CEZ na kushton 1 miliard dollarë

Qeveria shqiptare do të përpiqet ta zgjidhë me mirëkuptim, duke negociuar në mënyrë të drejtpërdrejtë konfliktin me CEZ, në të kundërt papërgjegjshmëria e qeverisë së kaluar në procesin pas heqjes së licencës për këtë kompani do të jetë një kosto e rëndë për xhepat e varfër të shqiptarëve. Gazeta “Dita” ka zbardhur projekt-vendimin që ka hartuar Ministria e Energjetikës, nga ku ka kërkuar që të ngrihet një grup pune ku do të përfshihen kjo ministri,  ajo e Financave, Ministria e Zhvillimit Ekonomik si dhe Avokatura e Shtetit.

Projekti ju është nisur për konsultim këtyre ministrive dhe pas miratimit, grupi i punës do të njoftojë menjëherë kompaninë CEZ për fillimin e negociatave si dhe do t’i kërkojë asaj pezullimin e procedurave të arbitrazhit deri në përfundimin e negociatave për zgjidhje me mirëkuptim të konfliktit.  Me anë të këtij vendimi shpresohet që të gjendet një zgjidhje pa shkuar në arbitrazh, pasi në të kundërt do të jetë një kosto e rëndë për financat shqiptare që sipas Ministrisë së Energjetikës, llogaritet të shkojë në 1 miliard dollarë.

Pse qeveria e re kërkon mirëkuptim me CEZ  dhe çfarë bëri qeveria e kaluar?

Konflikti me CEZ kulmoi në janar të këtij viti, kur qeveria e kaluar vendosi heqjen e licencës. Qysh prej asaj periudhe shteti shqiptar  dhe grupi çek janë në një betejë ligjore në Gjykatën e Arbitrazhit, ku tashmë është nënjë fazë të avanzuar të procesit, pasi është  përcaktuar dhe trupa gjykuese me tre gjyqtarët që do të shqyrtojë konfliktin. E gjendur në këto kushte qeveria e re e ka gjykuar të arsyeshme të gjejë një zgjidhje nëpërmjet negocimit në mënyrë të drejtpërdrejtë me kompaninë, duke shpjeguar dhe asryet se përse është e nevojshme një gjë e tillë. Në relacion sqarohen të gjithë detajet se çfarë ka ndodhur me procesin nga qeveria e kaluar dhe shjegohet ana ligjore se sa dhe si duhej të kishte vepruar kjo qeveri që në momentin që hoqi licencën për CEZ në janar të këtij viti.

Vendosja në administrim të përkohshëm të operatorëve që operojnë në sektorin e energjisë elektrike, parashikohet në ligjin specifik të sektorit të energjisë elektrike (Ligji 9072), ashtu si, për analogji, një masë e tillë vendoset e rregullohet me ligje të veçanta për subjektet që operojnë në sektorë të tjerë si ai bankar, hekurudhor, i telekomunikacionit etj.  Nëpërmjet kësaj mase synohet të bëhet e mundur vazhdimësia normale e aktivitetit në sektorin e shpërndarjes dhe furnizimit te energjise elektrike, e cila ka një ndikim shumë të madh tek konsumtarët dhe ekonomia në tërësi.  Megjithatë, administrimi i përkohshëm duhet të konsiderohet si një fazë tranzitore që fillon nga momenti që Shoqërisë CEZ iu hoqën licensat, deri në momentin kur Këshilli i Ministrave vendos shpronësimin e aseteve të të licencuarit kundrejt një kompensimi të drejtë, sipas nenit 18.5, paragrafi i fundit i ligjit 9072.

Pas heqjes së licencës, ky kuadër ligjor të referon drejtpërdrejt në ndjekjen e procedurave të përcaktuara në Ligjin nr. 8561, datë 22.12.1999 “Për shpronësimet dhe marrjen në përdorim të përkohshëm të pasurisë pronë private për interes publik”. Sipas relacionit  Këshilli i Ministrave duhet të kishte proceduar menjëherë pas heqjes së licensave Shoqërisë CEZ Shpërndarje Sh.A, me vlerësimin e aseteve të kësaj Shoqërie, nëpërmjet kontraktimit të një shoqërie ose eksperti të pavarur financiar, me qëllim që më pas të kalohej në shpronësimin e aseteve të të Licensuarit, duke i paguar këtij të fundit vlerën përkatëse që do të rezultonte si pasojë e shpronësimit.  Por këto veprime nuk janë kryer që nga janari e në vazhdim.

Çfarë bëri kompania në Pragë?

