Nesip Kaçi*
Është e natyrshme të kërkohet me kujdes dhe të mësohet origjina e një njeriu të madh si Ataturku.
Ai ka lindur në Selanik më 25 dhjetor 1881, në një shtëpi modeste pranë limanit, e cila sot është muzeum. Mbi derën e saj lexohen këto fjalë: Ataturku, shpëtimtari i madh dhe heroi i pashoq i Turqisë, ka lindur në këtë shtëpi më 1881”.
Babai i tij, Ali Rizai, ish nëpunës, por më vonë u muar me tregti private. Nëna e Mustafait, Zybejde-ja ka qenë një zonjë shtëpiake.
Kur M. Qemali vazhdonte shkollën e mesme ushtarake, mësuesi i tij, që quhej edhe ai Mustafa, i propozon:
-Unë quhem Mustafa, edhe ti Mustafa, kjo nuk më pëlqen. Midis nesh duhet të ketë një ndryshim, prandaj këtej e tutje emri yt do të jetë Mustafa Qemal.
Fjala Qemal në fjalorin turko-arab ka kuptimin: i pjekur.
Më 1934 ministri i arsimit i asaj kohe tha në radio:
“Mustafa Qemali është ati i turqve” dhe qysh nga kjo ditë gazetat e populli e quajtën Ataturk. Udhëheqësi i Turqisë të nesërmen mori letërnjoftimin e ri, kur mbiemri i tij ishte shkruar: Ataturk.
E vetmja çështje që ka preokupuar biografët dhe që është diskutuar, ishte origjina e gjyshërve të tij. Disa autorë europianë janë përpjekur ta tregojnë nga raca e huaj, psh shkrimtari i famshëm anglez kapiteni Mr. Harold Armstrong shkruan si vijon:
“Ali Rizai dhe Zybejde-ja ndër turqit otomanë bënin një jetë modeste, por fisnike.. Ali Rizai nuk kishte mendime ideale. Qëkurse ish i vogël, duke kaluar malet e Shqipërisë, pati ardhur në Selanik dhe atje gjeti një punë në zyrën e taksave osmane”. (f. 10)
“Zybejdea s’kishte parë shkollë, por shtëpinë e rregullonte mirë. Qe një vajzë e një katundari të ardhur nga Shqipëria e jugut, nënën e kishte shqiptare nga Maqedonia…. ”
“Në kohën e Sulltan Abdylhamitit, vendi ishte mbushur me kryengritje, sidomos Ballkani dhe Manastiri rreth e rrotull qe bërë “depo baruti” që priste çastin e shpërthimit. Burrit energjik, Mustafa Qemalit, këto ngjarje i dukeshin në favor
të dëshirës së tij. Si çdo shqiptari e maqedonasi, instinktet e tij lëviznin
kundër çdo fuqie tiranike. Ai me gjithë shpirt ishte revolucionar dhe
përparimtar.’’f.15-16
Edhe një shkrimtar arab i quajtur Aziz Hanki, ish-ambasador në Ankara, shkruan si vijon:
“Zybejde-ja që vjen nga një baba shqiptar dhe mëmë maqedonase, prej të cilëve ka marrë vullnet, liri, egoizëm dhe ashpërsi, deshte t’i jepte djalit të saj një edukatë fetare.Por Mustafa Qemalit i ziente në damarë gjaku i Lekës së Madh dhe i Mehmet Ali Pashë Kavallës”(f 68-69).
Profesori turk Enver Behnan Shapolyo shkruan:
“Për gjyshërit e Ataturkut kisha pyetur një shok shkolle të Ataturkut, që ka qenë deputet, i quajtur Haxhi Mehmet. Ai më tha: -Gjyshërit e Ataturkut janë nga komuna e Dibrës, Koxhaxhëk, të cilët kishin ardhur nga Konja e Anadollit dhe fl isnin turqisht, për këtë shkak quheshin edhe “konjarë”….. (f. 21)
Shkrimtari i mirënjohur Jakup Kadri Karaosmanoglu, i cili gjatë viteve 1934-36 ka shërbyer në Tiranë si ministër i Turqisë, thotë:
“.. Në fakt prej këtij kombi kanë dalë disa burra shteti të mëdhenj. Po vallë këta njerëz a janë krejtësisht prej racës turke?- Kurrën e kurrës! Disa nga ata janë hungarezë, shqiptarë, boshnjakë, grekë, armenë, izraelitë, të islamizuar..
Po edhe disa shkrimtarë subjektivë të perëndimit, duke gabuar, nuk kanë dashur t’i japin popullit turk këtë nder me burra të mëdhenj. Dhe më në fund janë mundur të na marrin edhe Mustafa Qemalin tonë! Ata janë lodhur ta konsiderojnë Ataturkun si bir i një ati e mëme nga raca e huaj…. ”.
Ende le të shtojmë se, shkrimtari historian Murat Sertoglu me pseudonimin “Eski bir Pehlivan” (Një ish-pelivan), në gazetën Terxhuman të datës 1 prill 1970 ka shkruar si vijon:
“…. Dikur për të mësuar biografi në e Ataturkut dhe sidomos prejardhjen e tij, kisha vajtur deri në Selanik dhe kisha bërë hulumtime… Së pari, shënoj se Ali Rizai efendiu ka qenë njerku i Ataturkut… Babai i vërtetë i Mustafa Qemalit është Beqir Agai. Ai quhej Beqir Aga, shqiptar.. Punonte rojtar në doganë. Ishte i ashpër, por njeri i ndershëm. Zybejde hanëmi ishte bashkëshortja e tij. Beqir Agai kishte vrarë një kaçak, kontrabandist të doganës dhe kishte rënë në burg, ku dhe kishte vdekur…
Zybejde hanëmi nga bashkëshorti i parë ka patur dy djem, Sureja dhe Mustafa dhe një vajzë; Makbule. Zonja Zybejde pasi mbeti e ve, u vendos në çifligun e Muhsin
Beut, afër aeroportit të sotëm në Selanik. Zybejdea, pasi u martua me Ali Riza efendiun, të tre fëmijët jetimë i regjistroi mbi burrin e dytë.. Sureja beu, kur ishte kapiten ushtrie kishte kryer vetëvrasje për një shkak të paditur… ” Unë këto shënime i bëj për t’i shërbyer historisë… ” citon profesori turk Murat Sertoglu…
***
Ky lajm me pretendime të rëndësishme, në shtypin turk dhe në qarqet intelektuale zyrtare bëri bujë. U botuan mjaft shkrime protestuese.
Shkrimtari Murat Sertoglu me pseudonimin “Një ish pelivan” në të njëjtën gazetë (Terxhuman) më datë 4 prill 1970 botonte këtë përgjigje të shkurtër:
“Për shkrimin që botova lidhur me Ataturkun, prej lexuesve mora mjaft letra dhe më kërkuan me telefon. Madje shumë nga ata u munduan të vinin deri në gazetë dhe kërkuan informata plotësuese. Atyre u rekomandova të paraqiten tek ish-ambasadori z. Firuz Kesim, i cili është nga të afërmit e tij fi snorë dhe z. Ali Këllëç që ka qënë pjesëtar më i afërm personal i Ataturkut. Dijenitë e plota mund t’i
siguroni nga ata zotërinj të lartpërmendur”. (Një ish-pelivan-Murat Sertoglu).
Pasi kjo çështje u mbyll, shkruan Nexhip Allpan, kopjet e gazetës “Terxhuman’’ ia dërgova zotit Nezir Leskoviku, i cili kishte ardhur në Stamboll për t’u kuruar dhe banonte pranë bijës së tij. Zoti Nezir Leskoviku më 12 prill 1970 më shkruante:
“Kur lexova shkrimet e ish-pelivanit m’u ngjall një kujtesë. Një ditë në Tiranë, kur po bënim muhabet me disa shokë në kafenenë “Kulla e Sahatit” pranë nesh asistonte edhe një ish-oficer që kishte jetuar në Turqi. Duke u përzier në bisedën tonë tha: “Unë shërbimin ushtarak e kam kryer pranë ushtarëve të M. Qemal Ataturkut. Një ditë Pashai më dha urdhër:
-Sillëm kalin! Ia solla, po ai m’u zemërua duke më pyetur: Hani bunun eyeri? Unë u hutova fare, u shastisa, nuk dija se ç’të bëja, se nuk dija çdo me thënë “eyer”. Pashai e kuptoi hallin tim dhe më sqaroi shqip :
-Shalën more shalën, ku e ka. Pra më duket se mjaft ojnë këto fjalë për t’u bindur se ai fliste shqip si ne’’.
Edhe një ngjarje të jetuar do të shtojmë për të saktësuar se Mustafa Qemali e dinte mirë shqipen : Kur diplomati Asaf Xhaxhuli, kolonjar, më 1926, i paraqiti Ataturkut Letrat Kredenciale dhe filloi t’ia lexonte ato frëngjisht, Ataturku e ndërpreu dhe i tha: Të lutem, mos më folë frëngjisht por turqisht ose shqip, se unë di shqip dhe zoti
Asaf Xhaxhuli ia ktheu shqip. Po kështu bisedat intime të Musftafa Qemalit me Mihal Gramenon dhe Bajo Topullin në Selanik më 1908 janë bërë në shqip.
***
Opinioni intelektual i Turqisë nuk pranon që Ataturku të ketë rrjedhur nga një racë e huaj. Në të vërtetë Mustafa Qemali në Turqi njihet dhe cilësohet si një bashkatdhetar turk, ati i turqve, Ataturk.
Me këto rreshta që po shkruajmë nuk diskutojmë dhe kurrsesi nuk duam të themi që Mustafa Qemali rrjedh nga një racë e huaj. Atëhere kemi bërë pjesë në të njëjtën perandori, atributet dhe kontributet i kishim të përbashkëta. Asnjë herë shqiptarët nuk janë konsideruar racë e huaj në atë perandori, që ishte një nga perandoritë më të mëdha të globit, përkundrazi ata kanë qënë në krye të vendit dhe siç është shprehur ambasadori i Turqisë në Tiranë Ahmet Rifat Okçun, në promovimin e monografisë “Shqiptarët në perandorinë Osmane” shqiptarët kanë qenë margaritarët, diamantet e perandorisë.
Nga komuniteti shqiptar kanë dalë kryevezirët më të fortë që ka patur perandoria siç mund të përmendim Qyprylinjtë, pushteti i të cilëve ka qenë më i fortë dhe më efikas se autoriteti i sulltanëve të asaj kohe, ata e shpëtuan perandorinë nga një rrëzim total, i dhanë gjak.
Shkrimtarja qemaliste Halide Edip Adivar në një letër që i shkruante Ferit Vokopolës më 1937 i thoshte: “Shqiptar do të thotë vëlla i vërtetë, që është shkrirë me jetën e turkut”.
Miku im historian, Prof. Nezir Bata ,që e lexoi këtë libër para se ta botonim, me dashamirësi më tha: “Ti ke qënë ambasador në Turqi, këtë pjesën që flet për origjinën e Ataturkut më mirë hiqe se nuk dihet se si do të mendojnë turqit.
Iu përgjigja mikut tim se këto janë shkruar në shtypin turk, nuk kemi shtuar as pakësuar asnjë gërmë, gjithçka që themi janë marrë nga enciklopeditë, librat dhe gazetat e Turqisë, gjithçka bëhet me dashamirësi për t’i shërbyer historisë.
***
Dhe me që jemi këtu le të themi edhe një episod nga jeta e Mustafait të Madh. Ishte një kohë që në Turqi u shfaq dhe u rrit një frymë ksenofobe ndaj të huajve, bile kjo shfaqej hapur në opinionin publik dhe filluan të përpiloheshin lista për t’i përzënë nga Turqia.
Ndër ithtarët e kësaj fryme ishin dhe zyrtarë të lartë. Një ditë këto lista Ismet Ynonyja ia paraqiti Ataturkut në zyrë, i cili pasi i hodhi një sy, i tha Ynonysë : Më vini mua në krye të listës se edhe unë jam shqiptar. Pas kësaj fryma ksenofobe shkriu si një flluskë sapuni.
Mirëpo pse të lodhemi kot: vetë Ataturku jetëshkrimin dhe kombësinë e tij e ka shkruar me dorën e vet dhe ka theksuar:
“Ne mutlu turkum diyene” që në shqip domethënë: “Sa i lumtur të bëhesh turk.” Shkurt nënvizojmë se Ataturku ka qenë atdhedashës dhe kombdashës turk.
Ataturku për kombësinë kërkonte tre kushte kryesore: “mendime, ndjenja dhe gjuhë turke..’’
Pretendimet dhe imagjinatat e Armstrongut, Ataturku i pat përgënjeshtruar me anën e shkrimtarit dhe gazetarit të mirënjohur Nexhmetin Sadak, në gazetën Aksham me datën 7 dhjetor 1932.
Pashallëku i Egjiptit dhe Mehmet Aliu
Shqiptarët me etnogjenezën arbnore humane në perandorinë osmane nuk ishin egoistë. Sami Frashëri thotë: “Shqiptarët kanë shërbyer më shumë për botën e jo për veten e tyre”. A nuk është kuptimplote kjo poezi popullore: “Ah!, o shqipëtar i mjerë, Seç m’u vrave për të tjerë ; Për të tjerë e për të huaj, Duke hequr edhe vuar ;
Puna të ka shkuar kotë, se ke punuar për botë!”
Perandoria osmane në kohën e tatëpjetës kërcënohej edhe në Lindjen e Mesme edhe në Afrikën Veriore. Shtetet imperialiste si Franca, Anglia, Italia, donin të shtinin në dorë Egjiptin, që kishte vlera të rëndësishme gjeopolitike e strategjike nga pikpamja ekonomike, tregtare dhe ushtarake.
Perandori francez Napoleon Bonaparti më 1798 u nis të pushtonte edhe Egjiptin. Otomanët për t’i prerë hovin dërguan një ushtri të përbërë prej ushtarëve të zgjedhur shqiptarë, të komanduar nga oficerët e dalluar shqiptarë Tahir Pasha dhe Mehmet Aliu nga Kavalla. Mehmet Aliu kishte lindur në Kavallë, por ishte një shqiptar
i kulluar. Pasi theu Napoleon Bonapartin, kapiten Mehmet Aliu u vendos në Misir (Egjipt) dhe më 1801 u emërua Pasha (gjeneral) dhe më 1805 mori në dorë pushtetin lokal të Egjiptit, modernizoi armatën e themeluar prej ushtarëve shqiptarë. Më 1812 nënshtroi bajraktarët me origjinë aziatike Memlukët, që nuk rrinin urtë. Më
1867 vilajeti i Egjiptit i drejtuar nga dinastia e Mehmet Ali Kavallës mori titullin Hidiv. Mehmet Ali Pasha ishte shtrirë deri në Sudan, duke nënshtruar edhe feudalët e Arabisë, që përbënin problem për perandorinë osmane.
Mehmet Aliu deshi të aneksonte edhe Sirinë, që ishte kufi me Anadollin. Porta e lartë, nuk u kënaq, pati frikë se ky kryepasha reformator, që qetësoi Misirin nga pikëpamja politike, ekonomike, kulturore, ndërtimore mund të pushtonte edhe
Stambollin. Ashtu ndodhi. Ushtria e Mehmet Aliut dhe e perandorisë osmane u ballafaquan në Anadoll. Sundimtari i Egjiptit dhe i biri i tij Ibrahim Pasha, erdhën deri në Kytahja, afër Stambollit. Padishahu kërkoi ndihmë nga Rusia, por ndërhyri edhe Anglia. U nënshkrua një marrëveshje në favor të Egjiptit. Sulltan Abdylmexhiti u detyrua ta njohë përsëri Egjiptin si shtet të pavarur më 1841. Në dinastinë e Mehmet Aliut pranë arabishtes dhe turqishtes flitej edhe shqip. Mehmet Ali Kavalla ishte lodhur dhe plakur, ndërroi jetë në Stamboll më 1849 dhe u varros në një tyrbe. Në Aleksandri i është ngritur statuja prej bronxi.
Mehmet Ali Pasha sillej si një perandor. Kishte zhvilluar lidhje diplomatike e politike me shtete të huaja. Ai pati lidhje miqësore me Mustafa Pashë Bushatin, me udhëheqësit popullorë si Zylyftar Poda e Tafi l Buzi ( !833-1835). Dinastia e kësaj familjeje në Egjipt vazhdoi deri më 1956 dhe kanë sunduar këta pashallarë:
Abaz Pasha 1849-1853
Mehmet Sait Pasha 1854- 1863
Ismail Pasha 1863 1875
Mehmet Tevfi k Pasha 1889-1892
Haxhi Ilmi Abaz Pasha 1892- 1914
Hysein Kemal Pasha 1914-1917
Ahmet Fuat Pasha 1917- 1934. Ky sundimtar më 15 mars 1922 ishte shpallur mbreti i Egjiptit.
Mbreti Faruk 1936-1956. Ky bir i Ahmet Fuat Pashës nuk njihet për karakter të mirë. U rrëzua nga revolucioni që udhëhoqi gjenerali Naser dhe u dëbua nga Egjipti më 1956.
*Ish-ambasador i Shqipërisë në Turqi
“Asnjë herë shqiptarët nuk janë konsideruar racë e huaj në atë perandori,”
prandaj s’lanë gjë pa bërë kundër “rracës së tyre”turqit e anadollit??prandaj nuk lejuan gjuhën deri në “ditën e fundit??
