Dhimbjet e kokës, mos abuzoni me qetësuesit

Prof.Dr. Jera Kruja, shefe e Shërbimit Universitar të Neurologjisë, QSUT, jep këshillat se si mund të mbajmë nën kontroll dhimbjet e kokës si dhe masat që duhen marrë për të shmangur komplikacionet që rrjedhin prej tyre

Pranvera Kola

Dhimbjet e kokës janë ndër dhimbjet më të zakonshme që na shoqërojnë në jetën e përditshme. Mostrajtimi në kohë i këtyre dhimbjeve shpesh mbart edhe pasoja të rënda. Realiteti tregon se janë të shumta rastet kur këto dhimbje neglizhohen duke i shndërruar këto dhimbje në kronike. Të gjitha moshat janë të riskuara për t’u prekur nga dhimbjet, ndërkohë që në raportin meshkuj-femra, tek këto të fundit dhimbjet e kokës rezultojnë të jenë më të shpeshta. Mënyra më e mirë në parandalimin e tyre është marrja e ndihmës mjekësore që në stadet më të hershme.

Në një intervistë për gazetën “Dita”, prof.dr. Jera Kruja, shefe e Shërbimit Universitar të Neurologjisë në QSUT, njëherësh edhe presidente e Shoqatës Shqiptare të Dhimbjeve të Kokës jep këshillat se si duhet të kujdesmi për dhimbjet e kokës.

Sipas saj, pacientët duhet të jenë shumë të kujdesshëm në përdorimin e qetesuesve, pasi mund të mbartin pasoja. Përdorimi i tyre duhet bërë vetëm pas rekomandimit të dhënë nga mjeku specialist.

Dhimbjet e kokës po bëhen gjithnjë e më të shpeshta edhe në vendin tonë. Si paraqitet ecuria e përhapjes së tyre?

Dhimbja e kokës është tipi më i shpeshtë i dhimbjes rekurente dhe simptoma më e shpeshtë në neurologji. Sipas të dhënave nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (WHO) në bashkëpunim me “Lifting the Burden” botuar në Atlasin e Çrregullimeve të Dhimbjeve të Kokës (2011), rreth 50 – 75 për qind e të rriturve nga 18 – 65 vjeç, kanë të paktën një episod me dhimbje koke gjatë vitit paraardhës.

Në vendin tonë shifrat janë pak a shumë të ngjashme me vendet e tjerë të Evropës dhe nuk më rezulton se kemi një prirje për rritje të prevalencës gjatë viteve të fundit. Ka mundësi që studimet më të hollësishme dhe njohja gjithnjë në rritje e këtij problemi të kenë dhënë një iluzion se rastet me dhimbje të kokës po shtohen.

Po faktorët që ndikojnë në krijimin e këtyre dhimbjeve cilët janë?

Dhimbjet e kokës ndahen në dy grupe: dhimbje parësore (pa ndonjë shkak të dukshëm, ku bën pjesë edhe migrena) dhe dytësore (pasojë e një shkaku, përshembull tumor ose hemorragji e trurit, sinusit etj). Megjithëse pacientët duan të dinë shkakun e dhimbjes së kokës, kjo mund të mos jetë e mundur.

Si faktorët gjenetikë, ashtu edhe ata mjedisorë kontribuojnë në procese të cilat nuk njihen mirë. Shumë pacientë kërkojnë ndihmë për identifikimin e faktorëve shpërthyes. Rëndësia e faktorëve shpërthyes në rastin e migrenës është e mbivlerësuar. Kur ata janë sinjifikativë për një pacient të veçantë, ata zakonisht janë tepër evidente.

Identifikimi i faktorëve shpërthyes mund të jetë më i vështirë kur efektet e tyre janë kumulative, duke kontribuar së bashku tek “pragu” mbi të cilin nxitet fillimi i atakeve. Madje edhe kur identifikohen, faktorët shpërthyes nuk janë gjithmonë të shmangshëm.

Në kundërshtim me besimin e gjerë, nuk ka “dietë për migrenën”. Të vetmit faktorë shpërthyes dietetikë për të cilët disponohen prova të sigurta janë alkooli dhe monosodium glutamati.

Cilat janë simptomat e dukshme që mund të drejtojnë pacientin për të kërkuar ndihme tek mjeku specialist?

Për arsye të prevalencës së lartë të dhimbjeve të kokës, zakonisht kontaktohet në fillim mjeku i familjes. Për këtë arsye Shoqata Shqiptare e Dhimbjeve të Kokës, e formuar nga Profesor Bajram Preza, të cilin kam pasur nderin ta pasoj, ka ndërmarrë disa aktivitete për edukimin e mjekëve të familjes nëpërmjet kurseve të zhvilluara në Tiranë (në bashkëpunim me drejtorinë e Autoriteti Rajonal Shëndetësor, ASHR) dhe në Durrës (në bashkëpunim me Drejtorinë Rajonale).

