Adhurimi për malin Tomor është trashëgim i kultit pagan të natyrës, konkretisht kultit pagan të majave të larta.
Ky besim ka qenë i përhapur në gjithë Shqipërinë, por kulti i malit të Tomorit ka mbijetuar në rrjedhë të shekujve e të ndërrimeve fetare.
Në gojëdhënën popullore, në periudhën antike e mesjetare dhe në letërsinë romantike Tomori përfytyrohej si Olimpi shqiptar.
Pelegrinët besojnë në një fuqi të mbinatyrshme me seli në atë majë.
Etnologia angleze Margaret Hasluck, që u ngjit në majën e Tomorit më 1930, ka shkruar se betimi për Baba Tomorin ishte më i fortë se betimi mbi Ungjill ose Kur’an.
n.s. / dita
Shkurt dhe qarte.
O Tomorr, o mal i shenjte!
Fron i pare i perendise,
per Pellazget e lashtesise;
komb i pare ky ne Europe,
qe perhapi gjithandej,
shenjterine nga kjo toke!
Tirane 2010 Fatmir Xhamallati
Tomorrin nuk e shenjteroi Abaz Aliu!Le ta mesojne Ilir Metet dhe matrapazet qe duan te xhvasin vetem para nga mali i “shenjte” i Tomorrit!
Mund ta na shkruani ne nje artikull tjeter nje gojedhene popullore te periudhes antike per nderimin qe I behej malit te Tomorit dhe burimin ku e keni gjetur ? Po ne antikitet si quhej Tomori ?
Besohet se tempulli Dodones ishte ne Tomorr.
Greket nuk e pranojne se pastaj del Akili shqiptar
ky nuk eshte mali i tomorit.
Abaz Aliu na eshte futur si diversant ne historine e malit te Tomorrit. Nuk ka asnje pune me te. Mali i Tomorrit eshte veneruar si i shenjte 2000 vjet para lindjes se Abaz Aliut. Bektashinjte le t’i gjejne heronjte e tyre andej nga Irani. Jo ne Shqiperi.
Hik mor kokeloqe katarakt lepi prapanicat e papuve greke.
He more delenxhi. Te percelloi e verteta. Ik keput qafen andej nga Irani dhe lepiji prapanicen Abaz Aliut.
ca thu me abaz aliu eshte heroi yne ik kput qafen andej nga kishat e xhamit
ju jeni debila qe e shani pasi ai eshte nje nga vendet me te shejnjte dhe Abaz Aliu eshte nje shenjtor i cili nderohet nga te gjithe.Dhe ne island te shkoj mami dhe babi juaj o te pafytyr
Sa budallenj jeni. Per nje fenomen shqiptar, bihet si shembull nje shprehje e nje anglezeje.
– Mali i TOMORRIT, prej shpatet lindore te malit Trebeshines, [ku eshte dhe vendbanimi te pareve te mij], megjithe se shume larg [rreth tre dite rruge me kembe] duket me konture te qarta dhe madheshtor .
— Njerezit e atyre aneve, por edhe me tej , BETOHESHIN ose edhe MALLKONIN ne emer te ATIJ MALI dhe te SHenjtit qe mendonin se ishte ne ATE MAL.
Ja disa nga shprehjet qe kam ndegjuar nga besimtaret dhe me te moshuarit e atyre aneve:-
— ”Per Baba Tomorre” ..!
— ”Per Cuken e Tomorrit”.!
— ”Per Ate Mal”.!
— ”Per Ate Zot , Atje” ! .[drejtoheshin me doren andej]
— ”Per Abaz Ali Tomorre”.!
— ”Per Ate Re mbi Tomorr”.!
Ndersa disa nga mallkimet ishin :-
—”Te vrafte Baba Tomorri.”.!
—”Te vrafte Cuk e Tomorrit” ..!!
—”Te vravte Reja mbi Tomorr .!!
Rlindasit per malin e Tomorrit;
Naim Frasheri ..[i besimit Bektashi]; ………………
…”TOMORR, o mal i bekuar. //.Fron i larte ku rri ZOTI”…
Andon Zako Cajupi ..[i besimit Orthodoks ] …………
— Nje kundershtar i ashper i Cajupit, kur ky shkroi vepren ”BABA TOMORRI”, vepren ja lavderoi lart , por TI i tha AI CAJUPIT vazhdon te jesh ai i pashteri qe te kam then.
–Dhe CAJUPI kja kthen pergjighen;
”Kur levdon ”BABA TOMORRE”
Dhe me shani , me vjen mire.
Mali i larte e me debore,
NUK FELLIQET ME KELLIRE ”………..
– Mali i TOMORRIT, prej shpatet lindore te malit Trebeshines, [ku eshte dhe vendbanimi te pareve te mij], megjithe se shume larg [rreth tre dite rruge me kembe] duket me konture te qarta dhe madheshtor .
— Njerezit e atyre aneve, por edhe me tej , BETOHESHIN ose edhe MALLKONIN ne emer te ATIJ MALI dhe te SHenjtit qe mendonin se ishte ne ATE MAL.
Ja disa nga shprehjet qe kam ndegjuar nga besimtaret dhe me te moshuarit e atyre aneve:-
— ”Per Baba Tomorre” ..!
— ”Per Cuken e Tomorrit”.!
— ”Per Ate Mal”.!
— ”Per Ate Zot , Atje” ! .[drejtoheshin me doren andej]
— ”Per Abaz Ali Tomorre”.!
— ”Per Ate Re mbi Tomorr”.!
Ndersa disa nga mallkimet ishin :-
—”Te vrafte Baba Tomorri.”.!
—”Te vrafte Cuk e Tomorrit” ..!!
—”Te vravte Reja mbi Tomorr .!!
Rlindasit per malin e Tomorrit;
Naim Frasheri ..[i besimit Bektashi]; ………………
…”TOMORR, o mal i bekuar. //.Fron i larte ku rri ZOTI”…
Andon Zako Cajupi ..[i besimit Orthodoks ] …………
— Nje kundershtar i ashper i Cajupit, kur ky shkroi vepren ”BABA TOMORRI”, vepren ja lavderoi lart , por TI i tha AI CAJUPIT vazhdon te jesh ai i pashteri qe te kam then.
–Dhe CAJUPI kja kthen pergjighen;
”Kur levdon ”BABA TOMORRE”
Dhe me shani , me vjen mire.
Mali i larte e me debore,
NUK FELLIQET ME KELLIRE ”………..
XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX
Pershendetje ; Tomor Voda -NY –USA–