“Nga komuniteti shqiptar kanë dalë kryevezirët më të fortë që ka patur perandoria siç mund të përmendim Qyprylinjtë, pushteti i të cilëve ka qenë më i fortë dhe më efikas se autoriteti i sulltanëve të asaj kohe, ata e shpëtuan perandorinë nga një rrëzim total, i dhanë gjak.”
fantastike sidomos fundi i kësaj shprehje krenare të nesip kaçit”ata e shpëtuan perandorinë nga një rrëzim total, i dhanë gjak.”!!nesipi i shkretë,ndoshta i ushqyer me pak para erdoganiste,është krenar për gjakun shqiptar që u derdh për të mbrojtur perandorinë e madhe të osmanëve,të atyre osmanëve që nuk ishin,jo vetëm në gjëndje të drejtonin perandorinë e tyre,por që nuk prodhuan asnjëherë asgjë!!
gjak shqiptari për të shtypur,përveç popujve të tjerë,dhe vetë shqiptarët!
ndoshta kur kalon një farë moshe njeriu pirdhet dhe nga truri,pjerdh dhe patriotizëm e principe!!mjafton një krodhe buke dhe në të sëmës gjithçka!!
KETO I GJEN VETE, APO TI VENE PARA TI LEXOSH
Urime per shkrimin.
ORE, KESHTU I MADH ISHTE.
POR MIREQENIE NUK PA POPULLI I TURQISE NGA 1922 DERI ME 2001.
KETO 15-16 VITE, QE PO SHIKON PAKEZ JETE ME SY.
ty të paguajnë apo e ke kështu në mënyrë vullnetare o bastard shqiptar i këthyer në qën turk??
ME PAGUAJNE, ME PAGUAJNE.
Aq shume na ka dashur Turqia,sa te fundit na leshoi nga thonjte.Aq shume na ka mbrojtur nga serbo-greket,saqe ata bam,Turqia na lidhte kembe e duar.Po te mos u lidhte Turqia kembe e duar shqiptareve ne 1878,ne Lidhjen e Prizrenit shqiptaret e bashkuar ishin ne gjendje te shpartallonin serbet ,malazeste dhe greket bashke.Por Turqise i duheshin tokat shqiptare per t`i perdorur si monedhe kembimi me tokat e Turqise,qe kishte pushtuaer ushtria ruse.Plava,Gucia,Ulqini Tivari,Sanxhaku,Nishi,u kembyen me Besarabine dhe Thraken perendimore qe pushtoi ushtria ruse ne luften ruso-turke te 1877.Kur vullnetaret e Shkodres marshuan te mbrojne Ulqinin ndeshen me trupat turke te udhehequra nga i biri i kryeministrit CAM te Turqise Abedin pashe Dino.Po te ishte e mire Turqia do ta donin Rilindasit(jo keta te Rames)
AQ SHUME NGA KA DASHUR PERANDORIA OSMANE, SA GJATE LIDHJES ME TE, HAPESIRAT SHQIPETARE U 5-FISHUAN.
…Nuk ka asgje qe te quhet ..”i madh”, kjo ne veçanti per shqiptaret e vertete…perkundrazi…!Pikerisht nen pushtetin e ketij “shqiptari” qe ishte i lumtur qe ishte turk, iu ndalua me ligj gjuha shqipe e mbi 1.5 milion shqiptareve te turqizuar nga gjaku dhe surrati ne Turqi…! Sa per shtaret-turq, dihet fundi i tyre si çdo tradgetare te gjakut te vet…koka e prere ne tepsi…Muqit i duhet kujtuar dhe fama e zeze gjate genocidit Armen…!Genocidi i pare i shekullit te kaluar eshte ai armen, i pari dhe me i harruari ne kujtesen e viteve. Ne te kunderten me genocidet qe do te vijonin me pas qe ne nje fare menyre kane njohur pergjegjes ku ata kane dalur edhe para drejtesise, genocidi armen eshte ende jetim ne pergjegjesi. Pergjegjesit jo vetem qe nuk kane paguar kurre por ç’eshte me e keqja Turqia mohon edhe vete ekzistencen e tije, pamvarsisht nga analet historike qe na e sjellin shume te qarte. Ne vitin 1876 vjen ne pushtet sulltani Abdul Hamid II, i quajtur “sulltani i kuq” apo gjakatar. Vjen ne nje moment mjaft delikat per Perendorine Osmane qe gjendet ne renie te lire ekonomike dhe ne krize te rende hemoragjike. Pas shekujsh shtypjeje shume popuj qe perbeni Perendorin Osmane edhe me ndihmen e disa vendeve europjane filluan te shkeputeshin duke u shpallur vende te pamvarura.
Ne te njejten kohe me lufra qe kishin filluar ne vendet ballkanike si ne Rumani Bullgari e Armeni per shkeputjen nga Perendoria, filluan aksione ushtarake kunder popullsise armene dhe “sulltan gjakatari” qe vete ai personalisht qe urdheroi apo inkurojoi eliminimin total te kesaje minoranze te zhvilluar, te pasur dhe kristjane nga me shume se nje mije vjet. Ne dyvjeçarin 1894-1896 regjimente Kurde te quajtura “Hamidie”, te gateshme qe t’i bindeshin urdherave te sulltanatit, ndermoren planin per “zgjidhjen” perfundimtare. Nje skenar te tille na e ofron misionari gjerman Johannes Lepsius(1858-1926), deshmitar okular: “2.493 fshatera te grabitura dhe shkaterruara; te njejtin fat paten edhe 568 Kisha e 77 manastire; 646 fshatera te konvertuara ne islam; 55 prifterinje te konvertuar me force ne islam; 328 Kisha te trasformuara ne Xhami; 546.000 njerz te detyruar te vuajne urine dhe mjerimin; me shume se 300.000 te vdekur, 50.000 jetim dhe 100.000 refugjat pertej Kaukazit. Armenet konsideroheshin si armiq te brendeshem te Perendorise, si agjent rus qe punonin kunder Perendorise Osmane, ose Kaur, armiq te islamit”.
Ne vitin 1909 vine ne pushtet, duke premtuar nje “Turqi te Re”, barazi dhe vllazeri per te gjithe, “Te Rinjet Turq” te Komitetit per Bashkim dhe Progres”, por qe nuk ishin tjeter perveç se nacionalista turq qe vazhduan sistematikisht masakrat mbi popullsisne armene.
Me fillimin e Luftes se Pare boterore dhe largimin e inspektoreve europjan nga territori turk, drejtuesit e ” Komitetit per Bashkim e Progres”, urdheruan ç’armatimin e te gjithe popullsise, nje pretekst qe sherbeu per te armatosur Kurdet dhe Ceçenet duke i furnizuar me armatimet e sekuestruara te popullsise armene. Ne te njejten kohe krijohet nje strukture qenderore e quajtur “Organizata Speciale”, qe duhej te koordinonte venien ne jete te masakres. 250.000 ushtare armen dergohen ne “Bataljonet e Punes”. Ne nentorin e vitit 1914 deklarohet zyrtarisht “Lufta e Shejte”. Ndersa me 24 prill te vitit 1915 arrestohet e gjithe inteligjenca armene, shkrimtare, politikan, intelektual, gazetar, artiste etj, duke mbyllur Shkolla, Kisha dhe organizata te tjera kulturore. Jo rastesisht persekutimet filluan nga intelektualet, qellimi ishte qe popullit armen t’i pritej koka menduese dhe vepruese. Vetem ne mbremjen e 24 prillit vdesin 600 veta, per te zbuluar me vone zhdukjen e klerit dhe te klases politike armene. Shume te krishtere si Ipeshkvi Ignazio Maloyan, perballohen me vdekjen ne menyre heroike.
Ne te gjithe vendin, popullsia turke e thirrur ne “Zhihad” kryen dhunime fizike, perdhunime, tortura, thyerje gjymtyresh, poshterime te tjera ndaj popullsise armene. Paradoksalisht jane 250.000 mije ushtaret armen te ç’armatosur qe hapin me duart e tyre varret masive qe dita dites jane ata qe vriten dhe varrosen aty brenda. Po ne kyte periulle nise edhe deportimi i armeneve drejte shkretetirave te Sirise dhe Mesopotamise veriore. Rreth fundit te vitit 1915 pjesa me e madhe e popullsise armene ka marre rrugen drejt shkretetires siriane Der el Zor, destinacioni i vdekjes se sigurte. 3.000 njerz u deportuan ne shkretetiren siriane, meshkuj mbi moshen 15 vjeçare kalojne nen pushkatimet e grupeve Kurde dhe Ceçene, nje pjese tjeter nuk perballon rrugen e gjate dhe te nxehtit e shkretetires. Ata te pakte qe arrijne ne destinacion, lyhen me karburant dhe digjen te gjalle. Turku Xhevdet Bej, i quajtur si, “Kasapi i Bashkallit”, vendose ne kembet e viktimave patkonjet qe perdoren per Kuajt. Ne vitin 1916, sipas historianit historianit G. Yeghiavan 1. 500. 000 persona jane zhdukur, vrare, dhe deportuar nga territoret e tyre.
Kush arrin t’i shpetoje Zhihadit turk-kurd-çeçen shpergulet ne Armenine lindore ku kontrollohet nga ruset. Por revolicioni bolshevik nuk eshte ndihme per armenet e ikur, dhe pas grushtit te shtetit leninist ata u gjendet mes dy zjarreve.
Fundi i luftes, kapitullimi i Perendorise Osmane dhe Traktati i Sevres te vitit 1920 bene te mundur krijimin e Shtet armen. Fuqite qe vendosen krijimin e shtetit armen akuzuan Turqine per krime kunder humanitetit. Atehere “Te Rinjet Turq” vendosen te legalizonin “trasferimin e perkoheshem” siç e quanin ata deportimin e armeneve, duke i akuzuar si armiq te shtetit turk. Te gjitha pasurite e te deportuareve sekuestrohen nga ana e shtetit, dhe ç’do dhune fizike dhe verbale ishte e lejueshme qe te ushtrohej kunder grave dhe femijeve armen. Marshimi drejt qytetit Alepo(ku behen seleksionimet e te deportuareve ne shkretetire) shoqerohet me burra te varur neper shtyllat e telegrafit dhe peme, kufoma te hedhura anash rruges njera mbi tjetren, dhe femije te hedhur ne ujera te thedha qe shenderrohen ne tabela qitese per pushkataret turq. Deportimi shoqerohej edhe me mosushqimin total te viktimave qe ne shume raste shenderroheshin edhe ne objekt violence nga “gjahtare” te vertete te paguar nga qeveria turke. Shpetimi i vetem per keta njerz ishte te konvertoheshin ne islam.
Nje zyrtar fare i ri turk me emrin Mustafa Qemak Ataturku, Babai i Turqise, sapo erdhi ne pushtet vendosi te fshije nje here e mire prezencen armene ne vend: bile e deklaroi publikisht me 23 prill 1919. Pas vrasjes se me shume se 400.000 armeneve, qe vetem nderhyrja e Rusise sovjetike qe kishte filluar te pushtonte territore ne kaukazin jugperendimor, qe nderpreu spastrimin e plote te popullsise armene nga ana e qeverise se Ataturkut. Popullsia armene qe i mbijetoi genocidit emigroi ne Ciliça(ku edhe aty u shfarosen nga trupat qemaliste) ne Siri dhe Liban. Menyrat vrasese jane nga me te tmershmet, vagona te mbushur me gra dhe femije mbuloheshin me qymyr dhe u jepej flaka. Masakra e fundit ndodh ne vitin 1922: ne Smirne masakrohen greke dhe armen. Sipas historianit G. Jegiavan: “Pjesa me e madhe e genocidit u pergadit dhe u zbatua nga sulltan Abdul Hamid II dhe Te Rinjet Turq, por qe Ataturku qe e çoi deri ne fund, duke sekuestruar te gjitha pasurite personale te kombesise armene”. Ndersa historiani tjeter T. Koguc vlerson se, “po te bejme nje llogari kompleksive te viktimave te genocidit armen, rezultojne te pakten 2 milion persona”, pamvarsisht se shifrat luhaten sipas historianeve te ndryshem, sidoqofte ajo qe spikat me shume eshte se kemi pasur nje sterminim pothuajse komplet te kombesise armene.
E veçanta e genocidit armen qe e ben te ndryshem nga te gjitha tragjedite e tjera, eshte se ai ndahet ne dy pjese. Pjesa e pare fillon ne shekullin e XIX gjate Perendorise Osmane, dhe pjesa e dyte perfundonne shekullin e XX gjate qeverise “demokratike” te Ataturkut, por qe ka nje emerues te perbashket, “shfarosjen ne mase te popullsise armene”.
Pergjegjesite politike te genocidit jane stabilizuar ne Konferencen e paqes te Parisit te vitit 1920, duke bashkefajesuar: sulltanin Abdul Hamid II; Komitetin per Bashkim dhe Progres te perbere nga Talaat(minister i brendeshem dhe pergjegjes juridik, duke qene ai drejteperdrejte qe kishte dhene urdhera nepermjet telegrafit apo direkt ne terren), Xhemal Enver ministri i luftes; dhe sefundi Qemal Ataturkun. Ne vitin 1919 pergjegjesit kryesor te kesaje masakre humane u denuan ne mungese nga nje gjykate per faktin se te gjithe kishin emigruar ne Gjermani.
Ajo qe eshte me e keqja, genocidi armen as ne ditet e sotme nuk eshte njohur dhe pranuar nga qeveria turke, qe ne te kaluaren investoi shuma te medha parashe per te korruptuar historian te ndryshem qe te mohojne ekzistencen e kesaje tragjedie. Ne vitin 1927 Turqia miratoi ligjin qe ndalonte hyrjen e armeneve ne territorin turk. Ndersa ministri i arsimit organizonte seminare per indoktrinimin e profesoreve dhe studenteve per te argumentuar “Trasferimin e Perkoheshem” si nje mbrojtje te shtetit turk nga agjentet rus te kombesise armene. Shteti turk edhe ne ditet e sotme i gjendur ne veshtirsi perballe nje numeri kaq te madhe viktimash, tenton te reduktoje tragjedine ne aksidente singolare duke konsideruar genocidin mbrojtje nga rreziku armen. Nje gje e tille duhet kujtuar per te gjithe ata qe predikojne per hyrjen e Turqise ne Bashkimin Europjan.
Ne librin Historia e Racizmit ne Europe te historianit G. Mosse, thuhet se”genocidi kishte si qellim deportimin e popullsise armene ne shkretetiren siriane dhe vrasjen sa me te madhe te tyre”. Ashtu si Shoha, “qe nje operacion i ralizuar gjate luftes me qellime te qarta per te liruar nje here e mire Turqine nga nje minorance popullsie me kulture dhe besim fetar te ndryshem nga popullsia turke”, i ngjashem me qellimin hitlerian per te zhdukur pakicat hebraike nga Gjermania dhe Europa. Analogjia me e qarte mes dy genocideve eshte deportimi i viktimave; ai hebraik neper vagonet e kafeshve, ndersa ai armen me ecje te detyrueshme.
Te dy keto genocide kane qene te orkestruara dhe kordinuara nga komisione qentrore, por nese ne genocidin nazist elementi rracore ishte qendrore dhe dominiues, ne ate armen ekziston nje rrugedalje, konvertimi ne islam ishte nje menyre per te mbijetuar. Kjo vlen per te gjithe ata shqiptar qe shpesh here edhe me vetedije shprehen se islami tek shqiptaret nuk eshte tresmetuar nepermjet forces. Nese ne genocidin nazist burrokracia, teknika e modernizimi u perdoren me nje efikacitet te plote, ne genocidin armen masakra kryeshin me rite animaleske.
Ngjashmeria e fundit dhe me e llahtarshme me genocidin nazist jane eksperimentet mbi trupin e njeriut. Nese hebrenjet ne kampet naziste ishin shenderruar ne objekte te fanatikut Himmler, per te provuar sa mund te rezistoje nje njeri pa uje dhe ushqim, sa mund te rezistoje nje trup human ne te ftohte apo per te provuar drogera te ndryshme, ne genocidin e armeneve qeveria turke urdheroi Hamid Suat (doktori i bateriologjise turke) per te eksperimentuar mbi trupat armen rezistencen ndaj viruseve te ndryshme si Tifoja apo Malarja.
Turqia nuk eshte i vetmi komb qe ka ushtruar dhune dhe genocid mbi pakicat etniko-fetare dhe nuk eshte i vetmi komb qe duhet shikoje prapa ne histori e turperuar, por nese kombet e tjera e kane gjetur kurajon qe t’i kerkojne te falur njerzimit dhe mbi te gjitha viktimave te tyre, Turqia me nje arrogance te papare vazhdon te poshteroje akoma me shume nje komb te tere duke mohuar nje nder tragjedite me te medha te historise. Pas Parlamentit Europjan, edhe Kongresi Amerikan ka njohur historikisht genocidin armen duke e konsideruar nje nder tragjedite me te dhimbeshme te historise se njerzimit….Koha ka ardhur qe te shpallet boterisht dhe GENOCIDI ZHDUKES i koleres turke ndaj kombit shqiptar…!!!..
