Mjekja në Dita: Kujdesi për testosteronin në gjak

Nga Ilda Xhelili

Testosteroni është një hormon seksual (androgjen) që ndodhet tek të dyja gjinitë, si tek meshkujt, ashtu edhe tek femrat, por që ka përqendrime të ndryshme. Tek meshkujt është hormoni më i rëndësishëm që prodhohet kryesisht në testikuj dhe në sasi të vogla në indin e veshkave (korteks). Tek femrat testosteroni prodhohet në sasi të pakta në vezore, si edhe në indin e veshkave. Në vijim të shkrimit mjekja Ilda Xhelili detajon faktorët që ndikojnë në uljen e testosteronit në gjak, simptomat dalluese, ndërlikimet që shfaqen tek pacienti, si dhe masat që duhet të merren për të minimizuar shqetësimet në shëndet.

 Sa i rëndësishëm është për organizmin ky hormon?

Në gjak testosteroni është i lidhur me proteinat dhe qarkullon në organet e ndryshme ku ushtron efektin e tij. Testosteroni ndikon në rritjen e organeve gjenitale tek meshkujt, maturimin e spermës, në formimin e paraqitjes mashkullore, ku më konkretisht supet dhe kraharori zgjerohen, në laring formohet gunga (molla e Adamit), zëri bëhet më i trashë dhe më i thellë, rriten qimet (mjekra, sqetulla, gjenitalet), rritet dëshira seksuale. Tek të dyja gjinitë, testosteroni siguron rritjen e masës muskulare dhe forcën e tyre, rrit densitetin kockor dhe fortësinë e kockave, ndikon në metabolizmin e yndyrave dhe të sheqernave, por ndihmon edhe në rregullimin e humorit. Niveli i testosteronit tek meshkujt ulet me rritjen e moshës. Niveli i ulët i testosteronit quhet “andropauzë” ose “menopauzë mashkullore” dhe prezantohet me nervozitet, ulje e interesit për seksin, “afshe të nxehta”, lodhje, dobësi, si dhe depresion. Megjithatë shumë meshkuj nuk paraqesin simptoma klinike në periudhën e niveleve të ulura të testosteronit.

 Ku ndikon konkretisht niveli i ulët i testosteronit tek meshkujt?

 Së pari ndikon tek kockat, i bën ato më të brishta dhe më të prirura për thyerje. Dobësia e kockave është në fakt problem më i madh për gratë (osteoporoza), por tek meshkujt mendohet se vjen si rezultat i niveleve të ulëta të testosteronit me rritjen e moshës. Jo gjithmonë testosteroni i ulur ndërhyn në aktivitetin seksual, por është e mundur. Disa njerëz mund të përjetojnë ulje të dëshirës seksuale, por ka edhe raste që e humbin plotësisht interesin për marrëdhënie seksuale, ose e kanë të vështirë këtë marrëdhënie. Por shkak i këtyre problemeve nuk mund të jetë vetëm niveli i ulët i testosteronit në gjak. Ato mund të vijnë edhe si rezultat i gjumit të pamjaftueshëm, depresionit apo sëmundjeve të tjera kronike. Disa nga ndryshimet që mund të ndodhin nga testosteroni i ulët janë edhe simptoma jospecifike si për shembull nervozizmi i lehtë, ndryshimet në humor, përqendrimi i dobët, ndjenja e lodhjes dhe të pasurit më pak energji. Një nga funksionet e shumta të testosteronit është të ndihmojë në prodhimin e spermës. Pra nëse nivelet e këtij hormoni janë të pamjaftueshme, atëherë do të ketë problem në prodhimin e spermës në sasi dhe në cilësi, gjë e cila është shkaku më i shpeshtë i sterilitetit mashkullor.

 Cilët janë shkaktarët më të shpeshtë të niveleve të ulëta të testosteronit?

