FOTOT / Hyni brenda muzeut të Bankës së Shqipërisë

Muzeu i Bankës së Shqipërisë është më shumë se muzeu i parave, është muzeu historik i institucionit më të rëndësishëm financiar në vend. Është vendi i informimit dhe edukimit të qytetarëve përmes etapave dhe dekadave se cilët janë bërë emetimet e monedhave, janë shkëmbimet në antikitet e deri në përdorimin e letrës së kohëve moderne.

Muzeu i Bankës së Shqipërisë është konceptuar si një ndërthurje midis muzeales dhe didaktikes; është rrëfim  përmes koleksioneve, politikave, marrëveshjeve të shtetit Shqiptarë.

Ky është një itinerar muzeal në dy katet e bankës së Shqipërisë, për të njohur bashkë të kaluarën, nga këmbimet paramonetare deri në krijimin e infrastrukturës moderne për të gjithë grupmoshat dhe kategoritë e vizitorëve, raporton Ora News.

Përgjegjësja e Muzeut, Besa Prela, na shoqëron në këtë guidën që në fakt i bëhet çdo vizitori që dëshiron të shoh këtë pasuri të vendet që në kohë të lashta.

Historia nis nga këmbimet paramonetare; banorët prehistorikë përdornin sistemin e këmbimit mall me mall, për të vijuar më pas me përdorimin e objekteve të caktuara si paramonedhë.

“Ne fillojmë në periudhën prehistorike. Ne kemi ekspozuar ekzemplarë nga thesari i Torovicës që është përdorur si mjet këmbimi përpara monedhës”, thotë Prela.

Në këtë pjesë të Muzeut, ekspozohen monedha të koleksionit të Bankës së Shqipërisë dhe Institutit të Arkeologjisë nga shek. V p.e.s- fillimet e shek. XX. Vitrina e parë paraqet një koleksion monedhash ilire të prera në territoret e sotme shqiptare,në Ilirinë e Jugut dhe në Epir nga shek. IV- I p.e.s, të kuruara nga numizmatja Shpresa Gjongecaj.

Vendin kryesor e zënë pikërisht stateret dhe më tepër drahmet prej argjendi të dy qyteteve të mëdha, si Dyrrahu dhe Apolonia, të cilat luanin rolin kryesor në qarkullimin monetar dhe në marrëdhëniet midis tyre dhe qyteteve ilire, si dhe më gjerë me Korkyrën, Korinthin, Maqedoninë dhe botën greke në përgjithësi.

Një nga mbretërit e parë ilirë që ka prerë monedha ka qenë Monuni. Nisur nga të dhënat numizmatike mendohet që koha e mbretërimit të tij të ketë filluar në vitet 290/285 për të vazhduar deri në 270 p.e.s. Monuni përdor punishten monetare të Dyrrahut për të prerë monedhat e tij. Për arsye njëherazi politike dhe ekonomike mbreti rimori tipat e statereve të Dyrrahut. Ndërkohë, numri i vogël i kallëpeve të përdorura tregon se prerja e monedhave mbretërore nuk zgjati shumë dhe nuk ishte në sasi të mëdha. Sipas prof.dr. Gjongecajt rezulton se qytetet e tjera të Ilirisë në krahasim me Dyrrahun dhe Apoloninë luajnë një rol të dorës së dytë. Monedhat e prera nga Amantia, Olympasi, Oriku, Bylisi apo Skodra, Lisos, ishin prej bronzi.

Vitrina e dytë, përsëri e kuruar nga prof. Dr. Gjongecaj flet për historinë antike të Ilirisë së Jugut dhe të Epirit të Veriut në shekujt V-I p.e.s. Përfaqësimi i monedhës greke, maqedonase në koleksionet e Muzeut bën që ato të flasin edhe për një historik të këtyre monedhave në përgjithësi.

Në koleksionin e kësaj vitrine, të gjetura në territorin shqiptar ka statere të Eginës, të tipit me breshkë, të prera për herë të parë në botën greke nga ky qytet në vitet 550-525 p.e.s., pra, pas Lidisë në Azinë e Vogël, të cilat luajtën një rol shumë të rëndësishëm në qarkullimin monetar në antikitet. Këto janë monedhat më të hershme të gjetura në territorin shqiptar.