…Nuk ka asgje qe te quhet ..”i madh”, kjo ne veçanti per shqiptaret e vertete…perkundrazi…!Pikerisht nen pushtetin e ketij “shqiptari” qe ishte i lumtur qe ishte turk, iu ndalua me ligj gjuha shqipe e mbi 1.5 milion shqiptareve te turqizuar nga gjaku dhe surrati ne Turqi…! Sa per shtaret-turq, dihet fundi i tyre si çdo tradgetare te gjakut te vet…koka e prere ne tepsi…Muqit i duhet kujtuar dhe fama e zeze gjate genocidit Armen…!Genocidi i pare i shekullit te kaluar eshte ai armen, i pari dhe me i harruari ne kujtesen e viteve. Ne te kunderten me genocidet qe do te vijonin me pas qe ne nje fare menyre kane njohur pergjegjes ku ata kane dalur edhe para drejtesise, genocidi armen eshte ende jetim ne pergjegjesi. Pergjegjesit jo vetem qe nuk kane paguar kurre por ç’eshte me e keqja Turqia mohon edhe vete ekzistencen e tije, pamvarsisht nga analet historike qe na e sjellin shume te qarte. Ne vitin 1876 vjen ne pushtet sulltani Abdul Hamid II, i quajtur “sulltani i kuq” apo gjakatar. Vjen ne nje moment mjaft delikat per Perendorine Osmane qe gjendet ne renie te lire ekonomike dhe ne krize te rende hemoragjike. Pas shekujsh shtypjeje shume popuj qe perbeni Perendorin Osmane edhe me ndihmen e disa vendeve europjane filluan te shkeputeshin duke u shpallur vende te pamvarura.
Ne te njejten kohe me lufra qe kishin filluar ne vendet ballkanike si ne Rumani Bullgari e Armeni per shkeputjen nga Perendoria, filluan aksione ushtarake kunder popullsise armene dhe “sulltan gjakatari” qe vete ai personalisht qe urdheroi apo inkurojoi eliminimin total te kesaje minoranze te zhvilluar, te pasur dhe kristjane nga me shume se nje mije vjet. Ne dyvjeçarin 1894-1896 regjimente Kurde te quajtura “Hamidie”, te gateshme qe t’i bindeshin urdherave te sulltanatit, ndermoren planin per “zgjidhjen” perfundimtare. Nje skenar te tille na e ofron misionari gjerman Johannes Lepsius(1858-1926), deshmitar okular: “2.493 fshatera te grabitura dhe shkaterruara; te njejtin fat paten edhe 568 Kisha e 77 manastire; 646 fshatera te konvertuara ne islam; 55 prifterinje te konvertuar me force ne islam; 328 Kisha te trasformuara ne Xhami; 546.000 njerz te detyruar te vuajne urine dhe mjerimin; me shume se 300.000 te vdekur, 50.000 jetim dhe 100.000 refugjat pertej Kaukazit. Armenet konsideroheshin si armiq te brendeshem te Perendorise, si agjent rus qe punonin kunder Perendorise Osmane, ose Kaur, armiq te islamit”.
Ne vitin 1909 vine ne pushtet, duke premtuar nje “Turqi te Re”, barazi dhe vllazeri per te gjithe, “Te Rinjet Turq” te Komitetit per Bashkim dhe Progres”, por qe nuk ishin tjeter perveç se nacionalista turq qe vazhduan sistematikisht masakrat mbi popullsisne armene.
Me fillimin e Luftes se Pare boterore dhe largimin e inspektoreve europjan nga territori turk, drejtuesit e ” Komitetit per Bashkim e Progres”, urdheruan ç’armatimin e te gjithe popullsise, nje pretekst qe sherbeu per te armatosur Kurdet dhe Ceçenet duke i furnizuar me armatimet e sekuestruara te popullsise armene. Ne te njejten kohe krijohet nje strukture qenderore e quajtur “Organizata Speciale”, qe duhej te koordinonte venien ne jete te masakres. 250.000 ushtare armen dergohen ne “Bataljonet e Punes”. Ne nentorin e vitit 1914 deklarohet zyrtarisht “Lufta e Shejte”. Ndersa me 24 prill te vitit 1915 arrestohet e gjithe inteligjenca armene, shkrimtare, politikan, intelektual, gazetar, artiste etj, duke mbyllur Shkolla, Kisha dhe organizata te tjera kulturore. Jo rastesisht persekutimet filluan nga intelektualet, qellimi ishte qe popullit armen t’i pritej koka menduese dhe vepruese. Vetem ne mbremjen e 24 prillit vdesin 600 veta, per te zbuluar me vone zhdukjen e klerit dhe te klases politike armene. Shume te krishtere si Ipeshkvi Ignazio Maloyan, perballohen me vdekjen ne menyre heroike.
Ne te gjithe vendin, popullsia turke e thirrur ne “Zhihad” kryen dhunime fizike, perdhunime, tortura, thyerje gjymtyresh, poshterime te tjera ndaj popullsise armene. Paradoksalisht jane 250.000 mije ushtaret armen te ç’armatosur qe hapin me duart e tyre varret masive qe dita dites jane ata qe vriten dhe varrosen aty brenda. Po ne kyte periulle nise edhe deportimi i armeneve drejte shkretetirave te Sirise dhe Mesopotamise veriore. Rreth fundit te vitit 1915 pjesa me e madhe e popullsise armene ka marre rrugen drejt shkretetires siriane Der el Zor, destinacioni i vdekjes se sigurte. 3.000 njerz u deportuan ne shkretetiren siriane, meshkuj mbi moshen 15 vjeçare kalojne nen pushkatimet e grupeve Kurde dhe Ceçene, nje pjese tjeter nuk perballon rrugen e gjate dhe te nxehtit e shkretetires. Ata te pakte qe arrijne ne destinacion, lyhen me karburant dhe digjen te gjalle. Turku Xhevdet Bej, i quajtur si, “Kasapi i Bashkallit”, vendose ne kembet e viktimave patkonjet qe perdoren per Kuajt. Ne vitin 1916, sipas historianit historianit G. Yeghiavan 1. 500. 000 persona jane zhdukur, vrare, dhe deportuar nga territoret e tyre.
Kush arrin t’i shpetoje Zhihadit turk-kurd-çeçen shpergulet ne Armenine lindore ku kontrollohet nga ruset. Por revolicioni bolshevik nuk eshte ndihme per armenet e ikur, dhe pas grushtit te shtetit leninist ata u gjendet mes dy zjarreve.
Fundi i luftes, kapitullimi i Perendorise Osmane dhe Traktati i Sevres te vitit 1920 bene te mundur krijimin e Shtet armen. Fuqite qe vendosen krijimin e shtetit armen akuzuan Turqine per krime kunder humanitetit. Atehere “Te Rinjet Turq” vendosen te legalizonin “trasferimin e perkoheshem” siç e quanin ata deportimin e armeneve, duke i akuzuar si armiq te shtetit turk. Te gjitha pasurite e te deportuareve sekuestrohen nga ana e shtetit, dhe ç’do dhune fizike dhe verbale ishte e lejueshme qe te ushtrohej kunder grave dhe femijeve armen. Marshimi drejt qytetit Alepo(ku behen seleksionimet e te deportuareve ne shkretetire) shoqerohet me burra te varur neper shtyllat e telegrafit dhe peme, kufoma te hedhura anash rruges njera mbi tjetren, dhe femije te hedhur ne ujera te thedha qe shenderrohen ne tabela qitese per pushkataret turq. Deportimi shoqerohej edhe me mosushqimin total te viktimave qe ne shume raste shenderroheshin edhe ne objekt violence nga “gjahtare” te vertete te paguar nga qeveria turke. Shpetimi i vetem per keta njerz ishte te konvertoheshin ne islam.
Nje zyrtar fare i ri turk me emrin Mustafa Qemak Ataturku, Babai i Turqise, sapo erdhi ne pushtet vendosi te fshije nje here e mire prezencen armene ne vend: bile e deklaroi publikisht me 23 prill 1919. Pas vrasjes se me shume se 400.000 armeneve, qe vetem nderhyrja e Rusise sovjetike qe kishte filluar te pushtonte territore ne kaukazin jugperendimor, qe nderpreu spastrimin e plote te popullsise armene nga ana e qeverise se Ataturkut. Popullsia armene qe i mbijetoi genocidit emigroi ne Ciliça(ku edhe aty u shfarosen nga trupat qemaliste) ne Siri dhe Liban. Menyrat vrasese jane nga me te tmershmet, vagona te mbushur me gra dhe femije mbuloheshin me qymyr dhe u jepej flaka. Masakra e fundit ndodh ne vitin 1922: ne Smirne masakrohen greke dhe armen. Sipas historianit G. Jegiavan: “Pjesa me e madhe e genocidit u pergadit dhe u zbatua nga sulltan Abdul Hamid II dhe Te Rinjet Turq, por qe Ataturku qe e çoi deri ne fund, duke sekuestruar te gjitha pasurite personale te kombesise armene”. Ndersa historiani tjeter T. Koguc vlerson se, “po te bejme nje llogari kompleksive te viktimave te genocidit armen, rezultojne te pakten 2 milion persona”, pamvarsisht se shifrat luhaten sipas historianeve te ndryshem, sidoqofte ajo qe spikat me shume eshte se kemi pasur nje sterminim pothuajse komplet te kombesise armene.
E veçanta e genocidit armen qe e ben te ndryshem nga te gjitha tragjedite e tjera, eshte se ai ndahet ne dy pjese. Pjesa e pare fillon ne shekullin e XIX gjate Perendorise Osmane, dhe pjesa e dyte perfundonne shekullin e XX gjate qeverise “demokratike” te Ataturkut, por qe ka nje emerues te perbashket, “shfarosjen ne mase te popullsise armene”.
Pergjegjesite politike te genocidit jane stabilizuar ne Konferencen e paqes te Parisit te vitit 1920, duke bashkefajesuar: sulltanin Abdul Hamid II; Komitetin per Bashkim dhe Progres te perbere nga Talaat(minister i brendeshem dhe pergjegjes juridik, duke qene ai drejteperdrejte qe kishte dhene urdhera nepermjet telegrafit apo direkt ne terren), Xhemal Enver ministri i luftes; dhe sefundi Qemal Ataturkun. Ne vitin 1919 pergjegjesit kryesor te kesaje masakre humane u denuan ne mungese nga nje gjykate per faktin se te gjithe kishin emigruar ne Gjermani.
Ajo qe eshte me e keqja, genocidi armen as ne ditet e sotme nuk eshte njohur dhe pranuar nga qeveria turke, qe ne te kaluaren investoi shuma te medha parashe per te korruptuar historian te ndryshem qe te mohojne ekzistencen e kesaje tragjedie. Ne vitin 1927 Turqia miratoi ligjin qe ndalonte hyrjen e armeneve ne territorin turk. Ndersa ministri i arsimit organizonte seminare per indoktrinimin e profesoreve dhe studenteve per te argumentuar “Trasferimin e Perkoheshem” si nje mbrojtje te shtetit turk nga agjentet rus te kombesise armene. Shteti turk edhe ne ditet e sotme i gjendur ne veshtirsi perballe nje numeri kaq te madhe viktimash, tenton te reduktoje tragjedine ne aksidente singolare duke konsideruar genocidin mbrojtje nga rreziku armen. Nje gje e tille duhet kujtuar per te gjithe ata qe predikojne per hyrjen e Turqise ne Bashkimin Europjan.
Ne librin Historia e Racizmit ne Europe te historianit G. Mosse, thuhet se”genocidi kishte si qellim deportimin e popullsise armene ne shkretetiren siriane dhe vrasjen sa me te madhe te tyre”. Ashtu si Shoha, “qe nje operacion i ralizuar gjate luftes me qellime te qarta per te liruar nje here e mire Turqine nga nje minorance popullsie me kulture dhe besim fetar te ndryshem nga popullsia turke”, i ngjashem me qellimin hitlerian per te zhdukur pakicat hebraike nga Gjermania dhe Europa. Analogjia me e qarte mes dy genocideve eshte deportimi i viktimave; ai hebraik neper vagonet e kafeshve, ndersa ai armen me ecje te detyrueshme.
Te dy keto genocide kane qene te orkestruara dhe kordinuara nga komisione qentrore, por nese ne genocidin nazist elementi rracore ishte qendrore dhe dominiues, ne ate armen ekziston nje rrugedalje, konvertimi ne islam ishte nje menyre per te mbijetuar. Kjo vlen per te gjithe ata shqiptar qe shpesh here edhe me vetedije shprehen se islami tek shqiptaret nuk eshte tresmetuar nepermjet forces. Nese ne genocidin nazist burrokracia, teknika e modernizimi u perdoren me nje efikacitet te plote, ne genocidin armen masakra kryeshin me rite animaleske.
Ngjashmeria e fundit dhe me e llahtarshme me genocidin nazist jane eksperimentet mbi trupin e njeriut. Nese hebrenjet ne kampet naziste ishin shenderruar ne objekte te fanatikut Himmler, per te provuar sa mund te rezistoje nje njeri pa uje dhe ushqim, sa mund te rezistoje nje trup human ne te ftohte apo per te provuar drogera te ndryshme, ne genocidin e armeneve qeveria turke urdheroi Hamid Suat (doktori i bateriologjise turke) per te eksperimentuar mbi trupat armen rezistencen ndaj viruseve te ndryshme si Tifoja apo Malarja.
Turqia nuk eshte i vetmi komb qe ka ushtruar dhune dhe genocid mbi pakicat etniko-fetare dhe nuk eshte i vetmi komb qe duhet shikoje prapa ne histori e turperuar, por nese kombet e tjera e kane gjetur kurajon qe t’i kerkojne te falur njerzimit dhe mbi te gjitha viktimave te tyre, Turqia me nje arrogance te papare vazhdon te poshteroje akoma me shume nje komb te tere duke mohuar nje nder tragjedite me te medha te historise. Pas Parlamentit Europjan, edhe Kongresi Amerikan ka njohur historikisht genocidin armen duke e konsideruar nje nder tragjedite me te dhimbeshme te historise se njerzimit….Koha ka ardhur qe te shpallet boterisht dhe GENOCIDI ZHDUKES i koleres turke ndaj kombit shqiptar…!!!….
…Nuk ka asgje qe te quhet ..”i madh”, kjo ne veçanti per shqiptaret e vertete…perkundrazi…!Pikerisht nen pushtetin e ketij “shqiptari” qe ishte i lumtur qe ishte turk, iu ndalua me ligj gjuha shqipe e mbi 1.5 milion shqiptareve te turqizuar nga gjaku dhe surrati ne Turqi…! Sa per shtaret-turq, dihet fundi i tyre si çdo tradgetare te gjakut te vet…koka e prere ne tepsi…Muqit i duhet kujtuar dhe fama e zeze gjate genocidit Armen…!Genocidi i pare i shekullit te kaluar eshte ai armen, i pari dhe me i harruari ne kujtesen e viteve. Ne te kunderten me genocidet qe do te vijonin me pas qe ne nje fare menyre kane njohur pergjegjes ku ata kane dalur edhe para drejtesise, genocidi armen eshte ende jetim ne pergjegjesi. Pergjegjesit jo vetem qe nuk kane paguar kurre por ç’eshte me e keqja Turqia mohon edhe vete ekzistencen e tije, pamvarsisht nga analet historike qe na e sjellin shume te qarte. Ne vitin 1876 vjen ne pushtet sulltani Abdul Hamid II, i quajtur “sulltani i kuq” apo gjakatar. Vjen ne nje moment mjaft delikat per Perendorine Osmane qe gjendet ne renie te lire ekonomike dhe ne krize te rende hemoragjike. Pas shekujsh shtypjeje shume popuj qe perbeni Perendorin Osmane edhe me ndihmen e disa vendeve europjane filluan te shkeputeshin duke u shpallur vende te pamvarura.
Ne te njejten kohe me lufra qe kishin filluar ne vendet ballkanike si ne Rumani Bullgari e Armeni per shkeputjen nga Perendoria, filluan aksione ushtarake kunder popullsise armene dhe “sulltan gjakatari” qe vete ai personalisht qe urdheroi apo inkurojoi eliminimin total te kesaje minoranze te zhvilluar, te pasur dhe kristjane nga me shume se nje mije vjet. Ne dyvjeçarin 1894-1896 regjimente Kurde te quajtura “Hamidie”, te gateshme qe t’i bindeshin urdherave te sulltanatit, ndermoren planin per “zgjidhjen” perfundimtare. Nje skenar te tille na e ofron misionari gjerman Johannes Lepsius(1858-1926), deshmitar okular: “2.493 fshatera te grabitura dhe shkaterruara; te njejtin fat paten edhe 568 Kisha e 77 manastire; 646 fshatera te konvertuara ne islam; 55 prifterinje te konvertuar me force ne islam; 328 Kisha te trasformuara ne Xhami; 546.000 njerz te detyruar te vuajne urine dhe mjerimin; me shume se 300.000 te vdekur, 50.000 jetim dhe 100.000 refugjat pertej Kaukazit. Armenet konsideroheshin si armiq te brendeshem te Perendorise, si agjent rus qe punonin kunder Perendorise Osmane, ose Kaur, armiq te islamit”.
Ne vitin 1909 vine ne pushtet, duke premtuar nje “Turqi te Re”, barazi dhe vllazeri per te gjithe, “Te Rinjet Turq” te Komitetit per Bashkim dhe Progres”, por qe nuk ishin tjeter perveç se nacionalista turq qe vazhduan sistematikisht masakrat mbi popullsisne armene.