Tashmë është përkthyer edhe një broshurë e botuar nga Federata Europiane e Dhimbjeve të Kokës, në bashkëpunim më shoqatën “Lifting the Burden” që shërben si udhërrëfyes ndërkombëtar në diagnostikimin dhe menaxhimin e dhimbjeve të kokës nga mjekët e shërbimit primar.

Rekomandoj që kjo broshurë të jetë pjesë e bibliotekës së çdo mjeku të përgjithshëm, farmacisti e përse jo edhe pacienti.

Në cilat raste mjeku i familjes mund të kërkojë një konsultë nga mjekët specialistë neurologë?

Mund të rendis disa situata nga më të rëndësishmet: kur ka pasiguri për diagnozën pas investigimeve të kryer, kur vendoset diagnoza e dhimbjes së kokës të tipit “cluster”, kur ka dyshim për dhimbje koke dytësore serioze ose raste kur investigimi mund të jetë i nevojshëm për të përjashtuar patologji serioze.

Indikacion për konsultë nga një mjek specialist kemi në rast të çdo dhimbje koke të re apo e papritur tek një pacient i veçantë por veçanërisht: në shfaqjen e një dhimbje koke si rrufe, në dhimbje të re të kokës tek një pacient mbi 50 vjeç, dhimbje e re e kokës tek një fëmijë përpara pubertetit, dhimbje e re e kokës tek një pacient me histori kanceri, infeksioni HIV apo edhe imunodeficience, në rast dhimbje koke që përkeqësohet në mënyrë progresive për javë të tëra apo më gjatë, dështimi  i vazhdueshëm i trajtimit, etj.

Cilat janë kategoritë më të riskuara për t’u prekur nga dhimbjet e kokës, si dhe a ka diferencime ne lidhje me raportin femra-meshkuj?

Në përgjithësi gratë e vajzat vuajnë më shumë nga dhimbjet e kokës duke pasur parasysh rastet me migrenë (raporti femra-meshkujt është 3:1), dhimbjet tensive episodike, dhimbjet nga abuzimi me qetësues.

Ka disa hipoteza që shpjegojnë këto ndryshime si: fluktuacionet e hormoneve seksuale, faktorët gjenetikë, ndryshimet në ekspozimin ndaj ngacmimeve mjedisore, si edhe ndryshimet në përgjigjen ndaj perceptimit të stresit dhe dhimbjes.

Po për fëmijët ç’mund të themi?

Dhimbjet e kokës mund të takohen në çdo moshë, përfshirë edhe fëmijët. Në moshë të vogël ka vështirësi diagnostikimi se dhimbja e kokës mund të mos ekzistojë, por edhe forma të veçanta të dhimbjes së barkut, ose të ashtuquajturat “të vjella ciklike”, mund të jenë shenja të një migrene që merr formën klasike vetëm me rritjen e moshës së fëmijës.

Me gjithë atë nuk mund të jepen shifra të sakta prevalence sepse sipas Atlasit të Çrregullimeve të Dhimbjeve të kokës (2011) mungojnë ende studimet e plota e të besueshme epidemiologjike në këtë drejtim.

Shpesh ndodh që dhimbjet e kokës të trajtohen me anë të një qetësuesi të marrë në kushtet e shtëpisë, apo dhe tek farmacisti, pa u konsultuar më parë me mjekun specialist. Sa e rrezikshme është kjo gjë, dhe me çfarë pasojash e përball pacientin?

Si e përmenda edhe më përpara, në rast të një diagnoze të përcaktuar (kur dhimbja është një simptomë e përsëritur), pacienti mund të marrë vetë një mjekim të krizës, duke u bazuar në një këshillë të mëparshme të mjekut ose farmacistit.

Theksoj edhe një herë të trajtohet në mënyrë individuale një dhimbje koke e shfaqur për herë të parë. Për të rritur cilësinë e shërbimit dhe për të rritur numrin e personave të kualifikuar, gjatë këtij muaji, në bashkëpunim me Urdhrin e Farmacistëve, kemi planifikuar zhvillimin e kurseve me farmacistët e Tiranës.

Çfarë u këshilloni pacientëve për të parandaluar sa më shpejt dhimbjet e kokës këto komplikacione dhe si duhet bërë trajtimi i tyre?

Dhimbjet e kokës duhet të trajtohen në bazë të formës klinike, shpeshtësisë së krizave, moshës e seksit së pacientit. Duhet të kemi parasysh të mos abuzojmë me qetësues. Duhet të përcaktohet në se kemi indikacion për mjekim krize (qetësues) apo parandalues. Zakonisht është numri i krizave në një muaj që diferencon këtë përzgjedhje. Më pas, për secilin grup, duhet të zgjidhet medikamenti më i përzgjedhur, duke pasur parasysh edhe efektet anësore të çdo preparati. Zbatimi i saktë i algoritmeve të diagnostikimit si edhe i udhërrëfyesve të trajtimit, siguron një sukses të qendrueshëm në ndjekjen e një të sëmuri me dhimbje koke.