“Nuk mendojmë se është asnjëri më i denjë”…

Gazeta “DITA” sjell sot në vëmendje të lexuesve një tekst të pazakontë, për natyrën e një gazete të përditshme. Është një tekst i marrë nga libri i shkrimtarit dhe studiuesit të njohur Simon Sebag Montefiore, veprën e të cilit, “Stalini, në oborrin e carit të kuq” e gjejmë të përkthyer edhe në shqip, falë shtëpisë botuese “55”, e drejtuar nga Fahri Balliu.  Ky tekst i pazakontë për Stalinin dikur në Rusi, vjen pas një ngjarje të pazakontë, madje unike për sa i takon Berishës dhe Partisë Demokratike, sot në Shqipëri. Për herë të parë në 20 vite Berisha pranon të dorëzojë pushtetin dhe pranon se  është mundur me vota. Ka humbur zgjedhjet në vitin 1997, por akuzoi “revolucionin e kuq komunist” për përmbysje dhe nuk pranoi kurrë që humbi me vota. Humbi zgjedhjet në vitin 2001, por u kundërpërgjigj me “Dushkun” dhe tjetërsimin e vjedhjen e votave të partisë së tij. E kështu mbijetoi…deri më 23 qershor të këtij viti, kur rezultatet e nxorën humbës total, rezultatet e përballën me një disfatë të paimagjinueshme për askënd.

Ndaj dhe për herë të parë ne kemi parë Berishën që nuk ka më ç’ti bëjë disfatës dhe del e pranon atë. Por ky rast unik, ka dhe një rrjedhojë tjetër jo më pak të rëndësishme. Përball Partinë Demokratike me humbjen. Ne asnjëherë më parë nuk kemi pasur shansin të shohim këtë parti, se si reagon ajo përballë një disfate që nuk lë shteg për justifikime, përballë një plebishiti, përballë një refuzimi mbarëpopullor ndaj saj, ndaj saj dhe ndaj liderit të saj fuqiplotë.

 Në përpjekje për të kuptuar, gjetëm disa ngjashmëri të çuditshme mes mënyrës se si reagoi Stalini ndaj partisë dhe partia ndaj Stalinit kur po humbnin Kremlinin.

Në këtë pikë është e domosdoshme të bëhet një sqarim i rëndësishëm. Askush nuk po heq paralele mes Stalinit dhe Berishës, si staturë politike kombëtare e ndërkombëtare apo si rol vendimmarrësi. Aspak. Nuk kanë lidhje. Aq më pak mund të vlejë krahasimi sa i takon prejardhjes së disfatës. Nëse për të lëkundur themelet e klikës Staliniane duhej revanshi “Barbarosa” i Hitlerit, për të lëkundur themelet e Berishës në parti, sigurisht që nuk kërkohet kaq shumë. Për më tepër, e para është situatë pushtimi, e dyta situatë çlirimi. Në shqyrtim është vetëm marrëdhënia e të dyve me rrethin e ngushtë të bashkëpunëtorëve politikë dhe partiakë në momentet e një disfate të thellë. Në analogji shtrohet vetëm raporti i liderit me partinë, filozofia e organizimit partiak. Këtu gjejmë dhe ngjashmëritë, të përbashkëtat.  Mes të përbashkëtave spikatin sidomos dy elementë.

1. Pasi u pa qartë se Partia Demokratike po humbte të gjitha qendrat kryesore, madje dhe bastionet e veta dhe kur rezultati veç thellohej, duke afruar gjithnjë e më shumë disfatën totale, u vu re një izolim dy ditor i Berishës. Askush nuk e dinte ku ndodhej Berisha, askush nuk kishte guximin të komunikonte “pa leje” me të në ato momente të vështira politike dhe psikike gjithashtu.

2. Pasi Berisha u shfaq, i gjithë rrethi vicioz i drejtuesve të PD-së, nxituan të mbështetnin “Liderin”, ta përkrahnin atë, madje dhe ta falënderonin e ta quanin veten me fat, që ishte pikërisht Ai, dhe jo ndonjë tjetër, që i udhëhoqi drejt kësaj beteje katastrofike.

Ndonëse “Lideri” kishte neglizhuar dhe shpërfillur prej vitesh sinjalet e një “invazioni të opozitës” si pasojë e një disfate, i gjithë rrethi i bashkëpunëtorëve të liderit, porsa e pa disfatën te dera, iu bashkua liderit edhe me më shumë fanatizëm.

