MBI STATUSIN E FESË NË KUSHTETUTË

Një ditë të bukur Ligji themeltar duhet medoemos të rishqyrtohet me kujdesin maksimal. Është logjika e hekurt e jetës që obligon. Ekipi i ri qeveritar, me moshë e ide të reja, që po nis punën këtë vjeshtë, ka shumë ç`të sanksionojë më saktë e më drejtë në Kushtetutën tone, tanimë 15 vjeçare. Asaj i kanë dalë në pah disa konvencionalitete e ambiguitete paradoksale, nëpër vite është vënë dorë dhe arbitrarisht e për koniuktura klienteliste e nepotike, janë dhënë sinjale alarmante.

1.Le të kujtojmë se e majta në pushtet është përfaqësuesja e masës më të gjerë të popullit, e rrënjëve dhe trungut, asaj që i vë shpatullat, djersën e gjakun e saj historisë dhe mbajtjes gjallë të jetës shoqërore; ajo është përfaqësuesja e sovranitetit më të gjerë e real; kështu që dhe ekipi i ri politik, natyrshëm, edhe  mandatin e ka më obligues prejj sovranit. Qeverisjen e djathtë, që na la shëndenë, e prekëm dhe e përjetuam si një ekip titullarësh të kompromentuar e të kompromentueshëm, nepotikë, me personalitet e dinjitet të telendisurr, me pushtetin si mjet “o mete, për vete” dhe jo si qëllim për të qeverisur e zhvilluar vendin.

Ndryshe nga e djathta politike që e shihte bazën nga “qilimi fluturues”, të majtët janë pjesë integrale e rrënjëve dhe trungut të jetës, Me të tilla atribute njerëzore, e majta politike është, natyrshëm më e përgjegjshme e më obliguese. Ekipi i ri duhe të ketë tjetër bylmet. Janë ngjallur shpresa të mëdha se ekipi i ri do t`i thotë vetes “Dallëndyshe, ktheje ndryshe”, do  të bëhet oponencë e vetes, pa i dhënë shkas zhurmës së kësaj opozite të diskretituar, që e ka në gjak të bëj edhe zhurmë për asgjë; ajo nisi ta paragjykojë atë si “rrezik kombëtar” që në djep, në fakt, po aludon për mazhorancën defektin e vesin e sjelljes së vet për tetë vjet! Nuk më shkon mendja për ndonjë injorim apo nënvlerësim të së “djathtës”, por përgjithësisht është vërtetuar se çdo e “djathtë”, edhe kur paraqiet e saktë e kombëtare, vazhdon ta ketë të theksuar refleksin e synimin për pushtet pas betejës, sikur vetëm ajo ka ditur të drejtëjë turmën, ndërsa kënaqet me gjendjen e cfilitur të vendit. Qeverisja e re nuk është se do t`i gjëjë fundin të mirës, po ajo duhet, të paktën, medoemos të kthehet nga e mira dhe ta synojë çdo ditë; ta sanksionojë të arthmen në Kushtetutë, të veprojë edhe sipas parimit të presidentit Wilson ndaj këshilltarëve: “Më thoni ç`është më e mira, ta vëmë në jetë”.                                                                                                                          Konstitucionalistë e juristë të tjerë, po dhe qytetarë e intelektualë të çdo fushe, kanë bërë e po bëjnë mjaft sugjerime konstruktive; e kemi përvojën kombëtare e potencialet intelektuale optimale, janë të pranishme edhe përvojat botërore të demokracisë moderne për ta bërë Kushtetutën tone një model e me fjalën e fundit të shkencës juridike e në nivelin e demokracisë moderne. Ekipit të ri qeverisës do t`i bënte shumë mirë që sugjerimet qytetare të  medias, t`i evidentonte me skurpulozitet, t`i trajtonte seriozisht, duke organizuar dhe debat publik problemor, kuptohet, duke nisur jo nga kjo çështje që kemi në fokusin e këtij shkrimi (se dhe fjala “zot”, nis me një nga gërmat e fundit të alfabetit), por nga shumë pika të tjera më madhore e më me peshë, se feja nuk përbën palcën e jetës shoqërore, paçka se është përpjekur ta rrethojë e mbërthejë jetën deri në  palcë. Kushtetuta ka vlera dhe rol shumë më të madh e cilësor në jetën shoqërore e prosperitetin e vendit, nga ç`kanë pasë në të kaluarën Bibla e Kurani, prandaj dhe serioziteti e kujdesi për të, për garantimin e pavarësisë së pushteteve e standarteve të tjera, është imperativ, kusht sin ecua non i asaj të arthmjeje rilindëse. Nën çdo qeverisje, asnjë vend e popull nuk duhet të pësojë fatin e një femre, që bie në duart e një xhahil-katilit, i cili e shtrydh, e përdredh, derisa  i merr jetën dhe e vret!

