoqëruar me akullore, sidomos atë të traditës “na ishte njëherë”, – shprehet Reka për Dita-n.
Megjithatë, jo çdo akullore është ajo që kemi ëndërruar. Mënyra se si prodhohet ndryshon, ndaj nga Enesi mësojmë disa sekrete në lidhje me të…
“Sekreti numër një është që ajo të jetë artizanale dhe jo industriale. Akullorja artizanale prodhohet me lëndë të parë të freskët, ku baza është qumështi, gjalpi, veza, çokollata, frutat e freskëta, natyrale e të thata. Përdorimi i lëndëve të para të freskëta dhe mungesa e konservantëve e bën atë jetëshkurtër, maksimumi 2-3 ditë, ndërsa jo industriale nuk përmban lëndë të parë të freskët, duke filluar nga qumështi, ka shumë përbërës që i rrisin jetëgjatësinë deri në 1 vit dhe ka një përbërje të lartë ajri. Po, po, ajri. Prandaj edhe kushton më pak. Përdorimi i akullores artizanale në gjithë botën ka pasur një ngritje shumë të lartë, që kur njerëzit po kuptojnë ndryshimin e madh mes tyre”.
Për Rekën më shumë rëndësi ka ushqimi i shëndetshëm se sa shija, sidomos tek akullorja, kaq e kërkuar nga fëmijët, ndaj ai thekson se produktet që përdoren për prodhimin e saj duhet të jenë të freskëta dhe të kontrolluara. Një akullore me fruta shumë mirë mund të zëvendësojë një herë në ditë një vakt me fruta.
Duke u shkëputur nga akullorja i kërkojmë Rekës, të na tregojë ëmbëlsirat tradicionale shqiptare.
“Janë shumë. Çdo trevë e Shqipërisë ka ëmbëlsirën e vet, që e ka ekskluzivitet të sajën. Revani Tirane, me kos. Jugu ka kabuni, tespiçe, suli, sheqerpare, haxhimakulle, bakllava çame, ballokume, pufka, flluska etj. Shumicën i kam ngrënë edhe në shtëpinë time. Fatkeqësisht disa nuk bëhen dot si më parë, ka ndryshuar lënda e parë.
Gatimet natyrshëm përhapen dhe shkëmbehen. Këtu ndikojnë shumë dhe faktorë të tjerë, ndryshimi i kufijve, pushtimet, lëvizjet demografike, emigracioni. Por mendoj se atje ku gatuhet më mirë ose më shijshëm, atje duhet të jetë dhe vendi i origjinës, pra autentike. P.sh. kam provuar sheqerpare në Turqi, por s’ka lidhje me sheqerparen e Dibrës. Ajo që mund të them është se pastiçeria (ashtu sikurse gatimi) është pasuri kombëtare, krijon traditë dhe dallon një popull nga një tjetër”- tregon 31-vjeçari.
Enesi nuk është rastësisht specialist në këtë fushë. Ai e ka trashëguar këtë dhunti nga familja, veçanërisht stërgjyshi i tij, Mustafa Reka, i cili sipas tij në moshë të re shkoi për studime në Turqi dhe për të përballuar jetesën u punësua në një fabrikë ëmbëlsirash shumë të njohur edhe sot, “Haxhi Bekir”. Aty mësoi llokumin, të cilin më vonë e prodhoi vetë në kushte artizanale duke e perfeksionuar dhe duke luajtur me shijen dhe aromën.
Familja e tij ka hapur pastiçerinë e parë në Tiranë në 1924.
Por sa i duam ne ëmbëlsirat? Sipas Enesit nuk bëjmë ndonjë dallim nga mesdhetarët e tjerë.
“Ne shqiptarët jemi popull që konsumojmë ëmbëlsira, si gjithë mesdhetarët. Dhe të gjitha ëmbëlsirat, si ato tradicionalet dhe pastiçeria moderne preferohen pa ndonjë dallim dhe në përshtatje me eventin dhe grupmoshat”.
Pavarësisht se duket se është rritur mes sheqerit, Reka vazhdon të dojë më shumë të ëmblën se sa të kripurën.
“Në familjen tonë gatuheshin dhe konsumoheshin shumë ëmbëlsirat, reçelrat dhe limonadat ose lëngjet e frutave, të cilat gjithmonë më kanë pëlqyer shumë dhe i ha shumë, pa dallim”.
Këtu na tregon edhe kohën kur ka provuar të gatuajë ëmbëlsirën e parë.
“Ëmbëlsira e parë ka qenë bakllava. Në vitin e parë të shkollës së mesme Hoteleri-Turizëm, sapo u ktheva nga shkolla kërkova ç’duhet për të bërë një bakllava dhe fillova. Natyrisht, nuk e mbarova dot vetëm. E mbaroi mami dhe kështu vazhdoi. Falë shtëpisë së madhe kishim krijuar një punishte ku përgatisja ëmbëlsira, parfe, torta, për familjen dhe të afërmit, dhe natyrisht edhe eksperimentoja.
Nuk është e rëndësishme vetëm të trashëgosh një traditë. Është fat dhe peshë.”
Çfarë konsumojnë francezët, spanjollët, londinezët....
Vera është stina e duhur për akullore, një shije mjaft e dashur si për të rritur dhe për fëmijë.
Një akullore artizanale mund të konsumohet pa ndonjë ndjesi faji se mund të marrësh ndonjë gramë më shumë peshë. Në bazë të preferencave dhe zgjedhjeve konsumatorët në vende të ndryshme mund të gjejnë disa trende mjaft kurioze ndërkombëtare.
Përbërësit kryesor të akullores janë qumështi, sheqeri dhe veza, dhe më pas i shtohen ushqime që karakterizojnë shijet e ndryshme, si çokollata apo lajthia. Soerbetot me fruta bëhen me qumësht dhe vezë dhe përmbajnë më pak kalori se shijet me krem.
Deliveroo, një kompani që shpërndan akullore në shtëpi ka nxjerrë disa fakte interesante për preferencat në vende të ndryshme të botës. Për shembull, francezët preferojnë shumë ice roll, një farë akulloreje si shami që rrotullohet rreth vetes dhe i bashkëngjiten shijet e frutave dhe aromave, si limoni, borziloku, kajsia apo rozmarina.
Spanjollët preferojnë taiyakis, një ëmbëlsirë me origjinë japoneze të përbërë nga një lloj vaferi me formën e peshkut dhe e mbushur me akullore. Ndërsa në Belgjikë akullorja bëhet më trasgresive duke u shoqëruar me alkolike të ndryshme mes të cilave mojito apo daiquiri. Në Hollandë në modë është “morigerato” në formën “më pak”, (më pak sheqer, më pak yndyrna etj).
Në Britaninë e Madhe janë mjaft popullore akulloret “dairy free”, pa derivate të qumështit dhe panës dhe akulloret vegane. Në fund në Singapore pëlqehet shumë një ëmbëlsirë që vjen nga Korea, dhe quhet Bingsoo, një ëmbëlsirë/akullore me fruta të copëtuara, qumësht të kondensuar, shurup frutash dhe fasulesh të kuqe.