Kjo papërgjegjshmëri e qeverisë së kaluar i ka dhënë të drejtën shoqërisë CEZ a.s, Pragë, duke i konsideruar të padrejta disa vendime të Entit Rregullator të Energjisë dhe sidomos vendimin e heqjes së licensave dhe kalimin në administrimin e përkohshëm të shoqërisë CEZ Shpërndarje Sh . A, të kontrolluar prej saj, paditi e para Republikën e Shqipërisë më 15 maj 2013 në Gjykatën e Arbitrazhit UNCITRAL (për mosmarrëveshje në fushën e investimeve), bazuar në Traktatin e Kartës së Energjisë, të miratuar në Uashington më 18 mars 1965, i cili është ratifikuar nga Kuvendi i Shqipërisë me Ligjin nr. 8261, datë 11.12.1997.

Ky proces arbitrazhi është iniciuar nga Shoqëria CEZ a.s., në cilësinë e investitorit të huaj në Republikën e Shqipërisë, kundër kësaj të fundit, e cila e ka bërë Traktatin e Kartës së Energjisë pjesë të legjislacionit të brendshëm, madje, duke qenë një marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar, ky Traktat ka epërsi mbi ligjet e tjera të zakonshme në bazë të neneve 116(1) dhe 122(2) të Kushtetutës.  Sipas relacionit mosveprimi në kohë nga ana e institucioneve shqiptare në lidhje me këtë konflikt, si në aspektin e vlerësimit të aseteve të Shoqërisë CEZ Shpërndarje ShA, ashtu dhe në fillimin e procedurave të shpronësimit së këtyre aksioneve kundrejt nje shpërblimi te drejte, kanë rrezikuar seriozisht të drejtat dhe interesat ekonomike të Shtetit Shqiptar.

Vetëm në fillim të shtatorit kur qeverisë së mëparshme i kishte mbaruar mandati nënshkroi marrëveshjen me dy kompanitë e përzgjedhura për të kryer procedurën e vlerësimit të aseteve dhe shpronësimit të CEZ. Ndërkohë që përgjatë kësaj kohe nuk përzgjodhi as konsulentin që do këshillonte Shqipërinë në Gjykatën e Arbitrazhit. Ky mosveprim i qeverisë së mëparshme, thotë relacioni, ka rrezikuar seriozisht shanset e Shqipërisë në gjyq.

Për këto arsye, me projekt-vendimin e ri, qeveria aktuale shpreson t’i japë një tjetër drejtim konfliktit mes shtetit shqiptar dhe shoqërisë CEZ. Nëse pala çeke do të pranonte negocimin, Shqipëria do të shmangte mundësinë e ndëshkimit në Gjykatën e Arbitrazhit, që nëse do ndodhte do ishte një tjetër goditje jo e vogël për financat publike të vendit e cila po kalon krizë të rëndë financiare.

“Mosmarrja në kohë e masave të nevojshme nga ana e  Shtetit Shqiptar,  në lidhje me mosmarrëveshjen me Shoqërinë CEZ, gjykojmë se përbën një rrezik potencial për të dobësuar poziten e tij në procedurat e mëtejshme ne mbrojtjen e një interesi shumë të rëndësishëm ekonomik që vlerësohet rreth 1 miliard Euro”, thuhet në relacion duke argumentaur se:  Ne këto kushte vlerësohet e domosdoshme ngritja e një Grupi Pune ndër institucional që do të ketë dy qëllime: së pari, fillimin e përpjekjeve per zgjidhjen me pajtim te mosmarrëveshjes me shoqërinë CEZ a.s; së dyti, paralelisht dhe në rast të mosarritjes së marrëveshjes, Grupi i Punës do të marrë të gjitha masat e nevojshme për përfaqësimin dhe mbrojtjen e Republikës së Shqipërisë në proceset e arbitrazhit ndërkombëtar ne cilësinë e palës së paditur dhe/ose paditëse.

Po nëse çekët nuk pranojnë?

Duhet marrë parasysh edhe mundësia që CEZ a.s. të mos pranojë hyrjen në negociata, ose të refuzojë pezullimin e procesit të arbitrazhit, ose të mos arrihet një marrëveshje me pajtim e pëlqyeshme për të dyja palët. Në këtë rast, Grupi i Punës, në bashkërendim të ngushtë me Studion Avokatore Derains & Gharavi dhe me Avokaturen e Shtetit, ngarkohet me marrjen e të gjitha masave të nevojshme për mbrojtjen e Republikës së Shqipërisë, duke përfshirë mbledhjen e provave, identifikimin e dëshmitarëve, angazhimin e eksperteve, në procedimet e Arbitrazhit Ndërkombëtar, në cilësinë e të paditurit dhe/ose të paditësit.