Indianët e rinj

Nga Besnik Terpollari 

I mbani mend “indianët” Amerikës? Indianët e gabuar të Kolombit, që për kapriçon e busullës mbërriti në një kontinent tjetër? Askush nuk i pyeti ata sesi quheshin. I quajtën indianë, se mbretit i qe premtuar rruga e Indisë. Dhe mbretërisë i duhej India përrallore. Kolombi s’e pranoi që gaboi kontinent dhe vendasit u quajtën indianë.

Qenë të zhveshur dhe të ngjyer me shirita shumëngjyrësh, siç qenë përkrenaret prej puplash mbi kokë dhe shkopinjtë me majë të mprehtë. E megjithatë, në hajmalitë e tyre primitive vezullonin gurët e rubinit, diamantet dhe ari i kulluar. Spanjollët u magjepsën pas hajmalive dhe u ofruan copëra pasqyrash e krehëra flokësh.

Të mrekulluar vendasit hoqën hajmalitë dhe i shkëmbyen me këto sende të çuditshme që nuk ua dinin përdorimin. Hareja dhe gëzimi i përshkoi të dyja palët, duke shënuar shkëmbimin më të parabartë në histori, e megjithatë ata që po paguanin më shtrenjtë ishin edhe më të lumturit.

*****

Krejt kështu ngjau me indianët e rinj. Në brigjet e tyre një ditë mbërritën vizitorët e largët, nën flamurin e rrugëve të reja që duheshin hapur. Për të cilat mbretëritë kanë nevojë. Të çuditur me veshjet e tyre primitive dhe me harenë që bujarisht u lëvizte në trup – pa i pyetur sesi quheshin – vizitorët i quajtën indianë. Vendi ishte i bukur dhe kontrasti me varfërinë e vendasve u dha të kuptonin se prespektivat këtu ishin të mëdha.

Në kraharorin e indianëve të rinj mungonin krejtësisht hajmalitë me gurë e metale të çmuar, por vizitorët u magjepsën me çfarë ata panë. Indianëve të rinj u kish dalë shpirti thuajse në sipërfaqe; ishin gati t’ua jepnin vizitorëve të përtej detit. Kush jep shpirtin, i jep të gjitha! Vizitorët nuk kishin parë asnjë plaçkë më të çmuar se kjo. Ndaj hapën hambarët dhe filluan të shpërndajnë sendet dhe mallrat e tyre falas. Nuk kërkuan asgjë në këmbim.

Indianët e rinj shpërthyen në hare, të mrekulluar nga kjo sjellje hyjnore. Dhe filluan të festojnë e të falenderojnë zotat. Por meqë zotat nuk kishin qënë kaq bujarë me dhurata shumëngjyrëshe, u kthyen nga vizitorët e mrekullueshëm dhe u përulën me respektin e thellë, që deri pak më parë e ruanin për zotat. Një forcë e re i përfshiu zemrat e tyre. Tek indianët e rinj u lëshua me dallgë besimi i ri se shumë shpejt do visheshin dhe këta si vizitorët, do hanin dhe përdornin mjetet si ata, e mandej do kerkonin rrugë të reja si ata në detet e pafund.

Më kot pleqtë u orvatën t’u rrëfejnë përrallën me indianët e Amerikës, që shekuj më parë, njësoj si këta kishin dalë të mrekulluar duke përshëndetur karavelat spanjolle. Madje, të bindur se kjo përkonte me profecinë hyjnore të gjarprit me pendë, indianët e mesjetës u përulën para tyre njësoj si zotave. Indianët e rinj i shpërfillën pleqtë dhe rrëfimet e tyre ndjellakeqe. Biles, tani filluan të besojnë se këto legjenda qenë fund e krye trillime për të mbajtur në këmbë botën primitive.

Pleqtë mërmërisnin me zërin që u shuhej se prej detit vinin dhuratë veçse ushtri dhe shishe bosh, e pikërisht kjo po u kthehej në bumerang. Vizitorët nuk erdhën me ushtri, por me sende shumengjyrëshe, të gjitha falas. Dhe shishet e tyre ishin plot me lëngje të pëlqyeshme dhe të shijshme. Kështu, i braktisën pleqtë që të treteshin në dyshimet e tyre atje në kasollet e vjetra. Të shumtë qenë ata që rrinin përditë rreth e rrotull vizitorëve të largët, të shtyrë nga kureshtja, por dhe nga dëshira për të mësuar sekretet e Dijes.

Dhe vizitorët qenë vërtet shpirtmëdhenj; filluan t’u mësojnë zakonet e tyre. Por meqë kjo dukej e pamundur, nisur nga botkuptimi dhe traditat, vizitorët u mjaftuan me ca rregulla kryesore. Qe herët  dhe e pamundur t’u shpjegohej indianëve të rinj se në botën e tyre vizitorët përballeshin me ligje shumë të komplikuara, ndaj rregullat e thjeshtëzuara shkonin mirë për ata. Vizitorët ikën duke premtuar se do vinin së shpejti, duke zgjedhur dy kryetarët e rregullave. Pati të rinj që u lutën të shkonin me ta, tek bota e tyre perfekte, dhe ata ua plotësuan dëshirën. Vizitorët e përtejdetit filluan të vijnë rregullisht, duke sjellë rregulla të reja dhe premtime.