Megjithëse mosha në rritje është shkaku më i zakonshëm i niveleve të ulëta të testosteronit, mund të ketë edhe shkaqe të tjera. Ndër to mund të përmendim ato më të shpeshtat: Diabeti, sëmundje të veshkave, sëmundje të mëlçisë, sëmundja obstruktive kronike e mushkërive (COPD), dëmtimet e testikujve, problemet e hipofizës, kimioterapia, radioterapia (terapia e rrezatimit), si dhe medikamentet kortizonike.

 Kur duhet të testoheni për nivele të ulëta të këtij hormoni?

 Së pari nëse meshkujt kanë probleme të ereksionit gjatë marrëdhënies seksuale. Testet duhet të bëhen edhe në rastet kur numri i spermatozoideve është i ulët gjatë ekzaminimit mikroskopik të spermës. Një tjetër situatë në të cilët duhet të bëni ekzaminimet përkatëse është edhe kur kemi

rënie flokësh, humbje të masës muskulare dhe osteoporozë. Por siç e theksova edhe më lart, shkaku i këtyre simptomave mund të jenë edhe kushte të tjera mjekësore. Prandaj përpara se të fillojë trajtimi specifik duhet bërë një diagnozë e saktë diferenciale. Testet për nivelet e testosteronit bëhen në mostrat e gjakut herët në mëngjes kur nivelet e testosteronit janë më të larta. Nivelet e testosteronit në gjak duhet të interpretohen nga mjekët specialiste (endokrinolog, urolog, androlog) në raport edhe me situatën klinike që paraqet pacienti pasi jo të gjithë kanë nevojë për trajtim.

 Si duhet trajtuar ky problem?

Trajtimi synon të rrisë nivelet e testosteronit në gjakun e individit të prekur nga ky problem. Studimet tregojnë se kjo rritje e testosteronit mund të forcojë muskujt, të rrisë dëshirën seksuale, të mbrojë kockat. Trajtime të tilla mund të kenë efekte të ndryshme nga njëri pacient tek tjetri, kështu që është e vështirë të parashikohet rezultati i trajtimit për çdo individ. Trajtimet janë të formave të ndryshme, në formë injeksionesh muskulare, në formë xheli ,ose flastra që ngjiten në lëkurë. Xheli aplikohet në lëkurë çdo ditë dhe niveli i testosteronit mbetet i qëndrueshëm. Gratë dhe fëmijët nuk duhet të kenë kontakt me lëkurën ku është aplikuar xheli për rreth 2 orë për të shmangur absorbimin e tij. Ky rrezik nuk ekziston kur ngjiten flastra në lëkurë. Të dyja aplikimet në lëkurë mund ta acarojnë lëkurën me kruajtje ose njolla të kuqe.

Cilat janë efektet anësore të terapisë me testosteron?

Megjithëse terapia me testosteron është mjaft e aplikuar, rreziqet dhe përfitimet e kësaj terapie vazhdojnë të mbeten objekt i studimeve të vazhdueshme. Testosteroni nuk duhet të aplikohet tek personat që vuajnë nga kanceri i prostatës sepse rreziqet i tejkalojnë përfitimet. Efekt anësor i kësaj terapie mund të jenë puçrrat në fytyrë (aknet), rritja e numrit të qelizave të kuqe të gjakut (eritrocitet), enjtje të këmbëve. Mekanizmi i këtyre efekteve anësore nuk është ende i njohur.

Faktorët që ndikojnë

• Mosha në rritje.
• Sëmundje të veshkave.
• Sëmundje të mëlçisë.
• Sëmundja obstruktive kronike e mushkërive (COPD).
• Dëmtimet e testikujve.
• Problemet e hipofizës.
• Radioterapia (terapia e rrezatimit).
• Medikamentet kortizonike.

*****

Këshillat e mjekes Ilda Xhelili mund t’i ndiqni dy herë në javë në Dita versioni print i gazetës. Duke nisur nga kjo e hënë ato mund të ndiqen edhe në këtë rubrikë të re në Dita versioni online