Një ‘quiz’ për këdo

Nga Fatos Tarifa

Po bëhen tridhjetë vite që partitë politike, me ekzistencën e të cilave e lidhim formalisht sistemin demokratik në Shqipëri, si dhe ata individë e grupe njerëzish që këto parti kanë zgjedhur për të administruar punët e shtetit e për të garantuar e rritur mirëqenien e qytetarëve të këtij vendi, sillen e veprojnë në një mënyrë aspak demokratike.

Dhe ne, qytetarët, bëjmë sehir. Të dëshpëruar. Të zhgënjyer thellë. Të çorientuar. Shumë prej nesh të pashpresë. Dhe të habitur se si gjërat ndodhën e vazhdojnë të ndodhin kështu në Shqipëri. Ndryshe nga çdo vend tjetër që u nda nga diktatura komuniste njëlloj si ne-dhe thuajse në të njëjtën kohë me ne.

Apatinë e qytetarëve të zhgënjyer e të dëshpëruar nuk e pengojnë, përkundrazi e ndihmojnë një plethorë shoqatash e organizatash joqeveritare (OJQ), të quajtura ndryshe “jofitimprurëse” (OJF). Një pjesë e madhe e këtyre shoqatave, të cilat ne, rëndom-por gabimisht-mendojmë se janë shoqëria civile e këtij vendi, ose përfaqësojnë interesat e saj, janë shndërruar, në fakt, në një industri mashtrimi të opinionit publik brenda e jashtë vendit, një industri fitimprurëse për ata individë që i kanë krijuar dhe i drejtojnë ato.

Është e pamundur që një njeri i vetëm, për më tepër në hapësirën e ngushtë që ofron një gazetë, të shpjegojë sociologjikisht dukuritë që karakterizojnë shoqërinë e sotme shqiptare dhe “shëndetin” e demokracisë sonë. Prandaj, edhe pse unë vetë kam shpjegimet e mia për shumë çështje të rëndësishme, nuk kam përgjigje për çdo pyetje që mund të bëhet.

Për këtë arsye, zgjedh të formuloj më poshtë disa pyetje, si një “quiz”, ose si një ushtrim intelektual për këdo që dëshiron të vrasë sado pak mendjen për t’u gjetur përgjigje atyre.

***
Pse ne, shqiptarët, nuk kemi mësuar ende, në këta tridhjetë vite, të mendojmë e të sillemi në mënyrë demokratike?
Si nuk mësuam, për të mos thënë se nuk kemi dashur-dhe vazhdojmë të mos mësojmë e të mos duam-ta bëjmë demokracinë ashtu siç me fjalë themi se e duam kaq shumë?

Çfarë e shpjegon mosbesimin tonë të thellë ndaj institucioneve shtetërore dhe ndaj njerëzve që ne i kemi votuar të na përfaqësojnë në organet ligjbërëse dhe ato të vendimmarrjes në nivel lokal?
Si nuk mësuam nga përvojat e popujve të tjerë dhe nga gabimet tona të së shkuarës? Pse vazhdojmë, veç gabimeve të reja që bëjmë, të përsërisim të njëjtat gabime të së shkuarës?

Pse vazhdojmë të sillemi në këtë rreth vicioz, duke krijuar probleme të reja sapo mendojmë se u kemi dhënë zgjidhje problemeve të vjetra? Ndërkohë, shumë probleme të vjetra, ngaqë nuk u kemi gjetur e nuk u kemi dhënë zgjidhjen e duhur, ose në kohën e duhur, shfaqen e rishfaqen në kushte të reja, me rëndesën e së shkuarës dhe emergjencën e sotmes, ndërkohë që perspektiva e së nesërmes na mungon.

Pse shumica e atyre që hyjnë në politikë dhe marrin poste drejtuese në shtet ose në partitë e tyre e kanë kaq të vështirë-edhe pas tridhjetë ose njëzet vitesh-të heqin dorë nga politika e t’u kthehen punëve të tyre, profesioneve të tyre?

Pse çdo hap përpara që kemi hedhur, ose hedhim, shumë herë na ka kthyer e vazhdon të na kthejë dy hapa prapa, në vend që të ndodhte e kundërta, pra, që për çdo hap pas që eventualisht-ose pashmangësisht, për shkak të kushteve e rrethanave tona të prapambetura-mund të bënim, të shkonim dy hapa para?
Si mundet që protestat e muajve të fundit, të organizuara nga partitë opozitare, të quhen një “revolucion demokratik”, siç është shprehur Sali Berisha, atentatori i parë i demokracisë në këtë vend? Si mundet që në ato protesta të ketë ende njerëz që brohorasin “Rroftë Sali Berisha!”? Çfarë lloj political animal duhet të jesh që të kërkosh kthimin në vitet e sundimit të Berishës, pra përsëritjen e së njëjtës fatkeqësi kombëtare që përjetuam kur vendin e drejtonte ky njeri?

Ç’kuptim kanë sot fjalët “Liri a vdekje”, të artikuluara si kushtrim në ato protesta, sikur të ishim ende një vend i pushtuar, siç kemi qenë për dy mijë vite me radhë, pa mundur, ose, ndoshta, pa dashur, deri një shekull më parë, që të krijonim shtetin tonë të pavarur dhe të merrnim mbi vete përgjegjësitë e një jete politike dhe ekonomike të pavarur?
Si mundet të jetojmë kaq gjatë-si shoqëri dhe çdonjëri nga ne-në një gjendje krize të gjithanshme e të përhershme, prej së cilës nuk dimë si të dalim?