2. Besimeve të lashta i duhet sanksionuar statusi adekuat. Statusi i fesë, faltoreve dhe bashkësive fetare në demokracinë moderne, që e kemi për objekt të këtij shkrimi, nuk është nga çëshjet parësore të jetës sonë politike-shoqërore, po jo dhe e tillë që të lihet jashtë vëmendjes. Mandej, në se për aspekte të tjera themelore kushtetuese, është tërhequr vëmendja, feve dhe tufës së zotave iluzorë, i druhen t`i “lëndojnë”, i mbajnë si për temë tabu, janë lënë ashtu si e kanë formuluar tradicionalisht statusin e tyre, vullnetet politike zyrtare, në mos edhe me lëshime e glorifikimet më marramendëse. A ka argument e motive për të vënë dorë në këtë traditë negative?

Më thotë mendja se një status sa më adekuat për këtë dukuri shoqërore, mjaft të ndieshme, shpesh problematike dhe në epiqendër të polemikave shekullore e aktuale, vëndore, rajonale e globale, do të ishte një model, do të jepte  një mesazh vërtet demokratik e illuminist. Jemi nga kombet e pakët  me një imazh të kthjellët, të pa çoroditur në mjegullat e dogmave fetare, me tolerance ndër-fetare shembullore dhe për këtë temë mund të flasim më saktë e më serbes.

Nuk është fare fjala këtu të nxjerrim brirët e ateizmit, por të shtjellojmë çështjen e statusit politik- juridik të bashkësive fetare në frymën e arritjeve më të mira të njerëzimit, me respektimin e arsyes dhe të rolit të fuqishëm të rrezatimit illuminist të shtetit demokratik në shekullin 21. Kjo do të thotë që ai duhet të ketë disa kushte, të mbaj për bazë e të udhëhiqet nga disa parime themelore si:

së pari, të mos e përligj, të paktën të mos e sanksionojë me gjuhën e politikës e të jurisprudencës, pretendimet e feve si vërtet  “qiellore”, “hyjnore”, “të shenjta”, por të qaset ndaj tyre si ndaj bashkësish ithtarësh që kanë futur në shpirtin dhe jetën e tyre disa dogma, të cilat, siç duket qartazi,edhe kanë ndryshuar, edhe janë braktisur e vazhdon të braktisen fare. Pretendimet mbeten fasada dhe çështje të brendshme të këtyre bashkësive, shtetit i takon të respektojë me rigorozitet laicitetin e vet. Të përdorurit nga shtetarët e të njëjtave konsiderata e gjuhë që kanë bashkësitë fetare për veten e tyre, kjo është dorëzim zyrtar para të “Plotfuqishmit” (që prej shekujsh e nën peshën e kërcënimeve, vetëm adhurim kërkon) dhe përbën një remineshencë të theksuar të ish-teokracisë.

Së dyti, demokracisë i duhet t`i konsiderojë besimet si dukuri tranzitore, qoftë kjo edhe një epokë disashekullore, të mos familjarizohet me pretendimin sikur ato një ditë nuk do të pastrohen nga shpirti dhe jeta e pjesës besimtare.

Së treti, shteti të mos shfaqet sikur ka bërë “paqe të përjetshme” me këto bashkësi, por të ndihet më shumë i obliguar për të mbatur ndezur edhe prozhektorët iluministë, se tanimë është bërë e qartë si drita e diellit se as një “vreshtë nuk është bërë me lutje e urrata, poveç me shata e lopata”. Demokracia moderne, nuk mund t`i përqafoj shkencën dhe fenë njëlloj,aq më pak këtë të dytën, me tërë këtë dashuri përgjëruese, siç po e përjetojmë faktikisht! Shkenca e uli njeriun këmbë-kryq në Hënë dhe po synon Marsin; Ç`duhet të bëj tjetër e më tepër ajo, që politika të kthjellohet?

Së katërti, Dogmat dhe bashkësitë fetare, të mos i trajtojë në mënyrë tepër të veçantë, më me merrak se ujët e pakët apo djalin e vetëm e t`i koracojë ato deri në “lule mos më prek”, por të jenë edhe ato në rangun e të gjitha shoqatave e bashkësive të shoqërisë civile të organizuar etj.                                                                                                          Po të respektohen këto parime e kritere, që nuk janë ndonjë filozofi e madhe, do të delej kollaj edhe nga bataku i përcaktuar në idenë emblematike të të ndierit Sabri Godo se: “Në Shqipëri, nga monizmi në tranzicion, u kalua nga njeri ekstrem në tjetrin, nga mohimi me dhunë i gjithçkaje që lidhej me besimin, në servilizëm banal të shtetit ndaj fesë”. Këtij konstatimi real, nuk ia kanë vënë fare veshin, as e majta, që e finalizoi Kushtetutën gjatë mandatit të saj (1998), as e djathta, që në frymën e asaj kushtetute, s`e hoqi zotin nga goja, këndoi Te Deum sa iu ngjyr zëri, sipas pentagramit të dëshiruar dhe shkopit të dirigjentit të majtë!