Të dyja këto simptoma të reagimit të drejtuesve të PD-së në raport me Berishën, pas disfatës totale,  i gjejmë analoge, çuditërisht  tejet të ngjashme në reagimin e Stalinit ndaj Politbyrosë dhe anasjelltas në momentet e vështira të disfatës.

Ngjashmëritë, në thelb shprehin strukturën dhe filozofinë mbi të cilën është ndërtuar PD-ja. Stilin bolshevik, stilin e Njëshit të gjithëpushtetshëm, për të cilin drejtuesit mallëngjehen, lotojnë dhe shkruajnë poezi sot, siç bënin dekada më parë krerët bolshevikë në Moskë përreth Stalinit.

Sot PD-ja ka shpallur nismën e saj të “riorganizimit” dhe hapjes së procesit të zgjedhjeve, çuditërisht njësoj siç bënë bolshevikët në Moskë dikur, duke ia lënë “Mbretit lakuriq” ta drejtonte me “largpamësi” këtë ri-organizim. Partia Demokratike shfaq simptoma kaq të forta bolshevizmi në strukturë, organizim dhe filozofi dhe nga ana tjetër premton një garë të hapur e demokratike. Me kërshëri po presim ta shohim “demokracinë” në javët në vijim. Nëse ia dalin, atëherë mund të themi që ja kanë kaluar dhe Stalinit!

****

 

“Kush do ta drejtojë këtë?”, – pyeti Stalini. “Ti shoku Stalin”, – iu përgjigjën njëzëri…

 

Më 28 qershor, gjermanët, që ishin futur rreth 500 kilometra në territorin sovjetik, mbyllën kufirin duke rrethuar 400 mijë trupa (kështu pushtuan Minskun, kryeqytetin e Bjellorusisë). Ndërsa fragmentet e lajmeve  arrinin në Këndin e Vogël, në një sesion të gjatë, të filluar në mes të pasdites dhe të përfunduar në orën 02:40 të natës, Stalini tashmë e kishte humbur fare. Pas disa orësh gjumë, shkoi në komisariatin e Mbrojtjes për të marrë vesh më shumë, me sa duket, i shoqëruar nga Molotovi, Malenkovi dhe Budjoni. Rënia e Minskut  kishte hapur rrugën  e Smolenskut dhe Moskës, por disfata ishte e tillë që akoma dhe njëherë, Timoshenko  humbi kontaktin me armatat. Kjo e tërboi Stalinin, që u kthye në Këndin e Vogël në 19:35. Ndërsa Timoshenko dhe Zhukovi ecnin lart e poshtë me lajme gjithmonë e më të këqija, arritën Beria dhe Mikojani, që u bashkuan me shokët në një Politbyro urgjence. Pas mesnate, Stalini thirri Timoshenkon për të pasur lajme konkrete nga Bjellorusia. Nuk kishte. Poskriobishevi dhe Çadajevi shikonin Stalinin, Molotovin dhe Berian që ngjiteshin në “Pacard”-et e parkuara jashtë.

“Është e qartë që gjermanët kanë pushtuar Minskun”, tha Poskriobishevi. Pas disa minutash, ndaluan tek komisariati i Mbrojtjes. Stalini i çoi njerëzit e tij tek zyra e Timoshenkos dhe njoftoi se donte të informohej personalisht për njoftimet, që arrinin nga fronti. Zhukovi po bëhej gati të ikte, por Timoshenko i bëri shenjë të qëndronte. Të pestë u mblodhën rreth hartës së operacioneve.

“Çfarë po ndodh në Minsk?”, – pyeti Stalini.

“Nuk jam ende të bëj raport”, – iu përgjigj Timoshenko.

“Është  detyra jote të njohësh mirë faktet në çdo moment dhe të na njoftosh”, – tha Stalini. Në këtë moment vetëm frika mund të të pengojë të thuash të vërtetën. Në këtë pikë, Zhukovi  i patrembur, ndërhyri me rreptësi: “Shoku Stalin, a kemi lejë të vazhdojmë punën tonë?”.

“A mos po të pengojmë?”, – iu skërmit Beria, që mesa dukej, kishte mbetur i trullosur, duke dëgjuar dikë që i drejtohej Stalinit me një ton të këtillë. Në këtë pikë, mbledhja degjeneroi në një grindje mes Zhukovit dhe Berias, ndërsa Stalini në mes, bëhej gjithmonë e më i tërbuar.