Me fillimin e Luftes se Pare boterore dhe largimin e inspektoreve europjan nga territori turk, drejtuesit e ” Komitetit per Bashkim e Progres”, urdheruan ç’armatimin e te gjithe popullsise, nje pretekst qe sherbeu per te armatosur Kurdet dhe Ceçenet duke i furnizuar me armatimet e sekuestruara te popullsise armene. Ne te njejten kohe krijohet nje strukture qenderore e quajtur “Organizata Speciale”, qe duhej te koordinonte venien ne jete te masakres. 250.000 ushtare armen dergohen ne “Bataljonet e Punes”. Ne nentorin e vitit 1914 deklarohet zyrtarisht “Lufta e Shejte”. Ndersa me 24 prill te vitit 1915 arrestohet e gjithe inteligjenca armene, shkrimtare, politikan, intelektual, gazetar, artiste etj, duke mbyllur Shkolla, Kisha dhe organizata te tjera kulturore. Jo rastesisht persekutimet filluan nga intelektualet, qellimi ishte qe popullit armen t’i pritej koka menduese dhe vepruese. Vetem ne mbremjen e 24 prillit vdesin 600 veta, per te zbuluar me vone zhdukjen e klerit dhe te klases politike armene. Shume te krishtere si Ipeshkvi Ignazio Maloyan, perballohen me vdekjen ne menyre heroike.
Ne te gjithe vendin, popullsia turke e thirrur ne “Zhihad” kryen dhunime fizike, perdhunime, tortura, thyerje gjymtyresh, poshterime te tjera ndaj popullsise armene. Paradoksalisht jane 250.000 mije ushtaret armen te ç’armatosur qe hapin me duart e tyre varret masive qe dita dites jane ata qe vriten dhe varrosen aty brenda. Po ne kyte periulle nise edhe deportimi i armeneve drejte shkretetirave te Sirise dhe Mesopotamise veriore. Rreth fundit te vitit 1915 pjesa me e madhe e popullsise armene ka marre rrugen drejt shkretetires siriane Der el Zor, destinacioni i vdekjes se sigurte. 3.000 njerz u deportuan ne shkretetiren siriane, meshkuj mbi moshen 15 vjeçare kalojne nen pushkatimet e grupeve Kurde dhe Ceçene, nje pjese tjeter nuk perballon rrugen e gjate dhe te nxehtit e shkretetires. Ata te pakte qe arrijne ne destinacion, lyhen me karburant dhe digjen te gjalle. Turku Xhevdet Bej, i quajtur si, “Kasapi i Bashkallit”, vendose ne kembet e viktimave patkonjet qe perdoren per Kuajt. Ne vitin 1916, sipas historianit historianit G. Yeghiavan 1. 500. 000 persona jane zhdukur, vrare, dhe deportuar nga territoret e tyre.
Kush arrin t’i shpetoje Zhihadit turk-kurd-çeçen shpergulet ne Armenine lindore ku kontrollohet nga ruset. Por revolicioni bolshevik nuk eshte ndihme per armenet e ikur, dhe pas grushtit te shtetit leninist ata u gjendet mes dy zjarreve.
Fundi i luftes, kapitullimi i Perendorise Osmane dhe Traktati i Sevres te vitit 1920 bene te mundur krijimin e Shtet armen. Fuqite qe vendosen krijimin e shtetit armen akuzuan Turqine per krime kunder humanitetit. Atehere “Te Rinjet Turq” vendosen te legalizonin “trasferimin e perkoheshem” siç e quanin ata deportimin e armeneve, duke i akuzuar si armiq te shtetit turk. Te gjitha pasurite e te deportuareve sekuestrohen nga ana e shtetit, dhe ç’do dhune fizike dhe verbale ishte e lejueshme qe te ushtrohej kunder grave dhe femijeve armen. Marshimi drejt qytetit Alepo(ku behen seleksionimet e te deportuareve ne shkretetire) shoqerohet me burra te varur neper shtyllat e telegrafit dhe peme, kufoma te hedhura anash rruges njera mbi tjetren, dhe femije te hedhur ne ujera te thedha qe shenderrohen ne tabela qitese per pushkataret turq. Deportimi shoqerohej edhe me mosushqimin total te viktimave qe ne shume raste shenderroheshin edhe ne objekt violence nga “gjahtare” te vertete te paguar nga qeveria turke. Shpetimi i vetem per keta njerz ishte te konvertoheshin ne islam.
Nje zyrtar fare i ri turk me emrin Mustafa Qemak Ataturku, Babai i Turqise, sapo erdhi ne pushtet vendosi te fshije nje here e mire prezencen armene ne vend: bile e deklaroi publikisht me 23 prill 1919. Pas vrasjes se me shume se 400.000 armeneve, qe vetem nderhyrja e Rusise sovjetike qe kishte filluar te pushtonte territore ne kaukazin jugperendimor, qe nderpreu spastrimin e plote te popullsise armene nga ana e qeverise se Ataturkut. Popullsia armene qe i mbijetoi genocidit emigroi ne Ciliça(ku edhe aty u shfarosen nga trupat qemaliste) ne Siri dhe Liban. Menyrat vrasese jane nga me te tmershmet, vagona te mbushur me gra dhe femije mbuloheshin me qymyr dhe u jepej flaka. Masakra e fundit ndodh ne vitin 1922: ne Smirne masakrohen greke dhe armen. Sipas historianit G. Jegiavan: “Pjesa me e madhe e genocidit u pergadit dhe u zbatua nga sulltan Abdul Hamid II dhe Te Rinjet Turq, por qe Ataturku qe e çoi deri ne fund, duke sekuestruar te gjitha pasurite personale te kombesise armene”. Ndersa historiani tjeter T. Koguc vlerson se, “po te bejme nje llogari kompleksive te viktimave te genocidit armen, rezultojne te pakten 2 milion persona”, pamvarsisht se shifrat luhaten sipas historianeve te ndryshem, sidoqofte ajo qe spikat me shume eshte se kemi pasur nje sterminim pothuajse komplet te kombesise armene.
E veçanta e genocidit armen qe e ben te ndryshem nga te gjitha tragjedite e tjera, eshte se ai ndahet ne dy pjese. Pjesa e pare fillon ne shekullin e XIX gjate Perendorise Osmane, dhe pjesa e dyte perfundonne shekullin e XX gjate qeverise “demokratike” te Ataturkut, por qe ka nje emerues te perbashket, “shfarosjen ne mase te popullsise armene”.
Pergjegjesite politike te genocidit jane stabilizuar ne Konferencen e paqes te Parisit te vitit 1920, duke bashkefajesuar: sulltanin Abdul Hamid II; Komitetin per Bashkim dhe Progres te perbere nga Talaat(minister i brendeshem dhe pergjegjes juridik, duke qene ai drejteperdrejte qe kishte dhene urdhera nepermjet telegrafit apo direkt ne terren), Xhemal Enver ministri i luftes; dhe sefundi Qemal Ataturkun. Ne vitin 1919 pergjegjesit kryesor te kesaje masakre humane u denuan ne mungese nga nje gjykate per faktin se te gjithe kishin emigruar ne Gjermani.
Ajo qe eshte me e keqja, genocidi armen as ne ditet e sotme nuk eshte njohur dhe pranuar nga qeveria turke, qe ne te kaluaren investoi shuma te medha parashe per te korruptuar historian te ndryshem qe te mohojne ekzistencen e kesaje tragjedie. Ne vitin 1927 Turqia miratoi ligjin qe ndalonte hyrjen e armeneve ne territorin turk. Ndersa ministri i arsimit organizonte seminare per indoktrinimin e profesoreve dhe studenteve per te argumentuar “Trasferimin e Perkoheshem” si nje mbrojtje te shtetit turk nga agjentet rus te kombesise armene. Shteti turk edhe ne ditet e sotme i gjendur ne veshtirsi perballe nje numeri kaq te madhe viktimash, tenton te reduktoje tragjedine ne aksidente singolare duke konsideruar genocidin mbrojtje nga rreziku armen. Nje gje e tille duhet kujtuar per te gjithe ata qe predikojne per hyrjen e Turqise ne Bashkimin Europjan.
Ne librin Historia e Racizmit ne Europe te historianit G. Mosse, thuhet se”genocidi kishte si qellim deportimin e popullsise armene ne shkretetiren siriane dhe vrasjen sa me te madhe te tyre”. Ashtu si Shoha, “qe nje operacion i ralizuar gjate luftes me qellime te qarta per te liruar nje here e mire Turqine nga nje minorance popullsie me kulture dhe besim fetar te ndryshem nga popullsia turke”, i ngjashem me qellimin hitlerian per te zhdukur pakicat hebraike nga Gjermania dhe Europa. Analogjia me e qarte mes dy genocideve eshte deportimi i viktimave; ai hebraik neper vagonet e kafeshve, ndersa ai armen me ecje te detyrueshme.
Te dy keto genocide kane qene te orkestruara dhe kordinuara nga komisione qentrore, por nese ne genocidin nazist elementi rracore ishte qendrore dhe dominiues, ne ate armen ekziston nje rrugedalje, konvertimi ne islam ishte nje menyre per te mbijetuar. Kjo vlen per te gjithe ata shqiptar qe shpesh here edhe me vetedije shprehen se islami tek shqiptaret nuk eshte tresmetuar nepermjet forces. Nese ne genocidin nazist burrokracia, teknika e modernizimi u perdoren me nje efikacitet te plote, ne genocidin armen masakra kryeshin me rite animaleske.
Ngjashmeria e fundit dhe me e llahtarshme me genocidin nazist jane eksperimentet mbi trupin e njeriut. Nese hebrenjet ne kampet naziste ishin shenderruar ne objekte te fanatikut Himmler, per te provuar sa mund te rezistoje nje njeri pa uje dhe ushqim, sa mund te rezistoje nje trup human ne te ftohte apo per te provuar drogera te ndryshme, ne genocidin e armeneve qeveria turke urdheroi Hamid Suat (doktori i bateriologjise turke) per te eksperimentuar mbi trupat armen rezistencen ndaj viruseve te ndryshme si Tifoja apo Malarja.
Turqia nuk eshte i vetmi komb qe ka ushtruar dhune dhe genocid mbi pakicat etniko-fetare dhe nuk eshte i vetmi komb qe duhet shikoje prapa ne histori e turperuar, por nese kombet e tjera e kane gjetur kurajon qe t’i kerkojne te falur njerzimit dhe mbi te gjitha viktimave te tyre, Turqia me nje arrogance te papare vazhdon te poshteroje akoma me shume nje komb te tere duke mohuar nje nder tragjedite me te medha te historise. Pas Parlamentit Europjan, edhe Kongresi Amerikan ka njohur historikisht genocidin armen duke e konsideruar nje nder tragjedite me te dhimbeshme te historise se njerzimit….Koha ka ardhur qe te shpallet boterisht dhe GENOCIDI ZHDUKES i koleres turke ndaj kombit shqiptar…!!!……
…Nuk ka asgje qe te quhet ..”i madh”, kjo ne veçanti per shqiptaret e vertete…perkundrazi…!Pikerisht nen pushtetin e ketij “shqiptari” qe ishte i lumtur qe ishte turk, iu ndalua me ligj gjuha shqipe e mbi 1.5 milion shqiptareve te turqizuar nga gjaku dhe surrati ne Turqi…! Sa per shtaret-turq, dihet fundi i tyre si çdo tradgetare te gjakut te vet…koka e prere ne tepsi…Muqit i duhet kujtuar dhe fama e zeze gjate genocidit Armen…!Genocidi i pare i shekullit te kaluar eshte ai armen, i pari dhe me i harruari ne kujtesen e viteve. Ne te kunderten me genocidet qe do te vijonin me pas qe ne nje fare menyre kane njohur pergjegjes ku ata kane dalur edhe para drejtesise, genocidi armen eshte ende jetim ne pergjegjesi. Pergjegjesit jo vetem qe nuk kane paguar kurre por ç’eshte me e keqja Turqia mohon edhe vete ekzistencen e tije, pamvarsisht nga analet historike qe na e sjellin shume te qarte. Ne vitin 1876 vjen ne pushtet sulltani Abdul Hamid II, i quajtur “sulltani i kuq” apo gjakatar. Vjen ne nje moment mjaft delikat per Perendorine Osmane qe gjendet ne renie te lire ekonomike dhe ne krize te rende hemoragjike. Pas shekujsh shtypjeje shume popuj qe perbeni Perendorin Osmane edhe me ndihmen e disa vendeve europjane filluan te shkeputeshin duke u shpallur vende te pamvarura.
Ne te njejten kohe me lufra qe kishin filluar ne vendet ballkanike si ne Rumani Bullgari e Armeni per shkeputjen nga Perendoria, filluan aksione ushtarake kunder popullsise armene dhe “sulltan gjakatari” qe vete ai personalisht qe urdheroi apo inkurojoi eliminimin total te kesaje minoranze te zhvilluar, te pasur dhe kristjane nga me shume se nje mije vjet. Ne dyvjeçarin 1894-1896 regjimente Kurde te quajtura “Hamidie”, te gateshme qe t’i bindeshin urdherave te sulltanatit, ndermoren planin per “zgjidhjen” perfundimtare. Nje skenar te tille na e ofron misionari gjerman Johannes Lepsius(1858-1926), deshmitar okular: “2.493 fshatera te grabitura dhe shkaterruara; te njejtin fat paten edhe 568 Kisha e 77 manastire; 646 fshatera te konvertuara ne islam; 55 prifterinje te konvertuar me force ne islam; 328 Kisha te trasformuara ne Xhami; 546.000 njerz te detyruar te vuajne urine dhe mjerimin; me shume se 300.000 te vdekur, 50.000 jetim dhe 100.000 refugjat pertej Kaukazit. Armenet konsideroheshin si armiq te brendeshem te Perendorise, si agjent rus qe punonin kunder Perendorise Osmane, ose Kaur, armiq te islamit”.
Ne vitin 1909 vine ne pushtet, duke premtuar nje “Turqi te Re”, barazi dhe vllazeri per te gjithe, “Te Rinjet Turq” te Komitetit per Bashkim dhe Progres”, por qe nuk ishin tjeter perveç se nacionalista turq qe vazhduan sistematikisht masakrat mbi popullsisne armene.
Me fillimin e Luftes se Pare boterore dhe largimin e inspektoreve europjan nga territori turk, drejtuesit e ” Komitetit per Bashkim e Progres”, urdheruan ç’armatimin e te gjithe popullsise, nje pretekst qe sherbeu per te armatosur Kurdet dhe Ceçenet duke i furnizuar me armatimet e sekuestruara te popullsise armene. Ne te njejten kohe krijohet nje strukture qenderore e quajtur “Organizata Speciale”, qe duhej te koordinonte venien ne jete te masakres. 250.000 ushtare armen dergohen ne “Bataljonet e Punes”. Ne nentorin e vitit 1914 deklarohet zyrtarisht “Lufta e Shejte”. Ndersa me 24 prill te vitit 1915 arrestohet e gjithe inteligjenca armene, shkrimtare, politikan, intelektual, gazetar, artiste etj, duke mbyllur Shkolla, Kisha dhe organizata te tjera kulturore. Jo rastesisht persekutimet filluan nga intelektualet, qellimi ishte qe popullit armen t’i pritej koka menduese dhe vepruese. Vetem ne mbremjen e 24 prillit vdesin 600 veta, per te zbuluar me vone zhdukjen e klerit dhe te klases politike armene. Shume te krishtere si Ipeshkvi Ignazio Maloyan, perballohen me vdekjen ne menyre heroike.
Ne te gjithe vendin, popullsia turke e thirrur ne “Zhihad” kryen dhunime fizike, perdhunime, tortura, thyerje gjymtyresh, poshterime te tjera ndaj popullsise armene. Paradoksalisht jane 250.000 mije ushtaret armen te ç’armatosur qe hapin me duart e tyre varret masive qe dita dites jane ata qe vriten dhe varrosen aty brenda. Po ne kyte periulle nise edhe deportimi i armeneve drejte shkretetirave te Sirise dhe Mesopotamise veriore. Rreth fundit te vitit 1915 pjesa me e madhe e popullsise armene ka marre rrugen drejt shkretetires siriane Der el Zor, destinacioni i vdekjes se sigurte. 3.000 njerz u deportuan ne shkretetiren siriane, meshkuj mbi moshen 15 vjeçare kalojne nen pushkatimet e grupeve Kurde dhe Ceçene, nje pjese tjeter nuk perballon rrugen e gjate dhe te nxehtit e shkretetires. Ata te pakte qe arrijne ne destinacion, lyhen me karburant dhe digjen te gjalle. Turku Xhevdet Bej, i quajtur si, “Kasapi i Bashkallit”, vendose ne kembet e viktimave patkonjet qe perdoren per Kuajt. Ne vitin 1916, sipas historianit historianit G. Yeghiavan 1. 500. 000 persona jane zhdukur, vrare, dhe deportuar nga territoret e tyre.
Kush arrin t’i shpetoje Zhihadit turk-kurd-çeçen shpergulet ne Armenine lindore ku kontrollohet nga ruset. Por revolicioni bolshevik nuk eshte ndihme per armenet e ikur, dhe pas grushtit te shtetit leninist ata u gjendet mes dy zjarreve.
