Moikomit, letër për përkthimin e Majakovskit

 

Nga Vangjush Ziko

I dashur Moikom,

Tema e përkthimit është një temë interesante.

 

Për këtë ka shkolla dhe opinione të ndryshme.

Procesi i përkthimit, për mua, është, mbi të gjitha, mjeshtëri.

Si çdo mjeshtëri, ka në bazë përvetësimin e një zanati.

Si në çdo zanat, përvoja është kryesorja.

Zbulimi i sekreteve dhe teknikave të caktuara të një diçkaje të krijuar nga një mjeshtër.

Mjeshtërinë e përkthyesit unë do ta përqasja me mjeshtërinë e aktorit, mjeshtërinë e këngëtarit, të instrumentistit, që interpreton një tekst, një karakter, një melodi, një partiturë.

Pra, rikrijimin e një diçkaje të krijuar jo prej tij.

Dhe kjo, patjetër, kërkon një prirje, një talent, që në thelb ka imitimin.Poezia është gjinia letrare më e vështirë për t’u përkthyer, për t’u rikrijuar në një gjuhë tjetër.

Vështirësia e parë lidhet me specifikën gramatikore, me morfologjinë, sintaksën, semantikën, anën tingullore të gjuhës, sa e afërt apo sa e largët është gjuha e përkthimit me gjuhën e origjinalit.

Vështirësia tjetër lidhet me stilin e autorit, me filozofinë e tij krijuese, me temperamentin, me preferencat e tij stilistike dhe estetike, me teknikën e tij krijuese (vargu, metri, ritmi, rimat).

Asnjë përkthim, sado i përsosur qoftë, nuk ia kalon dot origjinalit, është vetëm një kopjo e tij relative.

Prandaj lind mundësia dhe domosdoshmëria e shumë përkthimeve të një autori.

Ashtu siç ka shumë interpretime apo venie skenike të një drame, të një kënge, një opere apo të një simfonie.

Në përkthimin e një poezie mund të preket vargu, metri, rima, por kurrë ritmi dhe figutacioni.

Rima është e diskutueshme.

Kjo është në vartësi të funksionit që i ka caktuar poeti.

Rimat që janë në funksion të melodisë dhe të harmonisë stilistike, të muzikalitetit, që lidhen me ëmbëlsinë lirike të stilit, apo rimat gjëmimtare që shoqërojnë kreshpërimin e ndjenjave apo hapin marcial të mendimeve.Kur është e pamundur që të arrihen, janë një therori e dhimbshme, por e pashmangshme për të promovuar një poet në një gjuhë tjetër; çdo ngjizje artificiale, mekanike e rimës, e shvlerësojnë, e asgjësojnë origjinalin.

Rima është thembra e Akilit e çdo përkthimi.

Ky mendoj, i dashur Moikom, është fati i Lasgushit tonë dhe i Majakovskit.

Ti ke arritur thelbësoren e thelbësores: figuracionin futurist dhe ritmin muskuloz të poezisë së Majakovskit ne librin  tend ,POEZITE FUTURISTE TE MAJAKOVSKIT, botim i ZENIT, 2018.

Rimat e Majakovskit janë vërtet të jashtëzakonshme, në harmoni me figuracionin e tij hiperbolik dhe me ritmin dinamik të poezisë së tij.

Rimat novatore të poezisë futuriste të Majakovskit janë në përputhje me figuracionin e tij ekstravagant.

Ato përputhen me dinamikën e emocioneve të tij të jashtëzakonshme duke i përmbyllur ato me asociacione adekuate, si tamburi në këngët marciale.

Rimat e tij nuk janë përputhje e zakonshme e zanoreve dhe bashkëtingëlloreve, por asonanca diftongjesh të dy fjalëve. Majakovski ndjek modelin e “çastushkave”, këngëve popullore ruse.

Po të sjell ndonjë shembull (rusisht sigurisht): “noski’ poda’reni”/ “naski’peda’reni”; no’ç njikem/pozvono’çnji’ke; shago’v mnu/ Go’fmanu; u’lici u’zki/ kro’vi sgu’stki… Këto rima mbajnë tempin “oratorik” të poezisë së Majakovskit, poezi e një tribuni.

Te fala, Vangjushi, 25 QERSHOR 2018, Kanada

POEZI TË VLADIMIR MAJAKOVSKIT

DIÇKA PËR PETERBURGUN

Çatia qan me lotë në ulluk,

Në mëngën e lumit vija heq.

Qielli me buzët po nduk

Thithat e gurtë përmbi qytet.