“E dini që situata është kritike në të gjithë frontet. Komandantët në fushë presin instruksione dhe është mirë që për këtë të merremi ne vetëm”, – iu përgjigj Zhukovi.

“Edhe ne jemi të aftë të japim urdhra”, – iu përgjigj Beria.

“Në qoftë se është kjo ajo që mendoni, bëjeni”, ia priti Zhukovi.

“Po ta kërkojë partia do ta bëjmë”.

“Atëherë prisni që t’ua kërkojë. Kështu siç janë punët, detyra na është ngarkuar neve. Zhukovi iu drejtua Stalinit: “Më fal po flas hapur, shoku Stalin, sigurisht do të gjejmë një zgjidhje. Mandej do të vijmë në Kremlin për të paraqitur raportin”. Fjalët e Zhukovit kishin kuptimin që gjeneralët ishin më kompetentë se politbyroja. Stalini, që deri në atë moment kishte mbetur në heshtje, nuk arriti më të përmbante zemërimin e vetë: “Po bën një gabim trashanik duke kërkuar që të heqësh një vijë ndarëse mes Jush dhe Nesh. Të gjithë duhet të mendojmë se si të ndihmojmë frontin”. Stalini siç tregoi Mikojani, në atë pikë “shpërtheu”: “Po çfarë shtabi i përgjithshëm, kush është ky shef i shtatmadhorisë, i cili që nga dita e parë e luftës, humbet lidhjet me trupat e veta, nuk përfaqëson askënd dhe nuk komandon askënd?”.

Nën furinë e këtij sulmi, Zhukovi u shemb dhe shpërtheu në lot duke dënesur si grua, mandej “vrapoi në një dhomë tjetër”. Molotovi e ndoqi. Një nga bolshevikët më të ashpër, ngushëlloi një nga ushtarakët më rigorozë ose makar i vuri një dorë mbi supe…Pas pesë minutash, ky çift absurd u kthye. Zhukovi ishte ‘i qetë, por i kishte sytë të lagur’. “Ishim të gjithë të ligështuar”, – pohon Mikojani në kujtimet e veta. Stalini propozoi që të dërgonin Voroshillovin apo ndonjë tjetër, që të merrte kontakt me frontin bjellorus. “Stalini ishte i dërrmuar”. Pastaj pa shokët në sy.

“Kështu pra”,- tha Stalini, “të lemë që, së pari të vendosin mes njëri-tjetrit se çfarë të bëjnë. Shkojmë shokë”, – dhe doli nga zyra. Ndërsa hipnin në makinat e parkuara jashtë, Stalini shqiptoi të parat fjalë të sinqerta që nga fillimi i luftës: “ Gjithçka ka humbur. Unë tërhiqem. Lenini ka themeluar shtetin tonë dhe ne e dhjemë atë”. Ndërsa ktheheshin për në Kuntzevo, Stalini gjithë kohën mallkoi. “Lenini na ka lënë një trashëgimi të madhe dhe ne, trashëgimtarët e tij e kemi rrënuar…”Edhe pse kishin arritur në destinacion, Molotovi kujton se e kishte dëgjuar duke mallkuar. “Dhe ne e kemi dhjerë!”. “Me këtë ‘ne’ kishte ndërmend t’i përfshinte të gjithë”.

Stalini tha se nuk mund të ishte më shefi i Shtetit. Dha dorëheqjen.

Në Kuntzevo, Molotovi kërkoi t’i “ngrejë moralin”. E lanë Stalinin në daçan e tij, zemërlëshuar dhe me humor të keq.

Mikojani nuk i dha rëndësi këtij reagimi. Gjatë rrugës së kthimit, diskutoi për këtë me Molotovin, i cili nuk i pëlqente, por të cilit i besonte: të dy e njihnin mirë Stalinin. “Ishim të goditur nga deklarata e Stalinit. Çfarë donte të thoshte me fjalët ‘se gjithçka kishte humbur në mënyrë të pandreqshme?’. Mendonim se atë e kishte thënë për efekt”, – kujton Mikojani. Kishin arsye të besonin që Stalini po luante dhe pak teatër, por është dhe e vërtetë, sepse siç tha dhe Molotovi: “Edhe ai ishte një qenie njerëzore në fund të fundit”. Rënia e Minskut e pështjelloi Stalinin, që kishte humbur fytyrën përpara shokëve dhe gjeneralëve. Ishte kriza më e rëndë në gjithë karrierën e tij.  Ditën tjetër zbuluan se Stalini kishte dashur vetëm “të bëjë efekt”.  Në mesditë, ora në të cilën Stalini e kishte zakon  të shkonte në Kremlin, nuk e pa askush. Dhe nuk u bë i gjallë as edhe më vonë. Boshllëku në pushtet ishte i prekshëm: mungesa e titanit që, me maratonën e 14 orëve vendoste për çdo detaj minimal, po ndihej gjithmonë e më shumë. Kur telefoni i Stalinit ra, u përgjigj Poskriobishevi.