Fundi i luftes, kapitullimi i Perendorise Osmane dhe Traktati i Sevres te vitit 1920 bene te mundur krijimin e Shtet armen. Fuqite qe vendosen krijimin e shtetit armen akuzuan Turqine per krime kunder humanitetit. Atehere “Te Rinjet Turq” vendosen te legalizonin “trasferimin e perkoheshem” siç e quanin ata deportimin e armeneve, duke i akuzuar si armiq te shtetit turk. Te gjitha pasurite e te deportuareve sekuestrohen nga ana e shtetit, dhe ç’do dhune fizike dhe verbale ishte e lejueshme qe te ushtrohej kunder grave dhe femijeve armen. Marshimi drejt qytetit Alepo(ku behen seleksionimet e te deportuareve ne shkretetire) shoqerohet me burra te varur neper shtyllat e telegrafit dhe peme, kufoma te hedhura anash rruges njera mbi tjetren, dhe femije te hedhur ne ujera te thedha qe shenderrohen ne tabela qitese per pushkataret turq. Deportimi shoqerohej edhe me mosushqimin total te viktimave qe ne shume raste shenderroheshin edhe ne objekt violence nga “gjahtare” te vertete te paguar nga qeveria turke. Shpetimi i vetem per keta njerz ishte te konvertoheshin ne islam.
Nje zyrtar fare i ri turk me emrin Mustafa Qemak Ataturku, Babai i Turqise, sapo erdhi ne pushtet vendosi te fshije nje here e mire prezencen armene ne vend: bile e deklaroi publikisht me 23 prill 1919. Pas vrasjes se me shume se 400.000 armeneve, qe vetem nderhyrja e Rusise sovjetike qe kishte filluar te pushtonte territore ne kaukazin jugperendimor, qe nderpreu spastrimin e plote te popullsise armene nga ana e qeverise se Ataturkut. Popullsia armene qe i mbijetoi genocidit emigroi ne Ciliça(ku edhe aty u shfarosen nga trupat qemaliste) ne Siri dhe Liban. Menyrat vrasese jane nga me te tmershmet, vagona te mbushur me gra dhe femije mbuloheshin me qymyr dhe u jepej flaka. Masakra e fundit ndodh ne vitin 1922: ne Smirne masakrohen greke dhe armen. Sipas historianit G. Jegiavan: “Pjesa me e madhe e genocidit u pergadit dhe u zbatua nga sulltan Abdul Hamid II dhe Te Rinjet Turq, por qe Ataturku qe e çoi deri ne fund, duke sekuestruar te gjitha pasurite personale te kombesise armene”. Ndersa historiani tjeter T. Koguc vlerson se, “po te bejme nje llogari kompleksive te viktimave te genocidit armen, rezultojne te pakten 2 milion persona”, pamvarsisht se shifrat luhaten sipas historianeve te ndryshem, sidoqofte ajo qe spikat me shume eshte se kemi pasur nje sterminim pothuajse komplet te kombesise armene.
E veçanta e genocidit armen qe e ben te ndryshem nga te gjitha tragjedite e tjera, eshte se ai ndahet ne dy pjese. Pjesa e pare fillon ne shekullin e XIX gjate Perendorise Osmane, dhe pjesa e dyte perfundonne shekullin e XX gjate qeverise “demokratike” te Ataturkut, por qe ka nje emerues te perbashket, “shfarosjen ne mase te popullsise armene”.
Pergjegjesite politike te genocidit jane stabilizuar ne Konferencen e paqes te Parisit te vitit 1920, duke bashkefajesuar: sulltanin Abdul Hamid II; Komitetin per Bashkim dhe Progres te perbere nga Talaat(minister i brendeshem dhe pergjegjes juridik, duke qene ai drejteperdrejte qe kishte dhene urdhera nepermjet telegrafit apo direkt ne terren), Xhemal Enver ministri i luftes; dhe sefundi Qemal Ataturkun. Ne vitin 1919 pergjegjesit kryesor te kesaje masakre humane u denuan ne mungese nga nje gjykate per faktin se te gjithe kishin emigruar ne Gjermani.
Ajo qe eshte me e keqja, genocidi armen as ne ditet e sotme nuk eshte njohur dhe pranuar nga qeveria turke, qe ne te kaluaren investoi shuma te medha parashe per te korruptuar historian te ndryshem qe te mohojne ekzistencen e kesaje tragjedie. Ne vitin 1927 Turqia miratoi ligjin qe ndalonte hyrjen e armeneve ne territorin turk. Ndersa ministri i arsimit organizonte seminare per indoktrinimin e profesoreve dhe studenteve per te argumentuar “Trasferimin e Perkoheshem” si nje mbrojtje te shtetit turk nga agjentet rus te kombesise armene. Shteti turk edhe ne ditet e sotme i gjendur ne veshtirsi perballe nje numeri kaq te madhe viktimash, tenton te reduktoje tragjedine ne aksidente singolare duke konsideruar genocidin mbrojtje nga rreziku armen. Nje gje e tille duhet kujtuar per te gjithe ata qe predikojne per hyrjen e Turqise ne Bashkimin Europjan.
Ne librin Historia e Racizmit ne Europe te historianit G. Mosse, thuhet se”genocidi kishte si qellim deportimin e popullsise armene ne shkretetiren siriane dhe vrasjen sa me te madhe te tyre”. Ashtu si Shoha, “qe nje operacion i ralizuar gjate luftes me qellime te qarta per te liruar nje here e mire Turqine nga nje minorance popullsie me kulture dhe besim fetar te ndryshem nga popullsia turke”, i ngjashem me qellimin hitlerian per te zhdukur pakicat hebraike nga Gjermania dhe Europa. Analogjia me e qarte mes dy genocideve eshte deportimi i viktimave; ai hebraik neper vagonet e kafeshve, ndersa ai armen me ecje te detyrueshme.
Te dy keto genocide kane qene te orkestruara dhe kordinuara nga komisione qentrore, por nese ne genocidin nazist elementi rracore ishte qendrore dhe dominiues, ne ate armen ekziston nje rrugedalje, konvertimi ne islam ishte nje menyre per te mbijetuar. Kjo vlen per te gjithe ata shqiptar qe shpesh here edhe me vetedije shprehen se islami tek shqiptaret nuk eshte tresmetuar nepermjet forces. Nese ne genocidin nazist burrokracia, teknika e modernizimi u perdoren me nje efikacitet te plote, ne genocidin armen masakra kryeshin me rite animaleske.
Ngjashmeria e fundit dhe me e llahtarshme me genocidin nazist jane eksperimentet mbi trupin e njeriut. Nese hebrenjet ne kampet naziste ishin shenderruar ne objekte te fanatikut Himmler, per te provuar sa mund te rezistoje nje njeri pa uje dhe ushqim, sa mund te rezistoje nje trup human ne te ftohte apo per te provuar drogera te ndryshme, ne genocidin e armeneve qeveria turke urdheroi Hamid Suat (doktori i bateriologjise turke) per te eksperimentuar mbi trupat armen rezistencen ndaj viruseve te ndryshme si Tifoja apo Malarja.
Turqia nuk eshte i vetmi komb qe ka ushtruar dhune dhe genocid mbi pakicat etniko-fetare dhe nuk eshte i vetmi komb qe duhet shikoje prapa ne histori e turperuar, por nese kombet e tjera e kane gjetur kurajon qe t’i kerkojne te falur njerzimit dhe mbi te gjitha viktimave te tyre, Turqia me nje arrogance te papare vazhdon te poshteroje akoma me shume nje komb te tere duke mohuar nje nder tragjedite me te medha te historise. Pas Parlamentit Europjan, edhe Kongresi Amerikan ka njohur historikisht genocidin armen duke e konsideruar nje nder tragjedite me te dhimbeshme te historise se njerzimit….Koha ka ardhur qe te shpallet boterisht dhe GENOCIDI ZHDUKES i koleres turke ndaj kombit shqiptar…!!!……..
…Nuk ka asgje qe te quhet ..”i madh”, kjo ne veçanti per shqiptaret e vertete…perkundrazi…!Pikerisht nen pushtetin e ketij “shqiptari” qe ishte i lumtur qe ishte turk, iu ndalua me ligj gjuha shqipe e mbi 1.5 milion shqiptareve te turqizuar nga gjaku dhe surrati ne Turqi…! Sa per shtaret-turq, dihet fundi i tyre si çdo tradgetare te gjakut te vet…koka e prere ne tepsi…Muqit i duhet kujtuar dhe fama e zeze gjate genocidit Armen…!Genocidi i pare i shekullit te kaluar eshte ai armen, i pari dhe me i harruari ne kujtesen e viteve. Ne te kunderten me genocidet qe do te vijonin me pas qe ne nje fare menyre kane njohur pergjegjes ku ata kane dalur edhe para drejtesise, genocidi armen eshte ende jetim ne pergjegjesi. Pergjegjesit jo vetem qe nuk kane paguar kurre por ç’eshte me e keqja Turqia mohon edhe vete ekzistencen e tije, pamvarsisht nga analet historike qe na e sjellin shume te qarte. Ne vitin 1876 vjen ne pushtet sulltani Abdul Hamid II, i quajtur “sulltani i kuq” apo gjakatar. Vjen ne nje moment mjaft delikat per Perendorine Osmane qe gjendet ne renie te lire ekonomike dhe ne krize te rende hemoragjike. Pas shekujsh shtypjeje shume popuj qe perbeni Perendorin Osmane edhe me ndihmen e disa vendeve europjane filluan te shkeputeshin duke u shpallur vende te pamvarura.
Ne te njejten kohe me lufra qe kishin filluar ne vendet ballkanike si ne Rumani Bullgari e Armeni per shkeputjen nga Perendoria, filluan aksione ushtarake kunder popullsise armene dhe “sulltan gjakatari” qe vete ai personalisht qe urdheroi apo inkurojoi eliminimin total te kesaje minoranze te zhvilluar, te pasur dhe kristjane nga me shume se nje mije vjet. Ne dyvjeçarin 1894-1896 regjimente Kurde te quajtura “Hamidie”, te gateshme qe t’i bindeshin urdherave te sulltanatit, ndermoren planin per “zgjidhjen” perfundimtare. Nje skenar te tille na e ofron misionari gjerman Johannes Lepsius(1858-1926), deshmitar okular: “2.493 fshatera te grabitura dhe shkaterruara; te njejtin fat paten edhe 568 Kisha e 77 manastire; 646 fshatera te konvertuara ne islam; 55 prifterinje te konvertuar me force ne islam; 328 Kisha te trasformuara ne Xhami; 546.000 njerz te detyruar te vuajne urine dhe mjerimin; me shume se 300.000 te vdekur, 50.000 jetim dhe 100.000 refugjat pertej Kaukazit. Armenet konsideroheshin si armiq te brendeshem te Perendorise, si agjent rus qe punonin kunder Perendorise Osmane, ose Kaur, armiq te islamit”.
Ne vitin 1909 vine ne pushtet, duke premtuar nje “Turqi te Re”, barazi dhe vllazeri per te gjithe, “Te Rinjet Turq” te Komitetit per Bashkim dhe Progres”, por qe nuk ishin tjeter perveç se nacionalista turq qe vazhduan sistematikisht masakrat mbi popullsisne armene.
Me fillimin e Luftes se Pare boterore dhe largimin e inspektoreve europjan nga territori turk, drejtuesit e ” Komitetit per Bashkim e Progres”, urdheruan ç’armatimin e te gjithe popullsise, nje pretekst qe sherbeu per te armatosur Kurdet dhe Ceçenet duke i furnizuar me armatimet e sekuestruara te popullsise armene. Ne te njejten kohe krijohet nje strukture qenderore e quajtur “Organizata Speciale”, qe duhej te koordinonte venien ne jete te masakres. 250.000 ushtare armen dergohen ne “Bataljonet e Punes”. Ne nentorin e vitit 1914 deklarohet zyrtarisht “Lufta e Shejte”. Ndersa me 24 prill te vitit 1915 arrestohet e gjithe inteligjenca armene, shkrimtare, politikan, intelektual, gazetar, artiste etj, duke mbyllur Shkolla, Kisha dhe organizata te tjera kulturore. Jo rastesisht persekutimet filluan nga intelektualet, qellimi ishte qe popullit armen t’i pritej koka menduese dhe vepruese. Vetem ne mbremjen e 24 prillit vdesin 600 veta, per te zbuluar me vone zhdukjen e klerit dhe te klases politike armene. Shume te krishtere si Ipeshkvi Ignazio Maloyan, perballohen me vdekjen ne menyre heroike.
Ne te gjithe vendin, popullsia turke e thirrur ne “Zhihad” kryen dhunime fizike, perdhunime, tortura, thyerje gjymtyresh, poshterime te tjera ndaj popullsise armene. Paradoksalisht jane 250.000 mije ushtaret armen te ç’armatosur qe hapin me duart e tyre varret masive qe dita dites jane ata qe vriten dhe varrosen aty brenda. Po ne kyte periulle nise edhe deportimi i armeneve drejte shkretetirave te Sirise dhe Mesopotamise veriore. Rreth fundit te vitit 1915 pjesa me e madhe e popullsise armene ka marre rrugen drejt shkretetires siriane Der el Zor, destinacioni i vdekjes se sigurte. 3.000 njerz u deportuan ne shkretetiren siriane, meshkuj mbi moshen 15 vjeçare kalojne nen pushkatimet e grupeve Kurde dhe Ceçene, nje pjese tjeter nuk perballon rrugen e gjate dhe te nxehtit e shkretetires. Ata te pakte qe arrijne ne destinacion, lyhen me karburant dhe digjen te gjalle. Turku Xhevdet Bej, i quajtur si, “Kasapi i Bashkallit”, vendose ne kembet e viktimave patkonjet qe perdoren per Kuajt. Ne vitin 1916, sipas historianit historianit G. Yeghiavan 1. 500. 000 persona jane zhdukur, vrare, dhe deportuar nga territoret e tyre.
Kush arrin t’i shpetoje Zhihadit turk-kurd-çeçen shpergulet ne Armenine lindore ku kontrollohet nga ruset. Por revolicioni bolshevik nuk eshte ndihme per armenet e ikur, dhe pas grushtit te shtetit leninist ata u gjendet mes dy zjarreve.
Fundi i luftes, kapitullimi i Perendorise Osmane dhe Traktati i Sevres te vitit 1920 bene te mundur krijimin e Shtet armen. Fuqite qe vendosen krijimin e shtetit armen akuzuan Turqine per krime kunder humanitetit. Atehere “Te Rinjet Turq” vendosen te legalizonin “trasferimin e perkoheshem” siç e quanin ata deportimin e armeneve, duke i akuzuar si armiq te shtetit turk. Te gjitha pasurite e te deportuareve sekuestrohen nga ana e shtetit, dhe ç’do dhune fizike dhe verbale ishte e lejueshme qe te ushtrohej kunder grave dhe femijeve armen. Marshimi drejt qytetit Alepo(ku behen seleksionimet e te deportuareve ne shkretetire) shoqerohet me burra te varur neper shtyllat e telegrafit dhe peme, kufoma te hedhura anash rruges njera mbi tjetren, dhe femije te hedhur ne ujera te thedha qe shenderrohen ne tabela qitese per pushkataret turq. Deportimi shoqerohej edhe me mosushqimin total te viktimave qe ne shume raste shenderroheshin edhe ne objekt violence nga “gjahtare” te vertete te paguar nga qeveria turke. Shpetimi i vetem per keta njerz ishte te konvertoheshin ne islam.
Nje zyrtar fare i ri turk me emrin Mustafa Qemak Ataturku, Babai i Turqise, sapo erdhi ne pushtet vendosi te fshije nje here e mire prezencen armene ne vend: bile e deklaroi publikisht me 23 prill 1919. Pas vrasjes se me shume se 400.000 armeneve, qe vetem nderhyrja e Rusise sovjetike qe kishte filluar te pushtonte territore ne kaukazin jugperendimor, qe nderpreu spastrimin e plote te popullsise armene nga ana e qeverise se Ataturkut. Popullsia armene qe i mbijetoi genocidit emigroi ne Ciliça(ku edhe aty u shfarosen nga trupat qemaliste) ne Siri dhe Liban. Menyrat vrasese jane nga me te tmershmet, vagona te mbushur me gra dhe femije mbuloheshin me qymyr dhe u jepej flaka. Masakra e fundit ndodh ne vitin 1922: ne Smirne masakrohen greke dhe armen. Sipas historianit G. Jegiavan: “Pjesa me e madhe e genocidit u pergadit dhe u zbatua nga sulltan Abdul Hamid II dhe Te Rinjet Turq, por qe Ataturku qe e çoi deri ne fund, duke sekuestruar te gjitha pasurite personale te kombesise armene”. Ndersa historiani tjeter T. Koguc vlerson se, “po te bejme nje llogari kompleksive te viktimave te genocidit armen, rezultojne te pakten 2 milion persona”, pamvarsisht se shifrat luhaten sipas historianeve te ndryshem, sidoqofte ajo qe spikat me shume eshte se kemi pasur nje sterminim pothuajse komplet te kombesise armene.
E veçanta e genocidit armen qe e ben te ndryshem nga te gjitha tragjedite e tjera, eshte se ai ndahet ne dy pjese. Pjesa e pare fillon ne shekullin e XIX gjate Perendorise Osmane, dhe pjesa e dyte perfundonne shekullin e XX gjate qeverise “demokratike” te Ataturkut, por qe ka nje emerues te perbashket, “shfarosjen ne mase te popullsise armene”.
Pergjegjesite politike te genocidit jane stabilizuar ne Konferencen e paqes te Parisit te vitit 1920, duke bashkefajesuar: sulltanin Abdul Hamid II; Komitetin per Bashkim dhe Progres te perbere nga Talaat(minister i brendeshem dhe pergjegjes juridik, duke qene ai drejteperdrejte qe kishte dhene urdhera nepermjet telegrafit apo direkt ne terren), Xhemal Enver ministri i luftes; dhe sefundi Qemal Ataturkun. Ne vitin 1919 pergjegjesit kryesor te kesaje masakre humane u denuan ne mungese nga nje gjykate per faktin se te gjithe kishin emigruar ne Gjermani.