Qielli i ngopur vërshon

Drejt pjatës së detit të nderë,

Çobani i qullur po çon

Gamilen gungaçe të Nevës.

PORTI

Çarçafi i ujit rrihte barkun

Dhe grisej mbi dhëmbin e bardhë,

Sirena klithte me zë të zvargur,

Kujtonte dashurin’ e marrë.

Dhe varkat strukeshin pas skele,

Gjirin e hekurt thithnin me shije,

Digjeshin zjarr vëthkat çengele

Në veshn’ e shurdhër të anijeve.

A MUND TA BËNIT JU

E leva hartën e së përditshmes,

Bojën e gotës mbi të derdha

Dhe përmbi pelten e lëvizshme

Nofulla detesh ju rrëfeva,

Luspat e peshkut të metaltë

Më pëshpëritën mua një kumt.

Po ju

a mundet

të loznit, vallë,

Me flautin e ullukut një nokturn?

MERRENI

Rrugës së pastër pas një ore

Do rrjedhë dhjami juaj njerëzor,

Hapa kutizën time vjershërore,

Jam lëmsh fjalëvyer dhe tranzistor.

 

Ti, zotëri, ke në mustaqe copra lakre

Nga supa e pangrënë gjer në fund,

Ti zonjëz e fundosur në të bardha

Ke nxjerrë atë kokën si molusk.

 

Në fluturzën e zemrës poetike

Rëndoni ju e ndotur me galloshe.

Turma egërsohet kaq nevrike

Si një morr heq këmbët hosh.

 

Po qe se unë huni kaq brutal,

S’ përdridhem para jush sot,

Qesh dhe ju pështyj mu në surrat,

Unë lëmshi fjalëvyeri tranzistor.

JUVE

Juve që shkoni jetën në orgjira,

Në banja e klozete aq komode,

Si s’ kini turp që me aq dëshirë

Lexoni në gazetë kush do dekorohet.

 

E dini ju të shumtët të paaftë

Që mendjen kini vetëm në e ngrëna,

Ordinancës së atij që merr dekoratë,

Në këtë çast iu pre këmba.

 

Në qoftë se ai që po jep shpirt,

Ju sheh nga shtrati i plagëve,

Si ju me buzët lyer si shirit

Këndoni në marshim veç Severjanin.

 

Ia vlen të japësh jetën për ju

Të dhënë veç pas pjatave dhe grave?

Më mirë kamarjer në bar të hyj

Kurvave t’ u jap lëng bananesh,

 

TË DASHURUARIT

ia kushtoj këto vargje autori

Katër,

Katër goditje grusht.

“Jepi Cezarit të tijën, Zotit ç’ i takon”.

Po unë ku,

ku të përplasem, te kush?

Ku ta ngre strofkën?

Sikur të isha picirruk,

si Oqeani i qetë,

mbi maja valësh do ngrihesha

të përkëdhelja hënën me baticën.

Ku ta gjej një të dashur si dhe vetë?

Atë s’ do ta nxinte ky qiell i grimcët,

Po të isha i varfër si miliarderi?

Ç’ i duhen paratë shpirtit.

Ka brenda një hajn të pangopur.

Hordhisë së pasionit tim, që ha frerin,

ari i Kalifornisë s’ kish për t’ i sosur.

Po të isha Dante

a Petrarkë belbak,

vetëm pas njërës të digjesha.

T’ i thosha; në vargun tim rri e u kalb.

Po fjala,

dashuria ime

është hark triumfal

i zhurmshëm,

dashnorët e gjithë shekujve

do kalojnë pa lënë gjurmë.

O, po të isha shqerkë

si bubullima duke psherëtirë,

do përqafoja manastirin e plakur Tokë.

Po të ulurija me zërin tim shpellë,

kometat do këputnin krahët e zjarrtë,

nga pikëllimi do rrëzoheshin poshtë.

Po të isha si dielli,

Me dritën e syve natën do ta çirrja,

Ç’ më duhej mua

pluhurin e ligur të dheut

me dritë ta ngija?

Zvarrë do heq dashurinë time mal.

Ç’ natë e çartur, me ethe,

ç’përbindësh,

ç’ Goliadh

më kanë ngjizur të tillë,

të padobishëm, avdall?

* * *

Vendi im

do desha të më deshte,

Por, dhe po s’ më deshi, eh!

Do kaloj mbi vendin tim

porsi shi vjeshte,

larg e larg

tërthori si rrebesh.

Përktheu: Vangjush Ziko