3. Po të shohim retrospektivisht, ato dy qëndrime të skajshme, janë shprehur qartë në dy kushtetutat e vendit, të 1976-s dhe 1998-s, ku, në të parën u sanksionua si kryefjalë Ateizmi, në të dytën u rivendos zoti “në krye të vendit”e kryefjalë u bë Feja. Ajo u shoqërua dhe me privilegje marramendëse u restaurua, iu kthyen ajo gjendje, pozitë dhe rol tradicional, që ka trashëguar denbabaden.

Në Platformën elektorale të PS-së (1996), ende në opozitë, deklarohej se “Socialistët angazhohen t`u garantojnë besimtarëve dhe ateistëve hapësira demokratike, respektimin e bindjeve të tyre”,- gjë që tingëllon, pak a shumë, normale dhe demokratike. Edhe në Nenin 44 të Projekt-kushtetutës, thuhej: “Shtetasve u garantohet liria e ndërgjegjes. Ata kanë të drejtë të besojnë në një fe, ose të mos besojnë, të predikojnë fenë, ose të bëjnë propagandë ateiste”. Kështu ngjante mirë dhe mjaftueshëm. Feja dhe ateizmi u konceptuan si dy elemente të ndërgjegjes njerëzore dhe të barabarta. Por “mrekullia” e metamorfozave kish ndodhur në proces kur ajo doli e miratuar (nëntor 1998). Me nenet 10, 24, 137 (f. 6,10, 47), ajo angazhohet në mënyrë kaq të detajuar për raportet Shtet-Faltore, ka në to remineshenca mesjetare, hapësira të tepruara e pozita të privilegjuara, sa të duket sikur ke të bësh me ndonjë rregullore bashkësish fetare; me defekte e shkelje parimore që nuk i kishte as Statuti i Mbretësisë Shqiptare (1929). Deformimi skandaloz na doli që në faqen e parë të Preambolës, me shprehjen: “Ne, populli  Shqipërisë…me besim te Zoti dhe vlera të tjera universale”.

Bashkësitë fetare deklarohen “person juridik”,janë në listën e atyre subjekteve, që kanë të dretë të vënë në lëvizje edhe Gjykatën Kushtetuese dhe mjaft reveranca e përparësi të shkruara, pa përfshirë ato të pashkruarat. Me ç`marifet e Deus ex machina, u bë kthesa 180 gradë? Ku e gjetën deputetët këtë frymëzim “të shenjtë”, që t`i mveshin mbarë popullit “të besuarit tek Zoti” dhe ta rendisin “të besuarit”  të parin në grupin “e vlerave universale”? Për “zotin” e cilës fe e kanë fjalën baballarët e kombit? Për pjesën tjetër të popullit, si duket, atë frazë e kanë lënë ta lexojë me fjalët “Ne ateistët e Shqipërisë, me bindje të patundur në Universin si “shkak i vetvetes”, krijues e në zhvillim, i përgjërohemi mëmës-Natyrë me dashuri të pakufishme, i marrim asaj pa rreshtur, po dhe e ruajmë Mëmën si dritën e syrit?” Me atë gjuhë e frazë të librave fetare dhe predikimeve klerikale, ajo kushtetutë, u bë e denjë për shtet teokratik mesjetar, e destinuar vetëm  për një pjesë të kufizuar që dëshirojnë ta lexojnë e dëgjojnë! Një shtet ku feja vazhdon të trajtohet si “lule mos më prek” dhe krijon opinion shoqëror sikur ateizmi s`ka “të drejtë qytetarie”, kot që quhet demokratik. Në turbullirat e mjergullës fetare, edhe politikave s`u ndahen turbullirat! Atë që gatoi e Majta me duart e veta në Kushtetutë, e shijoi e Djathta dhe e amplifikoi si i erdhi përmbarë, me zyrtarizim, instrumentalizim e amplifikim të papërmbajtur të fesë! Ekipi i ri qeverisës, me shpirt kritik e manierë reflektimi, ka ç`të ndryshojë në parim.                                                                                                                                                      Që nga Statuti Organik i prillit 1914, na vjen ideja “Shqipëria nuk ka fe zyrtare”. Një frymë shumë më laike sesa këto politikat e demokracisë së djathtë ofronte edhe Statuti Themeltar i Mbretërisë. Në të thuhej “Shteti Shqiptar nuk ka fe zyrtare…Feja nuk mund të formojë pengesa juridike në as një mënyrë. Fetë dhe besimet kurrsesi nuk mund të përdoren për qëllime politike”. Këto përcaktime me tre mohueset “nuk”, janë zhveshje e fesë nga ato tre atribute që ajo i ka pasur në shekujt e mëparshëm, janë abrogim ligjor-kushtetues i atij statusi politikisht të privilegjuar që ajo e kish gëzuar për hatër të një zoti inekzistent, për emrin  dhe madhështinë e tij!

(VIJON)