Nuk mbeten jashtë koleksionit numizmatik të Bankës as edhe tetradrahmet e famshme të Athinës, të quajtura ndryshe “bufat e Athinës”, ku ato përfaqësohen me prerjet më të hershme të këtij qyteti, në shekullin V p.e.s.

“Pegasët e Korinthit” dhe të kolonive të tij bëjnë pjesë gjithashtu në këtë koleksion. Këto monedha, pavarësisht nga ndryshimet stilistike që pësuan në kohë, patën një ndikim të madh në qarkullimin monetar në Iliri.

Gjithashtu gjenden n koleksionet numizmatike të Bankës së Shqipërisë nga shekulli IV në shek. XX.

Nën hollin qendror të veshur me mozaikë është ndërtuar kasaforta madhështore e bankës, ku dikur ruheshin një pjesë e mbulesave të saj në ar, argjend e stoli të çmuara, së bashku me hambarin e kartëmonedhave në pjesën e poshtme të kasafortës.

Nga vizatimet dhe skicat origjinale të kohës mësojmë se kasaforta njihej me emrin “Dhoma e Thesarit / Camera del Tesoro” dhe rampa përreth saj quhej “korridori i patrullimit / corridoio di ronda”. Me një formë pesëkëndore, Dhoma e Thesarit është e siguruar me struktura murale prej betoni, jashtëzakonisht të fuqishme dhe me një portë hekuri të rëndë, të padepërtueshme.  E hapur për herë të parë për publikun më 2015, gjatë viteve 1938-2010, kjo dhomë ka ruajtur brenda saj pjesë të Thesarit të Shtetit: lingota ari të standardizuar, monedha të arta e të argjendta, gurë dhe stoli të çmuara.

“Shumica e këtyre koleksione i përkasin periudhës kur Shqipëria ka qenë nën perandorinë otomane, kanë qarkulluar monedha të mbretërive dhe shteteve evropiane dhe atyre të kontinentit amerikan”, deklaron Prela.

Banka si institucion financiar u themelua përpara 92 viteve; 2 shtator 1925. U emërtua Banka Kombëtare e Shqipnis  dhe u themelua pas një marrëveshjeje mes Qeverisë Shqiptare dhe një grupi financiar italian.

“Kjo bankë ndiqte standardin e arit. Napolon i ka mbetur nga monedha me napolonin e parë, e cila kishte vlerë 20 franga dhe pesha dhe pastërtia ishte standarde. Simboli i Gjergj Kastriotit është përdorur edhe në kartëmonedha edhe në vitet 20. Në vitin 1925, Shqipëria ka një Bankë Kombëtare e formuar kryesisht me kapital italian”, tha Prela.

Në 1945, qeveria e parë komuniste shqiptare, themeloi Banka e Shtetit Shqiptar, e cila mbështeti zhvillimin e ekonomisë socialiste.

“Banka Kombëtare e Shqipërisë pas Luftës së Dytë Botërore nuk ekziston më. Krijohet Banka e Shtetit Shqiptar. Banka është tashmë një institucion shtetëror. Ajo emeton lekun e saj”, deklaroi ajo.

Banka e Shtetit Shqiptar në vitet e para të veprimtarisë së saj pati në organikë personalitete të njohura si Konstantin Boshnjaku, intelektual i ekonomisë dhe bankingut shqiptar e ndërkombëtar, ndesh pozicionet drejtuese të karrierës së tij mbresëlënëse ishte dhe Drejtori i parë i Përgjithshëm i Bankës së Shtetit Shqiptar.

Ai kundërshtoi hapur kolektivizimin dhe shtetëzimin e pronës private dhe njëjësimin e lekut me denarin jugosllav, duke mbrojtur pavarësinë e Bankës ndaj asaj jugosllave; prof. Dhimitër Pasko ekonomisti, shkrimtari dhe përkthyesi i shquar shqiptar, i njohur ndryshe me emrin e penës Mitrush Kuteli, Anëtar i Këshillit të Administratës dhe Drejtor pranë Drejtorit të Përgjithshëm.