Indianët e rinj filluan të imitojnë gjithnjë e më tepër sjelljet dhe zakonet e tyre, me bindjen  se tashmë traditave u kishte ikur koha. Të tjerë iknin me anijet drejt botës së vizitorëve, të shtyrë nga rrëfimet e ndokujt që kthehej për shmallje, por që ikte sërish si me thirrjen e sirenave në odisenë e Uliksit, i mësuar me nxitimin kaotik të botës së përtejdetit.

Pastaj erdhën kompanitë që shisnin sende të panjohura dhe shumëngjyrëshe. Sendet ishin të bukura dhe vezulluese, të reja dhe të magjishme. Indianët e rinj rrëmuan në skutat e shtëpive për medalionet e tyre prej ari, apo argjendi, qe dikur prindët e tyre i ruanin për festat dhe lutjet qiellore. Me to blenë gjërat e bukura, që pak kohë më parë s’e dinin që ekzistonin. Çdokush përpiqej me çdo kusht të shkëputej nga varfëria, duke ndjekur shembujt e atyre që posedonin më shumë plaçka.

Në kujtesën e re të indianëve të rinj, e djeshmja bëhej blozë përditë e më shumë, aq sa ata vendosën të shembin gjithshka që lidhej më të. Vizitorët vononin me premtimet e tyre, por indianët e rinj krijuan besim pakufi.  Adhurim. Se tek ato premtime mbështetej e ardhmja e tyre. Të rinjtë largoheshin në botën e re për të bërë para të tjera,më shpejt dhe më shumë. Por sakaq zbulonin që edhe atje s’ishte e lehtë të bëheshin ato para, e në mos me punë të rrezikshme. Po ata qenë mësuar me rrezikun dhe paratë u duheshin shpejt dhe shumë.

Kush mbeti në vendin e tij filloi të ankohet se po mungonin paratë; këto karta letre ngjyra-ngjyra, me të cilat vizitorët zëvendësuan arin dhe gurët e çmuar. E kështu filluan të shesin tokat dhe kasollet e pleqve, që tanimë kishin vdekur. Nuk vonoi shumë dhe ia behën kompanitë e minierave. Fillimisht ato deklaruan burime të mëdha mineralesh të çmuara, por iluzionet u shuan shpejt. Pasuan deklarata pesimiste dhe pothuaj indianët e rinj ua falën kompanive ato miniera rudimentale, ku të moçmit kishin nxjerrë gurët e çmuar.

Kryetarët e tyre mësuan të bëjnë gjithnjë ligje të reja, siç kishin parë e dëgjuar në botën e përparuar. Me referendum u fshi Ligji i Sakrificës, dhe Lidhja e kryetarëve propozoi dënime më të buta, në emër të Lirisë. Sigurisht që propozimet e kryetarëve bëheshin domosdo vendime. Me ndihmën e vizitorëve u vendos që të krijohej shteti siç e kishte bota e përparuar. Vendi do merrte shembullin e shteteve moderne dhe vizitorët nuk u kursyen të sjellin akoma ndihma të mëdha.

Kaosi i dikurshëm mori fund; në vend të kasolleve filloi të ngrihej një qytet i madh. Kryetarët paraqitnin projekte të mëdha dhe gjithshka kryhej me ndihmat e vizitorëve që buzëqeshnin me shpirtmadhësi. Të rinjtë, e paskëtaj edhe familjet, iknin për pak muaj dhe mbeteshin me vite e pastaj përjetë në botët e reja, duke këputur fijet e dobëta që i lidhnin me vendlindjen e tyre. Vendlindje, që u tret në kasollet e pleqve dyshimtarë, tek mërmërisnin rrëfenjat ndjellakeqe.

*****

I mbani mend “indianët” e Amerikës? Ashtu ngjau dhe me indianët e rinj. U humbën dhe u harruan. Kanë mbetur ca atje, ca këtu, ca – ku nuk dinë se ku janë. Të veshur me varfëri shpirtërore shumëngjyrëshe. Kompanitë e minierave deklarojnë bilance me humbje, por gropat e galeritë bëhen akoma më të mëdha dhe vargu i kamionëve si gjarpër me pendë zgjaton drejt porteve. Kryetarët akuzojnë dhe zgjedhin sho-shoqin në një rrëmujë perfekte, duke lavdëruar gjithnjë durimin e vizitorëve.

Kurse indianët e mbetur kanë filluar të mallkojnë ditën kur vetë ata votuan hareshëm për heqjen e Ligjit të Sakrificës. Sipas shtypi tët huaj, borxhi ndaj vizitorëve është aq i madh, sa nuk shlyhet dot edhe sikur të shitet i gjithë vendi. Ndërkaq ata sjellin vazhdimisht kredi, që s’ka kush ti paguajë, duke shënuar shkëmbimin më të pabarabartë në histori. E madje, ata që i sjellin janë edhe më të lumturit.

Botuar në Dita në rubrikën: Letër Kryeredaktorit