Ajo qe eshte me e keqja, genocidi armen as ne ditet e sotme nuk eshte njohur dhe pranuar nga qeveria turke, qe ne te kaluaren investoi shuma te medha parashe per te korruptuar historian te ndryshem qe te mohojne ekzistencen e kesaje tragjedie. Ne vitin 1927 Turqia miratoi ligjin qe ndalonte hyrjen e armeneve ne territorin turk. Ndersa ministri i arsimit organizonte seminare per indoktrinimin e profesoreve dhe studenteve per te argumentuar “Trasferimin e Perkoheshem” si nje mbrojtje te shtetit turk nga agjentet rus te kombesise armene. Shteti turk edhe ne ditet e sotme i gjendur ne veshtirsi perballe nje numeri kaq te madhe viktimash, tenton te reduktoje tragjedine ne aksidente singolare duke konsideruar genocidin mbrojtje nga rreziku armen. Nje gje e tille duhet kujtuar per te gjithe ata qe predikojne per hyrjen e Turqise ne Bashkimin Europjan.
Ne librin Historia e Racizmit ne Europe te historianit G. Mosse, thuhet se”genocidi kishte si qellim deportimin e popullsise armene ne shkretetiren siriane dhe vrasjen sa me te madhe te tyre”. Ashtu si Shoha, “qe nje operacion i ralizuar gjate luftes me qellime te qarta per te liruar nje here e mire Turqine nga nje minorance popullsie me kulture dhe besim fetar te ndryshem nga popullsia turke”, i ngjashem me qellimin hitlerian per te zhdukur pakicat hebraike nga Gjermania dhe Europa. Analogjia me e qarte mes dy genocideve eshte deportimi i viktimave; ai hebraik neper vagonet e kafeshve, ndersa ai armen me ecje te detyrueshme.
Te dy keto genocide kane qene te orkestruara dhe kordinuara nga komisione qentrore, por nese ne genocidin nazist elementi rracore ishte qendrore dhe dominiues, ne ate armen ekziston nje rrugedalje, konvertimi ne islam ishte nje menyre per te mbijetuar. Kjo vlen per te gjithe ata shqiptar qe shpesh here edhe me vetedije shprehen se islami tek shqiptaret nuk eshte tresmetuar nepermjet forces. Nese ne genocidin nazist burrokracia, teknika e modernizimi u perdoren me nje efikacitet te plote, ne genocidin armen masakra kryeshin me rite animaleske.
Ngjashmeria e fundit dhe me e llahtarshme me genocidin nazist jane eksperimentet mbi trupin e njeriut. Nese hebrenjet ne kampet naziste ishin shenderruar ne objekte te fanatikut Himmler, per te provuar sa mund te rezistoje nje njeri pa uje dhe ushqim, sa mund te rezistoje nje trup human ne te ftohte apo per te provuar drogera te ndryshme, ne genocidin e armeneve qeveria turke urdheroi Hamid Suat (doktori i bateriologjise turke) per te eksperimentuar mbi trupat armen rezistencen ndaj viruseve te ndryshme si Tifoja apo Malarja.
Turqia nuk eshte i vetmi komb qe ka ushtruar dhune dhe genocid mbi pakicat etniko-fetare dhe nuk eshte i vetmi komb qe duhet shikoje prapa ne histori e turperuar, por nese kombet e tjera e kane gjetur kurajon qe t’i kerkojne te falur njerzimit dhe mbi te gjitha viktimave te tyre, Turqia me nje arrogance te papare vazhdon te poshteroje akoma me shume nje komb te tere duke mohuar nje nder tragjedite me te medha te historise. Pas Parlamentit Europjan, edhe Kongresi Amerikan ka njohur historikisht genocidin armen duke e konsideruar nje nder tragjedite me te dhimbeshme te historise se njerzimit….Koha ka ardhur qe te shpallet boterisht dhe GENOCIDI ZHDUKES i koleres turke ndaj kombit shqiptar…!!!……….
…Nuk ka asgje qe te quhet ..”i madh”, kjo ne veçanti per shqiptaret e vertete…perkundrazi…!Pikerisht nen pushtetin e ketij “shqiptari” qe ishte i lumtur qe ishte turk, iu ndalua me ligj gjuha shqipe e mbi 1.5 milion shqiptareve te turqizuar nga gjaku dhe surrati ne Turqi…! Sa per shtaret-turq, dihet fundi i tyre si çdo tradgetare te gjakut te vet…koka e prere ne tepsi…Muqit i duhet kujtuar dhe fama e zeze gjate genocidit Armen…!Genocidi i pare i shekullit te kaluar eshte ai armen, i pari dhe me i harruari ne kujtesen e viteve. Ne te kunderten me genocidet qe do te vijonin me pas qe ne nje fare menyre kane njohur pergjegjes ku ata kane dalur edhe para drejtesise, genocidi armen eshte ende jetim ne pergjegjesi. Pergjegjesit jo vetem qe nuk kane paguar kurre por ç’eshte me e keqja Turqia mohon edhe vete ekzistencen e tije, pamvarsisht nga analet historike qe na e sjellin shume te qarte. Ne vitin 1876 vjen ne pushtet sulltani Abdul Hamid II, i quajtur “sulltani i kuq” apo gjakatar. Vjen ne nje moment mjaft delikat per Perendorine Osmane qe gjendet ne renie te lire ekonomike dhe ne krize te rende hemoragjike. Pas shekujsh shtypjeje shume popuj qe perbeni Perendorin Osmane edhe me ndihmen e disa vendeve europjane filluan te shkeputeshin duke u shpallur vende te pamvarura.
Ne te njejten kohe me lufra qe kishin filluar ne vendet ballkanike si ne Rumani Bullgari e Armeni per shkeputjen nga Perendoria, filluan aksione ushtarake kunder popullsise armene dhe “sulltan gjakatari” qe vete ai personalisht qe urdheroi apo inkurojoi eliminimin total te kesaje minoranze te zhvilluar, te pasur dhe kristjane nga me shume se nje mije vjet. Ne dyvjeçarin 1894-1896 regjimente Kurde te quajtura “Hamidie”, te gateshme qe t’i bindeshin urdherave te sulltanatit, ndermoren planin per “zgjidhjen” perfundimtare. Nje skenar te tille na e ofron misionari gjerman Johannes Lepsius(1858-1926), deshmitar okular: “2.493 fshatera te grabitura dhe shkaterruara; te njejtin fat paten edhe 568 Kisha e 77 manastire; 646 fshatera te konvertuara ne islam; 55 prifterinje te konvertuar me force ne islam; 328 Kisha te trasformuara ne Xhami; 546.000 njerz te detyruar te vuajne urine dhe mjerimin; me shume se 300.000 te vdekur, 50.000 jetim dhe 100.000 refugjat pertej Kaukazit. Armenet konsideroheshin si armiq te brendeshem te Perendorise, si agjent rus qe punonin kunder Perendorise Osmane, ose Kaur, armiq te islamit”.
Ne vitin 1909 vine ne pushtet, duke premtuar nje “Turqi te Re”, barazi dhe vllazeri per te gjithe, “Te Rinjet Turq” te Komitetit per Bashkim dhe Progres”, por qe nuk ishin tjeter perveç se nacionalista turq qe vazhduan sistematikisht masakrat mbi popullsisne armene.
Me fillimin e Luftes se Pare boterore dhe largimin e inspektoreve europjan nga territori turk, drejtuesit e ” Komitetit per Bashkim e Progres”, urdheruan ç’armatimin e te gjithe popullsise, nje pretekst qe sherbeu per te armatosur Kurdet dhe Ceçenet duke i furnizuar me armatimet e sekuestruara te popullsise armene. Ne te njejten kohe krijohet nje strukture qenderore e quajtur “Organizata Speciale”, qe duhej te koordinonte venien ne jete te masakres. 250.000 ushtare armen dergohen ne “Bataljonet e Punes”. Ne nentorin e vitit 1914 deklarohet zyrtarisht “Lufta e Shejte”. Ndersa me 24 prill te vitit 1915 arrestohet e gjithe inteligjenca armene, shkrimtare, politikan, intelektual, gazetar, artiste etj, duke mbyllur Shkolla, Kisha dhe organizata te tjera kulturore. Jo rastesisht persekutimet filluan nga intelektualet, qellimi ishte qe popullit armen t’i pritej koka menduese dhe vepruese. Vetem ne mbremjen e 24 prillit vdesin 600 veta, per te zbuluar me vone zhdukjen e klerit dhe te klases politike armene. Shume te krishtere si Ipeshkvi Ignazio Maloyan, perballohen me vdekjen ne menyre heroike.
Ne te gjithe vendin, popullsia turke e thirrur ne “Zhihad” kryen dhunime fizike, perdhunime, tortura, thyerje gjymtyresh, poshterime te tjera ndaj popullsise armene. Paradoksalisht jane 250.000 mije ushtaret armen te ç’armatosur qe hapin me duart e tyre varret masive qe dita dites jane ata qe vriten dhe varrosen aty brenda. Po ne kyte periulle nise edhe deportimi i armeneve drejte shkretetirave te Sirise dhe Mesopotamise veriore. Rreth fundit te vitit 1915 pjesa me e madhe e popullsise armene ka marre rrugen drejt shkretetires siriane Der el Zor, destinacioni i vdekjes se sigurte. 3.000 njerz u deportuan ne shkretetiren siriane, meshkuj mbi moshen 15 vjeçare kalojne nen pushkatimet e grupeve Kurde dhe Ceçene, nje pjese tjeter nuk perballon rrugen e gjate dhe te nxehtit e shkretetires. Ata te pakte qe arrijne ne destinacion, lyhen me karburant dhe digjen te gjalle. Turku Xhevdet Bej, i quajtur si, “Kasapi i Bashkallit”, vendose ne kembet e viktimave patkonjet qe perdoren per Kuajt. Ne vitin 1916, sipas historianit historianit G. Yeghiavan 1. 500. 000 persona jane zhdukur, vrare, dhe deportuar nga territoret e tyre.
Kush arrin t’i shpetoje Zhihadit turk-kurd-çeçen shpergulet ne Armenine lindore ku kontrollohet nga ruset. Por revolicioni bolshevik nuk eshte ndihme per armenet e ikur, dhe pas grushtit te shtetit leninist ata u gjendet mes dy zjarreve.
Fundi i luftes, kapitullimi i Perendorise Osmane dhe Traktati i Sevres te vitit 1920 bene te mundur krijimin e Shtet armen. Fuqite qe vendosen krijimin e shtetit armen akuzuan Turqine per krime kunder humanitetit. Atehere “Te Rinjet Turq” vendosen te legalizonin “trasferimin e perkoheshem” siç e quanin ata deportimin e armeneve, duke i akuzuar si armiq te shtetit turk. Te gjitha pasurite e te deportuareve sekuestrohen nga ana e shtetit, dhe ç’do dhune fizike dhe verbale ishte e lejueshme qe te ushtrohej kunder grave dhe femijeve armen. Marshimi drejt qytetit Alepo(ku behen seleksionimet e te deportuareve ne shkretetire) shoqerohet me burra te varur neper shtyllat e telegrafit dhe peme, kufoma te hedhura anash rruges njera mbi tjetren, dhe femije te hedhur ne ujera te thedha qe shenderrohen ne tabela qitese per pushkataret turq. Deportimi shoqerohej edhe me mosushqimin total te viktimave qe ne shume raste shenderroheshin edhe ne objekt violence nga “gjahtare” te vertete te paguar nga qeveria turke. Shpetimi i vetem per keta njerz ishte te konvertoheshin ne islam.
Nje zyrtar fare i ri turk me emrin Mustafa Qemak Ataturku, Babai i Turqise, sapo erdhi ne pushtet vendosi te fshije nje here e mire prezencen armene ne vend: bile e deklaroi publikisht me 23 prill 1919. Pas vrasjes se me shume se 400.000 armeneve, qe vetem nderhyrja e Rusise sovjetike qe kishte filluar te pushtonte territore ne kaukazin jugperendimor, qe nderpreu spastrimin e plote te popullsise armene nga ana e qeverise se Ataturkut. Popullsia armene qe i mbijetoi genocidit emigroi ne Ciliça(ku edhe aty u shfarosen nga trupat qemaliste) ne Siri dhe Liban. Menyrat vrasese jane nga me te tmershmet, vagona te mbushur me gra dhe femije mbuloheshin me qymyr dhe u jepej flaka. Masakra e fundit ndodh ne vitin 1922: ne Smirne masakrohen greke dhe armen. Sipas historianit G. Jegiavan: “Pjesa me e madhe e genocidit u pergadit dhe u zbatua nga sulltan Abdul Hamid II dhe Te Rinjet Turq, por qe Ataturku qe e çoi deri ne fund, duke sekuestruar te gjitha pasurite personale te kombesise armene”. Ndersa historiani tjeter T. Koguc vlerson se, “po te bejme nje llogari kompleksive te viktimave te genocidit armen, rezultojne te pakten 2 milion persona”, pamvarsisht se shifrat luhaten sipas historianeve te ndryshem, sidoqofte ajo qe spikat me shume eshte se kemi pasur nje sterminim pothuajse komplet te kombesise armene.
E veçanta e genocidit armen qe e ben te ndryshem nga te gjitha tragjedite e tjera, eshte se ai ndahet ne dy pjese. Pjesa e pare fillon ne shekullin e XIX gjate Perendorise Osmane, dhe pjesa e dyte perfundonne shekullin e XX gjate qeverise “demokratike” te Ataturkut, por qe ka nje emerues te perbashket, “shfarosjen ne mase te popullsise armene”.
Pergjegjesite politike te genocidit jane stabilizuar ne Konferencen e paqes te Parisit te vitit 1920, duke bashkefajesuar: sulltanin Abdul Hamid II; Komitetin per Bashkim dhe Progres te perbere nga Talaat(minister i brendeshem dhe pergjegjes juridik, duke qene ai drejteperdrejte qe kishte dhene urdhera nepermjet telegrafit apo direkt ne terren), Xhemal Enver ministri i luftes; dhe sefundi Qemal Ataturkun. Ne vitin 1919 pergjegjesit kryesor te kesaje masakre humane u denuan ne mungese nga nje gjykate per faktin se te gjithe kishin emigruar ne Gjermani.
Ajo qe eshte me e keqja, genocidi armen as ne ditet e sotme nuk eshte njohur dhe pranuar nga qeveria turke, qe ne te kaluaren investoi shuma te medha parashe per te korruptuar historian te ndryshem qe te mohojne ekzistencen e kesaje tragjedie. Ne vitin 1927 Turqia miratoi ligjin qe ndalonte hyrjen e armeneve ne territorin turk. Ndersa ministri i arsimit organizonte seminare per indoktrinimin e profesoreve dhe studenteve per te argumentuar “Trasferimin e Perkoheshem” si nje mbrojtje te shtetit turk nga agjentet rus te kombesise armene. Shteti turk edhe ne ditet e sotme i gjendur ne veshtirsi perballe nje numeri kaq te madhe viktimash, tenton te reduktoje tragjedine ne aksidente singolare duke konsideruar genocidin mbrojtje nga rreziku armen. Nje gje e tille duhet kujtuar per te gjithe ata qe predikojne per hyrjen e Turqise ne Bashkimin Europjan.
Ne librin Historia e Racizmit ne Europe te historianit G. Mosse, thuhet se”genocidi kishte si qellim deportimin e popullsise armene ne shkretetiren siriane dhe vrasjen sa me te madhe te tyre”. Ashtu si Shoha, “qe nje operacion i ralizuar gjate luftes me qellime te qarta per te liruar nje here e mire Turqine nga nje minorance popullsie me kulture dhe besim fetar te ndryshem nga popullsia turke”, i ngjashem me qellimin hitlerian per te zhdukur pakicat hebraike nga Gjermania dhe Europa. Analogjia me e qarte mes dy genocideve eshte deportimi i viktimave; ai hebraik neper vagonet e kafeshve, ndersa ai armen me ecje te detyrueshme.
Te dy keto genocide kane qene te orkestruara dhe kordinuara nga komisione qentrore, por nese ne genocidin nazist elementi rracore ishte qendrore dhe dominiues, ne ate armen ekziston nje rrugedalje, konvertimi ne islam ishte nje menyre per te mbijetuar. Kjo vlen per te gjithe ata shqiptar qe shpesh here edhe me vetedije shprehen se islami tek shqiptaret nuk eshte tresmetuar nepermjet forces. Nese ne genocidin nazist burrokracia, teknika e modernizimi u perdoren me nje efikacitet te plote, ne genocidin armen masakra kryeshin me rite animaleske.
Ngjashmeria e fundit dhe me e llahtarshme me genocidin nazist jane eksperimentet mbi trupin e njeriut. Nese hebrenjet ne kampet naziste ishin shenderruar ne objekte te fanatikut Himmler, per te provuar sa mund te rezistoje nje njeri pa uje dhe ushqim, sa mund te rezistoje nje trup human ne te ftohte apo per te provuar drogera te ndryshme, ne genocidin e armeneve qeveria turke urdheroi Hamid Suat (doktori i bateriologjise turke) per te eksperimentuar mbi trupat armen rezistencen ndaj viruseve te ndryshme si Tifoja apo Malarja.