“Shoku Stalin nuk është këtu dhe unë nuk e di se kur do të kthehet”. Kur Mehlisi provoi të merrte Stalinin në Kuntzevo, nuk pati asnjë përgjigje. “Nuk kuptoj më asgjë”, – tha Poskrebishevi. Në fund të ditës, shefi i kabinetit të Stalinit po thoshte: “Shoku Stalin nuk është këtu dhe nuk ka të ngjarë që të kthehet”.

“Ka shkuar në front?”,- pyeti i riu Çadajev.

“Përsëri vazhdon të më mërzitësh? Të thashë tashmë që nuk është këtu dhe se nuk do të kthehet”.

Stalini ishte izoluar nga të gjithë dhe nuk përgjigjej në telefon. Molotovi i tha Mikojanit dhe të tjerëve që “Stalini në dy ditët e fundit, kishte rënë në një gjendje të këtillë ligështimi, sa që nuk interesohej për asgjë, nuk reagonte asnjë shpirt iniciative dhe ishte me humor të keq”. Stalini nuk arrinte të flinte. Nuk merrte mundimin as të zhvishej, duke u kufizuar vetëm me ardhjen rrotull daças. Në një moment hapi derën e rojes personale, ku gjenerali i divizionit, Rumjacev, qëndroi gatitu, por Stalini nuk tha asnjë fjalë dhe u mjaftua duke u kthyer në dhomën e tij. Më vonë i tha Poskrebishevit se ndjente një të hidhur në gojë. Megjithatë, Stalini kishte lexuar shumë libra të historisë: e dinte se dhe Ivani i Tmerrshëm, “mësuesi” i tij, kishte lënë pushtetin për të vënë në provë besnikërie bojarët e vetë. Bojarët sovjetikë ishin trembur, por më ekspertët nuhasnin rrezikun. Molotovi qe mjaft i kujdesshëm që të mos firmoste asnjë dokument. Ndërsa gjermanët përparonin, qeveria mbeti e paralizuar për dy ditë të tëra.

“Nuk e ke idenë se çfarë po ndodh këtu”, – i tha Malenkovi Krushovit.

Mbrëmjen e 30 qershorit, Çadajevi u kthye në zyrë që ti firmoste Stalini një dokument, por nuk kishte asnjë gjurmë të kryeministrit: “Nuk është parë as dje”.

“Jo, nuk është parë asdje”, – pohoi Poskrebishevi, pa asnjë gjurmë sarkazme në zë. Duhej bërë diçka. Drejtuesi i ri, Voznesenski, u paraqit tek skrivania e Poskrebishevit, si gjithë të tjerët. Kur Çadajevi i kërkoi të firmoste dokumentet, Voznesenski refuzoi dhe i telefonoi Stalinit, por “nga daça nuk u përgjigj askush”. Kështu i telefonoi Molotovit në katin më sipër dhe ai i propozoi që të takoheshin më vonë, pa përmendur faktin se ishte mbyllur në zyrë me Berian, Malenkovin dhe Voroshillovin, për të vendosur se çfarë do të bënin. Në këtë pikë, dinamiku Beria ideoi një kabinet të ri lufte, një Politbyro speciale me një numër të kufizuar anëtarësh dhe fuqi të mëdha: të kryesuar nga Stalini, po qe se ky do të pranonte, do të përfshinte Molotovin, Voroshillovin, Malenkovin, si dhe vetë Berian. Përjashtimi i shumë udhëheqësve, përbënte një triumf për Berian dhe Malenkovin, që nuk ishin as dhe anëtarë efektivë të Politbyrosë.