Ai është autor i një prej veprave më serioze e shkencore mbi çështjet e bankingut kombëtar të viteve 1925- 30 dhe monedhës, të shprehura në punimin e tij “Tri problema në Lidhje me Banken Kombetare”. Gjatë periudhës shtator 1943 – prill 1944 për të mos lejuar rishtypjen e frangës shqiptare, Dhimitër Pasko iu kundërvu me vendosmëri autoriteteve ushtarake e civile naziste dhe kundërshtoi rreptë rishtypjen e frangës shqiptare, duke e konsideruar këtë cenim të pashmangshëm të vlerës së saj.

Të njëjtin qëndrim në mbrojtje të monedhës kombëtare Kuteli do të mbante edhe më 1946 ashtu si edhe Kostantin Boshnjaku, kur qeveria e Shqipërisë pranoi propozimin jugosllav për bashkimin doganor dhe parifikimin e monedhës. Një tjetër personalitet është dhe piktori i mirënjohur Kel Kodheli , i cili punoi në Bankën e Shtetit si modelist dhe është piktor i disa prerjeve të lekut e letrave me vlerë.

“Ky koleksion i përket mesit të viteve 60. Ky koleksion është prodhim kinez, por ka si simbole propagandën e kohës. Mund të shohim hidrocentralet. Ky është ai që gabimisht e quajmë leku i ri. Kjo ka nisur në mesin e viteve 60 kur qeveria vendosi t’i hiqte një zero”, sqaron Prela.

Më 2 prill 1992, krijohet Banka e Shqipërisë si bankë qendrore e vendit. Tri banka të tjera shtetërore, u kthyen në banka të nivelit të dytë, duke krijuar sistemin bankar dy nivelor.

Historianët  e konsiderojnë si një ndër muzetë e veçanta dhe të munguara të Shqipërisë. Nëse vendet e zhvilluara kanë një eksperiencë të gjatë në këtë drejtim, Prof.Dr Nevila Nika mendon se Muzeu është edhe pjesë e edukimit, është njohja me hapat të shtetit shqiptar në nivelin financiar.

“Jam jashtëzakonisht e kënaqur që më në fund ky institucion kaq i rëndësishëm ka një vend që rrëfen historinë e vet si institucion por edhe të asaj çka ka ndodhur në territorin tonë nga lashtësia deri në ditët tona”, thekson Prof.Dr Nevila Nika për Ora News. 

Duke vlerësuar përpjekjet e shtetit shqiptar dhe impenjimin e individëve për të përmbyllur këtë projekt, Historiania Nika thotë se edhe në këtë sektor Shqipëria ka patur ulje ngritjet e veta, për të mbërritur në qëndrueshmërinë e monedhës vendase. Gjithashtu për të treguar edhe hyrjen e monedhave të huaja në vendin tonë.

“Nuk është aq me lule edhe jeta e Bankës. Ka pasur problemet e veta. Vështirësitë ekonomike në periudha historike janë reflektuar. Kur vjen në këtë muzeum i ke të gjitha për t’i parë. Periudha e Luftës së Parë Botërore është jashtëzakonisht e vështirë, shprehet Nika. 

Sot duket se Muzeu i Bankës së Shqipërisë është kthyer në një pikë referimi për të gjithë.

“Kuptohet që synimi kryesor ka qenë të mësosh nga ajo dhe të edukosh sepse edukimi me monedhën është se çfarë unë duhet të bëjë me të, si duhet ta shpenzoj”, thotë Prof.Dr Nevila Nika.

Një nga katet e muzeut është quajtur kati edukativ.

“Ka 5 dhoma edukative dedikuar grupmoshave të ndryshme”, nënvizon Prela.

Historia e monedhës shkon shumë larg në kohë dhe zhvillimet e saj lidhen ngushtësisht me civilizimet që e kanë prerë. Roli i lekut nuk lidhet vetëm me funksionet e tij ekonomike, monedha përfaqëson edhe një dëshmi elokuente të historisë tonë.

Marrëdhënia jonë me monedhën është gjithashtu pjesë e kulturës së cilës i përkasim dhe gdhendet në imagjinatat tona. Çelja e një muzeu publik brenda Bankës së Shqipërisë, përpiqet t’i prezantoj thjeshtë dhe qartësisht të gjitha këto çështje. Ajo erdhi si një rezultat natyral i punës së arkeologëve, numizmatëve, historianëve, ekonomistëve dhe nëpunësve.

DITA ju sjell disa foto të realizuara brenda Bankës së Shqipërisë nga gazetarja Entela Resuli.