Turqia nuk eshte i vetmi komb qe ka ushtruar dhune dhe genocid mbi pakicat etniko-fetare dhe nuk eshte i vetmi komb qe duhet shikoje prapa ne histori e turperuar, por nese kombet e tjera e kane gjetur kurajon qe t’i kerkojne te falur njerzimit dhe mbi te gjitha viktimave te tyre, Turqia me nje arrogance te papare vazhdon te poshteroje akoma me shume nje komb te tere duke mohuar nje nder tragjedite me te medha te historise. Pas Parlamentit Europjan, edhe Kongresi Amerikan ka njohur historikisht genocidin armen duke e konsideruar nje nder tragjedite me te dhimbeshme te historise se njerzimit….Koha ka ardhur qe te shpallet boterisht dhe GENOCIDI ZHDUKES i koleres turke ndaj kombit shqiptar…!!!…………
…Nuk ka asgje qe te quhet ..”i madh”, kjo ne veçanti per shqiptaret e vertete…perkundrazi…!Pikerisht nen pushtetin e ketij “shqiptari” qe ishte i lumtur qe ishte turk, iu ndalua me ligj gjuha shqipe e mbi 1.5 milion shqiptareve te turqizuar nga gjaku dhe surrati ne Turqi…! Sa per shtaret-turq, dihet fundi i tyre si çdo tradgetare te gjakut te vet…koka e prere ne tepsi…Muqit i duhet kujtuar dhe fama e zeze gjate genocidit Armen…!Genocidi i pare i shekullit te kaluar eshte ai armen, i pari dhe me i harruari ne kujtesen e viteve. Ne te kunderten me genocidet qe do te vijonin me pas qe ne nje fare menyre kane njohur pergjegjes ku ata kane dalur edhe para drejtesise, genocidi armen eshte ende jetim ne pergjegjesi. Pergjegjesit jo vetem qe nuk kane paguar kurre por ç’eshte me e keqja Turqia mohon edhe vete ekzistencen e tije, pamvarsisht nga analet historike qe na e sjellin shume te qarte. Ne vitin 1876 vjen ne pushtet sulltani Abdul Hamid II, i quajtur “sulltani i kuq” apo gjakatar. Vjen ne nje moment mjaft delikat per Perendorine Osmane qe gjendet ne renie te lire ekonomike dhe ne krize te rende hemoragjike. Pas shekujsh shtypjeje shume popuj qe perbeni Perendorin Osmane edhe me ndihmen e disa vendeve europjane filluan te shkeputeshin duke u shpallur vende te pamvarura.
Ne te njejten kohe me lufra qe kishin filluar ne vendet ballkanike si ne Rumani Bullgari e Armeni per shkeputjen nga Perendoria, filluan aksione ushtarake kunder popullsise armene dhe “sulltan gjakatari” qe vete ai personalisht qe urdheroi apo inkurojoi eliminimin total te kesaje minoranze te zhvilluar, te pasur dhe kristjane nga me shume se nje mije vjet. Ne dyvjeçarin 1894-1896 regjimente Kurde te quajtura “Hamidie”, te gateshme qe t’i bindeshin urdherave te sulltanatit, ndermoren planin per “zgjidhjen” perfundimtare. Nje skenar te tille na e ofron misionari gjerman Johannes Lepsius(1858-1926), deshmitar okular: “2.493 fshatera te grabitura dhe shkaterruara; te njejtin fat paten edhe 568 Kisha e 77 manastire; 646 fshatera te konvertuara ne islam; 55 prifterinje te konvertuar me force ne islam; 328 Kisha te trasformuara ne Xhami; 546.000 njerz te detyruar te vuajne urine dhe mjerimin; me shume se 300.000 te vdekur, 50.000 jetim dhe 100.000 refugjat pertej Kaukazit. Armenet konsideroheshin si armiq te brendeshem te Perendorise, si agjent rus qe punonin kunder Perendorise Osmane, ose Kaur, armiq te islamit”.
Ne vitin 1909 vine ne pushtet, duke premtuar nje “Turqi te Re”, barazi dhe vllazeri per te gjithe, “Te Rinjet Turq” te Komitetit per Bashkim dhe Progres”, por qe nuk ishin tjeter perveç se nacionalista turq qe vazhduan sistematikisht masakrat mbi popullsisne armene.
Me fillimin e Luftes se Pare boterore dhe largimin e inspektoreve europjan nga territori turk, drejtuesit e ” Komitetit per Bashkim e Progres”, urdheruan ç’armatimin e te gjithe popullsise, nje pretekst qe sherbeu per te armatosur Kurdet dhe Ceçenet duke i furnizuar me armatimet e sekuestruara te popullsise armene. Ne te njejten kohe krijohet nje strukture qenderore e quajtur “Organizata Speciale”, qe duhej te koordinonte venien ne jete te masakres. 250.000 ushtare armen dergohen ne “Bataljonet e Punes”. Ne nentorin e vitit 1914 deklarohet zyrtarisht “Lufta e Shejte”. Ndersa me 24 prill te vitit 1915 arrestohet e gjithe inteligjenca armene, shkrimtare, politikan, intelektual, gazetar, artiste etj, duke mbyllur Shkolla, Kisha dhe organizata te tjera kulturore. Jo rastesisht persekutimet filluan nga intelektualet, qellimi ishte qe popullit armen t’i pritej koka menduese dhe vepruese. Vetem ne mbremjen e 24 prillit vdesin 600 veta, per te zbuluar me vone zhdukjen e klerit dhe te klases politike armene. Shume te krishtere si Ipeshkvi Ignazio Maloyan, perballohen me vdekjen ne menyre heroike.
Ne te gjithe vendin, popullsia turke e thirrur ne “Zhihad” kryen dhunime fizike, perdhunime, tortura, thyerje gjymtyresh, poshterime te tjera ndaj popullsise armene. Paradoksalisht jane 250.000 mije ushtaret armen te ç’armatosur qe hapin me duart e tyre varret masive qe dita dites jane ata qe vriten dhe varrosen aty brenda. Po ne kyte periulle nise edhe deportimi i armeneve drejte shkretetirave te Sirise dhe Mesopotamise veriore. Rreth fundit te vitit 1915 pjesa me e madhe e popullsise armene ka marre rrugen drejt shkretetires siriane Der el Zor, destinacioni i vdekjes se sigurte. 3.000 njerz u deportuan ne shkretetiren siriane, meshkuj mbi moshen 15 vjeçare kalojne nen pushkatimet e grupeve Kurde dhe Ceçene, nje pjese tjeter nuk perballon rrugen e gjate dhe te nxehtit e shkretetires. Ata te pakte qe arrijne ne destinacion, lyhen me karburant dhe digjen te gjalle. Turku Xhevdet Bej, i quajtur si, “Kasapi i Bashkallit”, vendose ne kembet e viktimave patkonjet qe perdoren per Kuajt. Ne vitin 1916, sipas historianit historianit G. Yeghiavan 1. 500. 000 persona jane zhdukur, vrare, dhe deportuar nga territoret e tyre.
Kush arrin t’i shpetoje Zhihadit turk-kurd-çeçen shpergulet ne Armenine lindore ku kontrollohet nga ruset. Por revolicioni bolshevik nuk eshte ndihme per armenet e ikur, dhe pas grushtit te shtetit leninist ata u gjendet mes dy zjarreve.
Fundi i luftes, kapitullimi i Perendorise Osmane dhe Traktati i Sevres te vitit 1920 bene te mundur krijimin e Shtet armen. Fuqite qe vendosen krijimin e shtetit armen akuzuan Turqine per krime kunder humanitetit. Atehere “Te Rinjet Turq” vendosen te legalizonin “trasferimin e perkoheshem” siç e quanin ata deportimin e armeneve, duke i akuzuar si armiq te shtetit turk. Te gjitha pasurite e te deportuareve sekuestrohen nga ana e shtetit, dhe ç’do dhune fizike dhe verbale ishte e lejueshme qe te ushtrohej kunder grave dhe femijeve armen. Marshimi drejt qytetit Alepo(ku behen seleksionimet e te deportuareve ne shkretetire) shoqerohet me burra te varur neper shtyllat e telegrafit dhe peme, kufoma te hedhura anash rruges njera mbi tjetren, dhe femije te hedhur ne ujera te thedha qe shenderrohen ne tabela qitese per pushkataret turq. Deportimi shoqerohej edhe me mosushqimin total te viktimave qe ne shume raste shenderroheshin edhe ne objekt violence nga “gjahtare” te vertete te paguar nga qeveria turke. Shpetimi i vetem per keta njerz ishte te konvertoheshin ne islam.
Nje zyrtar fare i ri turk me emrin Mustafa Qemak Ataturku, Babai i Turqise, sapo erdhi ne pushtet vendosi te fshije nje here e mire prezencen armene ne vend: bile e deklaroi publikisht me 23 prill 1919. Pas vrasjes se me shume se 400.000 armeneve, qe vetem nderhyrja e Rusise sovjetike qe kishte filluar te pushtonte territore ne kaukazin jugperendimor, qe nderpreu spastrimin e plote te popullsise armene nga ana e qeverise se Ataturkut. Popullsia armene qe i mbijetoi genocidit emigroi ne Ciliça(ku edhe aty u shfarosen nga trupat qemaliste) ne Siri dhe Liban. Menyrat vrasese jane nga me te tmershmet, vagona te mbushur me gra dhe femije mbuloheshin me qymyr dhe u jepej flaka. Masakra e fundit ndodh ne vitin 1922: ne Smirne masakrohen greke dhe armen. Sipas historianit G. Jegiavan: “Pjesa me e madhe e genocidit u pergadit dhe u zbatua nga sulltan Abdul Hamid II dhe Te Rinjet Turq, por qe Ataturku qe e çoi deri ne fund, duke sekuestruar te gjitha pasurite personale te kombesise armene”. Ndersa historiani tjeter T. Koguc vlerson se, “po te bejme nje llogari kompleksive te viktimave te genocidit armen, rezultojne te pakten 2 milion persona”, pamvarsisht se shifrat luhaten sipas historianeve te ndryshem, sidoqofte ajo qe spikat me shume eshte se kemi pasur nje sterminim pothuajse komplet te kombesise armene.
E veçanta e genocidit armen qe e ben te ndryshem nga te gjitha tragjedite e tjera, eshte se ai ndahet ne dy pjese. Pjesa e pare fillon ne shekullin e XIX gjate Perendorise Osmane, dhe pjesa e dyte perfundonne shekullin e XX gjate qeverise “demokratike” te Ataturkut, por qe ka nje emerues te perbashket, “shfarosjen ne mase te popullsise armene”.
Pergjegjesite politike te genocidit jane stabilizuar ne Konferencen e paqes te Parisit te vitit 1920, duke bashkefajesuar: sulltanin Abdul Hamid II; Komitetin per Bashkim dhe Progres te perbere nga Talaat(minister i brendeshem dhe pergjegjes juridik, duke qene ai drejteperdrejte qe kishte dhene urdhera nepermjet telegrafit apo direkt ne terren), Xhemal Enver ministri i luftes; dhe sefundi Qemal Ataturkun. Ne vitin 1919 pergjegjesit kryesor te kesaje masakre humane u denuan ne mungese nga nje gjykate per faktin se te gjithe kishin emigruar ne Gjermani.
Ajo qe eshte me e keqja, genocidi armen as ne ditet e sotme nuk eshte njohur dhe pranuar nga qeveria turke, qe ne te kaluaren investoi shuma te medha parashe per te korruptuar historian te ndryshem qe te mohojne ekzistencen e kesaje tragjedie. Ne vitin 1927 Turqia miratoi ligjin qe ndalonte hyrjen e armeneve ne territorin turk. Ndersa ministri i arsimit organizonte seminare per indoktrinimin e profesoreve dhe studenteve per te argumentuar “Trasferimin e Perkoheshem” si nje mbrojtje te shtetit turk nga agjentet rus te kombesise armene. Shteti turk edhe ne ditet e sotme i gjendur ne veshtirsi perballe nje numeri kaq te madhe viktimash, tenton te reduktoje tragjedine ne aksidente singolare duke konsideruar genocidin mbrojtje nga rreziku armen. Nje gje e tille duhet kujtuar per te gjithe ata qe predikojne per hyrjen e Turqise ne Bashkimin Europjan.
Ne librin Historia e Racizmit ne Europe te historianit G. Mosse, thuhet se”genocidi kishte si qellim deportimin e popullsise armene ne shkretetiren siriane dhe vrasjen sa me te madhe te tyre”. Ashtu si Shoha, “qe nje operacion i ralizuar gjate luftes me qellime te qarta per te liruar nje here e mire Turqine nga nje minorance popullsie me kulture dhe besim fetar te ndryshem nga popullsia turke”, i ngjashem me qellimin hitlerian per te zhdukur pakicat hebraike nga Gjermania dhe Europa. Analogjia me e qarte mes dy genocideve eshte deportimi i viktimave; ai hebraik neper vagonet e kafeshve, ndersa ai armen me ecje te detyrueshme.
Te dy keto genocide kane qene te orkestruara dhe kordinuara nga komisione qentrore, por nese ne genocidin nazist elementi rracore ishte qendrore dhe dominiues, ne ate armen ekziston nje rrugedalje, konvertimi ne islam ishte nje menyre per te mbijetuar. Kjo vlen per te gjithe ata shqiptar qe shpesh here edhe me vetedije shprehen se islami tek shqiptaret nuk eshte tresmetuar nepermjet forces. Nese ne genocidin nazist burrokracia, teknika e modernizimi u perdoren me nje efikacitet te plote, ne genocidin armen masakra kryeshin me rite animaleske.
Ngjashmeria e fundit dhe me e llahtarshme me genocidin nazist jane eksperimentet mbi trupin e njeriut. Nese hebrenjet ne kampet naziste ishin shenderruar ne objekte te fanatikut Himmler, per te provuar sa mund te rezistoje nje njeri pa uje dhe ushqim, sa mund te rezistoje nje trup human ne te ftohte apo per te provuar drogera te ndryshme, ne genocidin e armeneve qeveria turke urdheroi Hamid Suat (doktori i bateriologjise turke) per te eksperimentuar mbi trupat armen rezistencen ndaj viruseve te ndryshme si Tifoja apo Malarja.
Turqia nuk eshte i vetmi komb qe ka ushtruar dhune dhe genocid mbi pakicat etniko-fetare dhe nuk eshte i vetmi komb qe duhet shikoje prapa ne histori e turperuar, por nese kombet e tjera e kane gjetur kurajon qe t’i kerkojne te falur njerzimit dhe mbi te gjitha viktimave te tyre, Turqia me nje arrogance te papare vazhdon te poshteroje akoma me shume nje komb te tere duke mohuar nje nder tragjedite me te medha te historise. Pas Parlamentit Europjan, edhe Kongresi Amerikan ka njohur historikisht genocidin armen duke e konsideruar nje nder tragjedite me te dhimbeshme te historise se njerzimit….Koha ka ardhur qe te shpallet boterisht dhe GENOCIDI ZHDUKES i koleres turke ndaj kombit shqiptar…!!!…………..
…Nuk ka asgje qe te quhet ..”i madh”, kjo ne veçanti per shqiptaret e vertete…perkundrazi…!Pikerisht nen pushtetin e ketij “shqiptari” qe ishte i lumtur qe ishte turk, iu ndalua me ligj gjuha shqipe e mbi 1.5 milion shqiptareve te turqizuar nga gjaku dhe surrati ne Turqi…! Sa per shqiptaret-turq,ne sherbim te portes se nalte, dihet fundi i tyre si çdo tradhetari te gjakut te vet…koka e prere ne tepsi…Muqit i duhet kujtuar dhe fama e zeze gjate genocidit Armen…!Genocidi i pare i shekullit te kaluar eshte ai armen, i pari dhe me i harruari ne kujtesen e viteve. Ne te kunderten me genocidet qe do te vijonin me pas qe ne nje fare menyre kane njohur pergjegjes ku ata kane dalur edhe para drejtesise, genocidi armen eshte ende jetim ne pergjegjesi. Pergjegjesit jo vetem qe nuk kane paguar kurre por ç’eshte me e keqja Turqia mohon edhe vete ekzistencen e tije, pamvarsisht nga analet historike qe na e sjellin shume te qarte. Ne vitin 1876 vjen ne pushtet sulltani Abdul Hamid II, i quajtur “sulltani i kuq” apo gjakatar. Vjen ne nje moment mjaft delikat per Perendorine Osmane qe gjendet ne renie te lire ekonomike dhe ne krize te rende hemoragjike. Pas shekujsh shtypjeje shume popuj qe perbeni Perendorin Osmane edhe me ndihmen e disa vendeve europjane filluan te shkeputeshin duke u shpallur vende te pamvarura.
Ne te njejten kohe me lufra qe kishin filluar ne vendet ballkanike si ne Rumani Bullgari e Armeni per shkeputjen nga Perendoria, filluan aksione ushtarake kunder popullsise armene dhe “sulltan gjakatari” qe vete ai personalisht qe urdheroi apo inkurojoi eliminimin total te kesaje minoranze te zhvilluar, te pasur dhe kristjane nga me shume se nje mije vjet. Ne dyvjeçarin 1894-1896 regjimente Kurde te quajtura “Hamidie”, te gateshme qe t’i bindeshin urdherave te sulltanatit, ndermoren planin per “zgjidhjen” perfundimtare. Nje skenar te tille na e ofron misionari gjerman Johannes Lepsius(1858-1926), deshmitar okular: “2.493 fshatera te grabitura dhe shkaterruara; te njejtin fat paten edhe 568 Kisha e 77 manastire; 646 fshatera te konvertuara ne islam; 55 prifterinje te konvertuar me force ne islam; 328 Kisha te trasformuara ne Xhami; 546.000 njerz te detyruar te vuajne urine dhe mjerimin; me shume se 300.000 te vdekur, 50.000 jetim dhe 100.000 refugjat pertej Kaukazit. Armenet konsideroheshin si armiq te brendeshem te Perendorise, si agjent rus qe punonin kunder Perendorise Osmane, ose Kaur, armiq te islamit”.