Si nuk jemi në gjendje të kuptojmë të shkuarën tonë si shoqëri dhe të vlerësojmë ato virtyte dhe ato vlera, që popujt e tjerë, nëse i kanë, i kultivojnë e i çmojnë krenarisht, si tipare dalluese, qytetëruese dhe emancipuese të tyre?

Si mund të ketë ende mes nesh njerëz që i mohojnë sentimentet dhe vlerat antifashiste të popullit tonë dhe kontributin e shquar që ky popull ka dhënë në luftën e madhe botërore kundër Fashizmit?
Si mund të duam që heronjtë e Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare t’i quajmë kriminelë, ndërsa bashkëpunëtorët e fashizmit e të nazizmit “atdhetarë”?

Si mund të duam të jemi një popull pa heronj, dhe një popull pa një histori politike e pa një histori intelektuale, si të gjithë popujt e qytetëruar?

Si nuk i ngritëm kurrë një monument madhështor Ismail Qemalit, shqiptarit më të madh të kohëve moderne, të cilit i kemi borxh atdheun tonë të pavarur, madje as kur, në janar të këtij viti, u bënë 100 vite nga vdekja e tij?
Si nuk u kujtuam dhe nuk u kujdesëm asnjëherë që ta nderojmë, siç e meriton, Fan Nolin, shqiptarin më të ditur të të gjitha kohëve, as edhe kur, katër vite më parë, u mbush një gjysmëshekulli nga vdekja e tij? Varri i tij në Boston është më dinjitoz sesa një bust i vogël i tij në Tiranë, ndërsa vetë ky bust i vogël i Nolit të madh qëndron thjesht si një footnote në krahasim me një shtatore të mbretit Zog në Bulevardin e Tiranës, të cilit, në mënyrë të pamerituar, padrejtësisht, i kemi dhënë emrin e tij, në vend që të ndodhte e kundërta.

Çfarë dëshmon kjo për ne, shqiptarët? Një paaftësi fatale për të kuptuar raportet tona me historinë e zhvillimit tonë kombëtar?

Si mund të shpjegohet që Heronjve të Vigut, pak më shumë se një dekadë më parë, ua shkulëm nga trualli i Shkodrës monumentin madhështor, dhe pasi i hodhëm e i braktisëm në periferi të atij qyteti, mes plehrave (para se t’u gjenim një vend të ri), filluam t’ua sharrojmë dhe shesim për skrap metalin e monumentit? Në cilin vend të botës ndodh kështu?

***
Unë nuk i kam mohuar dhe as i kam fshehur ndonjëherë simpatitë e mia për të Majtën. Por nuk jam një socialist i verbër, nuk jam pa sy dhe pa arsye për të parë e kuptuar se çfarë ndodh në këtë vend.

Ndërkohë, e Majta dhe e Djathta, një skemë politike dikotomike, tipike europiane sidomos gjatë periudhës që pasoi mbarimin e Luftës së Dytë Botërore, kanë humbur sot jo vetëm përmbajtjen e tyre epistemike dhe ontologjike, si taksonomi, por, ndoshta, edhe shumë nga ethosi i tyre politik.
Kjo duket se ka ndodhur e po ndodh edhe në Shqipëri.

Përcaktimet “i majtë” ose “i djathtë” sot te ne krijojnë më shumë konfuzion dhe populizëm se sa sqarojnë pozicionet ideologjike, interesat ekonomike apo qëndrimet politike të njerëzve, ose të partive politike.
Mua vetë, sidoqoftë, deri më sot, “të majtët” më kanë bindur më shumë se “të djathtët” se mund të pretendojnë për veten e tyre kredencialet e një qeverisjeje të mirë, por jam i pakënaqur me mënyrën se si po e administron vendin qeveria socialiste aktuale.

Të dyja palët kanë pasur suksese, por kanë pasur më shumë dështime në politikat e tyre zhvillimore e qeverisëse, u kanë dhënë përgjegjësi politike dhe drejtuese në administratë edhe disa individëve të ditur, të aftë, të ndershëm e të përkushtuar demokracisë, interesave kombëtare dhe së mirës publike, por këto pozita e përgjegjësi ua kanë dhënë edhe shumë individëve të paditur, të paaftë, të pandershëm, të korruptuar e të lidhur me krimin. Ndaj edhe jemi këtu ku jemi dhe kështu siç jemi.

Do të bënim mirë që, në vend që votat tona, si qytetarë, t’ua japim “të majtëve”, ose “të djathtëve”, të zgjidhnim të na përfaqësonin në parlament dhe në këshillat e qeverisjes lokale njerëz që i njohim dhe i vlerësojmë si të ditur, të aftë e të ndershëm. Janë këto karakteristika dhe jo cilësorët “i majtë” apo “i djathtë”, ose përkatësia partiake ato që e dallojnë një politikan të mirë e të përkushtuar parimeve të demokracisë dhe interesave të vendit e të qytetarëve.

***
Çfarë thashë më sipër nuk është “rocket science”, por thjesht common sense.
Që të mundësojmë zgjedhjen e individëve të tillë, si përfaqësuesit tanë vërtet legjitimë, duhet ndryshuar sistemi ekzistues.

Këtu duhen përqendruar përpjekjet tona dhe aksioni ynë politik si qytetarë të këtij vendi. Me një klasë politike si kjo që kemi, vullneti ynë kolektiv mund të artikulohet e të realizohet vetëm përmes një plebishiti popullor.

Kush është për një plebishit të tillë?

*****

Botuar në Dita. Ndalohet ribotimi i plotë ose i pjesshëm pa lejen me shkrim të redaksisë