Pasi kishin marrë këtë vendim, Molotovi thirri Mikojanin, që po fliste me Voznesenskin dhe Politbyroja u grumbullua. Udhëheqësit nuk kishin qenë kurrë kaq të fuqishëm. Këto manovra qenë shumë të ngjashme me intrigat, që do të kurdiseshin pas goditjes së damllasë së Stalinit pas dymbëdhjetë vjetësh, sepse kjo qe e vetmja mundësi e vërtetë, që kishin për të shfronësuar udhëheqësin e tyre, që nga koha që ishte bërë i njohur, testamenti inkriminues i Leninit, gati njëzet vjetë më parë. Molotovi u tregoi të tjerëve, shembjen nervore të Stalinit, por Mikojani iu përgjigj se, edhe pse Vozhdi(Stalini) nuk ishte në gjendje të vepronte “vetë emri i Stalinit ishte një forcë e madhepër të ngritur moralin e popullit”. Megjithatë, kapadaiu Voznesenski, bëri atë që, në fund, do të rezultonte një gabim fatal për të: “Vjeçesllav”, – thirri ai me zë të lartë, duke iu drejtuar Molotovit. “Ec përpara dhe ne do të ndjekim”. Prej këtij propozimi të tmerrshëm, Molotovi duhej të ishte zbehur: mandej u kthye nga Beria, që propozoi Komitetin e vetë shtetëror të Mbrojtjes. Vendosën të shkojnë në Kuntzevo.

Kur arritën, u futën me kujdes në daçan e errët, me ngjyrat e saj në të gjelbër të mbyllur, të fshehur mes pishave: u shoqëruan në sallën e vogël të ngrënies. Atje, ndenjur nervoz mbi një poltron, gjetën një Stalin “më të dobët, me pamje të lodhur, të zymtë”.

Kur pa të hyjnë shtatë anëtarët e Politbyrosë, Stalini “mbeti i ngurosur”. Një version i episodit është i mendimit se Stalini i priti me llogje të tjera me ton të mbyllur: “Lenini i madh nuk është më. Sikur vetëm të na shikonte tani. Sikur vetëm të shikonte se kujt ia ka besuar fatin e Partisë. Më kanë përmbytur letrat nga populli sovjetik, që me të drejtë na qorton. Ndoshta dikujt prej jush nuk do të mos i pëlqente të hidhte fajin mbi mua”.

Pastaj i vështroi një e nga një dhe pyeti: “Përse jeni këtu?”.

Stalini dukej i “alarmuar kishte diçka të habitshme”, – kujton Mikojani dhe pse pyetja e tij ishte e çuditshme. Në të vërtetë duhej të ishte ai që të na thërriste. Nuk kisha dyshim: ishte i bindur se kishim ardhur për ta arrestuar”.  Beria vrojtoi me vëmendje fytyrën e Stalinit: “Ishte e qartë”, – i tha më vonë së shoqes, “që Stalini priste t’i ndodhte diçka, madje më të keqen”.

Edhe drejtuesit ishin trembur: më pas Beria përqeshi Mikojanin, që ishte fshehur pas të tjerëve. Molotovi që ishte më i moshuari dhe më i ekspozuari ndaj hakmarrjes së Stalinit, bëri një hap përpara: “Faleminderit për çiltërsinë tënde”, – i tha Molotovi, por po të them këtu dhe tani se sikur ndonjë idiot të më kërkonte të më vinte kundër teje, do ta çoja në djall. Jemi këtu për të të kërkuar që të kthehesh në punë”.

“E kuptoj, por mendohuni”, – u përgjigj Stalini. “A do të jem akoma në lartësinë e shpresave të popullit? A do të di të drejtoj vendin në fitoren përfundimtare? Ndoshta ka kandidatë më të denjë”.

“Besoj se shpreh mendimin e të gjithëve”, – ndërhyri Voroshillovi. “Nuk mendoj se është asnjëri më i denjë”

“Pravilno, Tamam”, përsëritën udhëheqësit. Molotovi i tha Stalinit, që Malenkovi dhe Beria, propozonin që të krijohej një Komitet Shtetëror i Mbrojtjes.

“Kush do ta drejtojë këtë?”, – pyeti Stalini.

“Ti shoku Stalin”, – iu përgjigjën njëzëri. Lehtësimi i Stalinit ishte i dukshëm. “Tensioni u zhduk nga fytyra e tij, megjithatë mbeti i heshtur për disa minuta. Mandej tha : “Në rregull…”. Beria bëri përpara duke shpjeguar: “Ti, shoku Stalin do të jesh Shefi”. Pastaj lexoi emrat e të tjerëve.

 

© Shtëpia botuese “55”