Ne vitin 1909 vine ne pushtet, duke premtuar nje “Turqi te Re”, barazi dhe vllazeri per te gjithe, “Te Rinjet Turq” te Komitetit per Bashkim dhe Progres”, por qe nuk ishin tjeter perveç se nacionalista turq qe vazhduan sistematikisht masakrat mbi popullsisne armene.
Me fillimin e Luftes se Pare boterore dhe largimin e inspektoreve europjan nga territori turk, drejtuesit e ” Komitetit per Bashkim e Progres”, urdheruan ç’armatimin e te gjithe popullsise, nje pretekst qe sherbeu per te armatosur Kurdet dhe Ceçenet duke i furnizuar me armatimet e sekuestruara te popullsise armene. Ne te njejten kohe krijohet nje strukture qenderore e quajtur “Organizata Speciale”, qe duhej te koordinonte venien ne jete te masakres. 250.000 ushtare armen dergohen ne “Bataljonet e Punes”. Ne nentorin e vitit 1914 deklarohet zyrtarisht “Lufta e Shejte”. Ndersa me 24 prill te vitit 1915 arrestohet e gjithe inteligjenca armene, shkrimtare, politikan, intelektual, gazetar, artiste etj, duke mbyllur Shkolla, Kisha dhe organizata te tjera kulturore. Jo rastesisht persekutimet filluan nga intelektualet, qellimi ishte qe popullit armen t’i pritej koka menduese dhe vepruese. Vetem ne mbremjen e 24 prillit vdesin 600 veta, per te zbuluar me vone zhdukjen e klerit dhe te klases politike armene. Shume te krishtere si Ipeshkvi Ignazio Maloyan, perballohen me vdekjen ne menyre heroike.
Ne te gjithe vendin, popullsia turke e thirrur ne “Zhihad” kryen dhunime fizike, perdhunime, tortura, thyerje gjymtyresh, poshterime te tjera ndaj popullsise armene. Paradoksalisht jane 250.000 mije ushtaret armen te ç’armatosur qe hapin me duart e tyre varret masive qe dita dites jane ata qe vriten dhe varrosen aty brenda. Po ne kyte periulle nise edhe deportimi i armeneve drejte shkretetirave te Sirise dhe Mesopotamise veriore. Rreth fundit te vitit 1915 pjesa me e madhe e popullsise armene ka marre rrugen drejt shkretetires siriane Der el Zor, destinacioni i vdekjes se sigurte. 3.000 njerz u deportuan ne shkretetiren siriane, meshkuj mbi moshen 15 vjeçare kalojne nen pushkatimet e grupeve Kurde dhe Ceçene, nje pjese tjeter nuk perballon rrugen e gjate dhe te nxehtit e shkretetires. Ata te pakte qe arrijne ne destinacion, lyhen me karburant dhe digjen te gjalle. Turku Xhevdet Bej, i quajtur si, “Kasapi i Bashkallit”, vendose ne kembet e viktimave patkonjet qe perdoren per Kuajt. Ne vitin 1916, sipas historianit historianit G. Yeghiavan 1. 500. 000 persona jane zhdukur, vrare, dhe deportuar nga territoret e tyre.
Kush arrin t’i shpetoje Zhihadit turk-kurd-çeçen shpergulet ne Armenine lindore ku kontrollohet nga ruset. Por revolicioni bolshevik nuk eshte ndihme per armenet e ikur, dhe pas grushtit te shtetit leninist ata u gjendet mes dy zjarreve.
Fundi i luftes, kapitullimi i Perendorise Osmane dhe Traktati i Sevres te vitit 1920 bene te mundur krijimin e Shtet armen. Fuqite qe vendosen krijimin e shtetit armen akuzuan Turqine per krime kunder humanitetit. Atehere “Te Rinjet Turq” vendosen te legalizonin “trasferimin e perkoheshem” siç e quanin ata deportimin e armeneve, duke i akuzuar si armiq te shtetit turk. Te gjitha pasurite e te deportuareve sekuestrohen nga ana e shtetit, dhe ç’do dhune fizike dhe verbale ishte e lejueshme qe te ushtrohej kunder grave dhe femijeve armen. Marshimi drejt qytetit Alepo(ku behen seleksionimet e te deportuareve ne shkretetire) shoqerohet me burra te varur neper shtyllat e telegrafit dhe peme, kufoma te hedhura anash rruges njera mbi tjetren, dhe femije te hedhur ne ujera te thedha qe shenderrohen ne tabela qitese per pushkataret turq. Deportimi shoqerohej edhe me mosushqimin total te viktimave qe ne shume raste shenderroheshin edhe ne objekt violence nga “gjahtare” te vertete te paguar nga qeveria turke. Shpetimi i vetem per keta njerz ishte te konvertoheshin ne islam.
Nje zyrtar fare i ri turk me emrin Mustafa Qemak Ataturku, Babai i Turqise, sapo erdhi ne pushtet vendosi te fshije nje here e mire prezencen armene ne vend: bile e deklaroi publikisht me 23 prill 1919. Pas vrasjes se me shume se 400.000 armeneve, qe vetem nderhyrja e Rusise sovjetike qe kishte filluar te pushtonte territore ne kaukazin jugperendimor, qe nderpreu spastrimin e plote te popullsise armene nga ana e qeverise se Ataturkut. Popullsia armene qe i mbijetoi genocidit emigroi ne Ciliça(ku edhe aty u shfarosen nga trupat qemaliste) ne Siri dhe Liban. Menyrat vrasese jane nga me te tmershmet, vagona te mbushur me gra dhe femije mbuloheshin me qymyr dhe u jepej flaka. Masakra e fundit ndodh ne vitin 1922: ne Smirne masakrohen greke dhe armen. Sipas historianit G. Jegiavan: “Pjesa me e madhe e genocidit u pergadit dhe u zbatua nga sulltan Abdul Hamid II dhe Te Rinjet Turq, por qe Ataturku qe e çoi deri ne fund, duke sekuestruar te gjitha pasurite personale te kombesise armene”. Ndersa historiani tjeter T. Koguc vlerson se, “po te bejme nje llogari kompleksive te viktimave te genocidit armen, rezultojne te pakten 2 milion persona”, pamvarsisht se shifrat luhaten sipas historianeve te ndryshem, sidoqofte ajo qe spikat me shume eshte se kemi pasur nje sterminim pothuajse komplet te kombesise armene.
E veçanta e genocidit armen qe e ben te ndryshem nga te gjitha tragjedite e tjera, eshte se ai ndahet ne dy pjese. Pjesa e pare fillon ne shekullin e XIX gjate Perendorise Osmane, dhe pjesa e dyte perfundonne shekullin e XX gjate qeverise “demokratike” te Ataturkut, por qe ka nje emerues te perbashket, “shfarosjen ne mase te popullsise armene”.
Pergjegjesite politike te genocidit jane stabilizuar ne Konferencen e paqes te Parisit te vitit 1920, duke bashkefajesuar: sulltanin Abdul Hamid II; Komitetin per Bashkim dhe Progres te perbere nga Talaat(minister i brendeshem dhe pergjegjes juridik, duke qene ai drejteperdrejte qe kishte dhene urdhera nepermjet telegrafit apo direkt ne terren), Xhemal Enver ministri i luftes; dhe sefundi Qemal Ataturkun. Ne vitin 1919 pergjegjesit kryesor te kesaje masakre humane u denuan ne mungese nga nje gjykate per faktin se te gjithe kishin emigruar ne Gjermani.
Ajo qe eshte me e keqja, genocidi armen as ne ditet e sotme nuk eshte njohur dhe pranuar nga qeveria turke, qe ne te kaluaren investoi shuma te medha parashe per te korruptuar historian te ndryshem qe te mohojne ekzistencen e kesaje tragjedie. Ne vitin 1927 Turqia miratoi ligjin qe ndalonte hyrjen e armeneve ne territorin turk. Ndersa ministri i arsimit organizonte seminare per indoktrinimin e profesoreve dhe studenteve per te argumentuar “Trasferimin e Perkoheshem” si nje mbrojtje te shtetit turk nga agjentet rus te kombesise armene. Shteti turk edhe ne ditet e sotme i gjendur ne veshtirsi perballe nje numeri kaq te madhe viktimash, tenton te reduktoje tragjedine ne aksidente singolare duke konsideruar genocidin mbrojtje nga rreziku armen. Nje gje e tille duhet kujtuar per te gjithe ata qe predikojne per hyrjen e Turqise ne Bashkimin Europjan.
Ne librin Historia e Racizmit ne Europe te historianit G. Mosse, thuhet se”genocidi kishte si qellim deportimin e popullsise armene ne shkretetiren siriane dhe vrasjen sa me te madhe te tyre”. Ashtu si Shoha, “qe nje operacion i ralizuar gjate luftes me qellime te qarta per te liruar nje here e mire Turqine nga nje minorance popullsie me kulture dhe besim fetar te ndryshem nga popullsia turke”, i ngjashem me qellimin hitlerian per te zhdukur pakicat hebraike nga Gjermania dhe Europa. Analogjia me e qarte mes dy genocideve eshte deportimi i viktimave; ai hebraik neper vagonet e kafeshve, ndersa ai armen me ecje te detyrueshme.
Te dy keto genocide kane qene te orkestruara dhe kordinuara nga komisione qentrore, por nese ne genocidin nazist elementi rracore ishte qendrore dhe dominiues, ne ate armen ekziston nje rrugedalje, konvertimi ne islam ishte nje menyre per te mbijetuar. Kjo vlen per te gjithe ata shqiptar qe shpesh here edhe me vetedije shprehen se islami tek shqiptaret nuk eshte tresmetuar nepermjet forces. Nese ne genocidin nazist burrokracia, teknika e modernizimi u perdoren me nje efikacitet te plote, ne genocidin armen masakra kryeshin me rite animaleske.
Ngjashmeria e fundit dhe me e llahtarshme me genocidin nazist jane eksperimentet mbi trupin e njeriut. Nese hebrenjet ne kampet naziste ishin shenderruar ne objekte te fanatikut Himmler, per te provuar sa mund te rezistoje nje njeri pa uje dhe ushqim, sa mund te rezistoje nje trup human ne te ftohte apo per te provuar drogera te ndryshme, ne genocidin e armeneve qeveria turke urdheroi Hamid Suat (doktori i bateriologjise turke) per te eksperimentuar mbi trupat armen rezistencen ndaj viruseve te ndryshme si Tifoja apo Malarja.
Turqia nuk eshte i vetmi komb qe ka ushtruar dhune dhe genocid mbi pakicat etniko-fetare dhe nuk eshte i vetmi komb qe duhet shikoje prapa ne histori e turperuar, por nese kombet e tjera e kane gjetur kurajon qe t’i kerkojne te falur njerzimit dhe mbi te gjitha viktimave te tyre, Turqia me nje arrogance te papare vazhdon te poshteroje akoma me shume nje komb te tere duke mohuar nje nder tragjedite me te medha te historise. Pas Parlamentit Europjan, edhe Kongresi Amerikan ka njohur historikisht genocidin armen duke e konsideruar nje nder tragjedite me te dhimbeshme te historise se njerzimit….Koha ka ardhur qe te shpallet boterisht dhe GENOCIDI ZHDUKES i koleres turke ndaj kombit shqiptar…!!!
mirë që amerikani e ka zakon ti botojë 20 herë komentet e tij!?
po ju të redaksisë a i keni sytë në ballë??
pao merr rrogën dhe VK se mbushet faqja me një komnet??
më falni se harrova!!
ju duhen kliket!!
Them se pergjigja gjendet te ky shkrim . Thyerja jone me Europen ka ndodhur pikerisht per keto fakte kokeforte . Ti sherbesh osmanllinjve , njerezve me çnjerezor qe kish pare koha , nuk ka sesi te mos pesosh edhe pasojat . Shiko , kur behet fjale per perandorine osmane , pertej interesave gjeopolitike , beteja eshte kulturore . Ishin , jane dy bote e dy kultura te ndryshme . Kostandinopoja kryeqendra e perandorise Romake . Nga ku u farketuan principet baze te krishterimit . Dhe barbarite arabe qe u leshuan mbi kete qytetrim qe ishte djepi i kontinentit te vjeter . Rastesi apo zgjedhje me koshience , fakti qe konvertimi i popullates ne me shume se 3/4 , eshte domethenes . Kuptohet qe edhe perqendrimi ishte me i madh kundrejt ballkanit . Por fakt mbetet sr te tjeret nuk shquhen per nje vasalitet si ky i yni . Levizjet per pavaresi filluan nje shekull para se shqiptaret te mevetesoheshin . Dhe ketu mbase eshte edhe themra e Akilit . Teorite jo po s’ na lane , nuk ishin pjekir kushtet , etj , nuk bindin asnje . Greket p.sh. Ishin po aq te pushtuar sa ne . Por problemi eshte se perkatesia e besimit mbeti e pa ndryshuar . Dhe fakti qe shqiptaret e atjeshem krijuan nje shtet te perbashket , ishte pikerisht edhe te qenurit te krishtere . Gje qe ne Shqiperine e eperme nuk ndodhte , ose fare pak rezistence sporadike . Po kurrsesi ne nivel kombetar . Ja pikerishte . Prej atyre vezireve e pashallareve te lartepermendur . Sepse edhe gjuha qe nuk lejohej , bente pjese ne filosofine e bajraqeve . Me mire pasha e me plote hareme e saraje , se tribune te mendimit e te mos nenshtrimit . Kur e degjon edhe nga deshmite , ne rastin konkrete nga nje ish ambasador , fakti qe Ataturk pranonte se ishte shqiptar , Qyprillinjte , etj vezire , nuk bene nje here nje perpjekje . Jo per ti dhene pavaresine vendit te origjines , po per te bere ” 1 km ” hekurudhe apo nje rruge makine , apo nje teater , etj . Zero Absolute . Toke e djegur . Prandaj edhe mendoj se nuk duhet te mburremi me keto figura . Mund te mburresh me Edit Durham-in , edhe pse angleze , beri aq sa nuk kishin bere te gjithe burrat e ktij dheu te marre se bashku . Mund te flasin per nje “shqiptar te madh ” , per presidentin e Shba-ve Wilson. Qe mbrojti te drejten e shtetit shqiptar . Mund te krenohemi me kedo qe dha sa mundi per kete toke . Po jo per preardhjen e mbretit te Egjiptit qe paska bere lufte me mamluket . Kur shoh ca diskutime te zjarrta , por me nje shqipe te bastarduar , duke bere be e rrufe per Turqine dhe Erdoganin e tyre , mendja te thote qe keta jane mbetje arkaike te nje epoke te zeze . Shihni sot . Nato ( perendimi i krishtere ) , i beri me dy shtete shqiptaret . Çfare ndodh ? Ngrihen sot pas 20 vjetesh dhe shqipfolesit kerkojne kalifatin . Denigrojne figurat tona kombetare . Dhunojne istitucionet e njohiura edhe nderkombetarishte si shqiptare – kosovare . Dhe e gjitha per nje vasalitet e nostalgji historike kundrejte babà dovletit . Ne shqiptaret e te gjithe trevave duhet te bejne nje zgjedhje me veten , Po edhe me Europen . Duhet te qartezojme qasjen Tone si komb Europian , ku edhte duan te shkojme . Apo do vazhdojme te ushqejme nostalgji me disa atavizma qe kane mbire si fare e keqe . Qe duan te ndryshojne kursin tone te filluar qe nga koha e Skenderbeut , e deri te Ismail Qemali , Isa Buletini . Qe tek Asdreni e deri tek Kadareja , Qosja , etj . Shqiptaret Jane per miqesine me vendin qe u beri stre e i mbeshteti me ushtri , Ameriken Gjermanine , etj . Apo duan menxyren qe po e kthem boten ne mesjete . Me ligje sadistesh , e me dhunimin e gjithe kulturave qe humanizmi ka perjetuar .
Jini felliqesira te verteta , ju moderatoret ! A jini njeres , apo robote qe bejne punen tuaj ?! Si lejon skandale te tilla , nje gazete serjoze ?! A jeni profesioniste te pergjegjshem , Ju , z. Thano dhe i gjithe stafi juaj , qe…. lejoni nje publikoni nje komentues te vetem te ka zere gjithe hapesiren e komentuesve , nje me emrin “Amerikani” ?! Nuk kam asgje me te , por me stafin e gazetes dhe moderatoret e komenteve , qe jane krejt funderina , aspak korrekte me publikimin e komenteve !
Ju lutem ( me pak shprese) , te mos me censuroni !
plotësisht të drejtë!!
janë bërllog fare!!idiotër të klasit të parë!!
por jo kur vejn fjala për të marrë rrogën!
aty nuk të falin qindarkën!!
O MERIKANO, PASKE SHKARE FARE.
Amerikano,e paske bombarduar si ne Vietnam kete faqe!