Të bësh apo jo biznes me makina të reja?!

Të ushtrosh biznesin e shitjes dhe servisimit të makinave të reja është një gjë e bukur. Është një punë pasionante, një punë e dobishme, një punë profesionale. Është një mundësi që të jepet për të qenë partner i shtëpive të mirënjohura  automobilistike në botë. Dhe për më tepër, ky partneritet të mundëson njehsimin e mentalitetit dhe praktikave të punës, konform partnerit tënd, cilido qoftë ai: gjerman, japonez, korean, italian etj. E thënë shkurt është një punë që ia vlen. Mirëpo në Shqipëri rezulton edhe tejet i vështirë dhe aspak inkurajues si biznes. Dhe ky është një përfundim që buron  nga ajo që po përjetojnë ata që quhen koncensionarë të makinave të reja. Deri përpara 3 viteve, të 15 përfaqësitë ligjore ishin stabilizuar në një total shitjesh prej 3400-3500 makina në vit. Nuk ishte një shifër tejet impresionuese, por krahasuar me tani duket një shifër që tashmë ia vlen të lakmohet si objektiv i ardhshem. Sepse tre vitet e fundit shitjet kanë rënë në afro 1500 makina në vit në total.

Ndërkohë, sens të kundërt kanë përjetuar makinat e përdorura. Nga afro 12-14 mijë makina që ishte “salduar” importi i tyre para tre viteve, tashmë ato kanë kapërcyer shifren e 40 mijë autoveturave në vit.  Ky ndryshim i bë i mundur edhe në saj të heqjes së taksës së importit të automjeteve të përdorura (nën ndikimin e BE-se) si një element i një politike kushtëzuese dhe modifikimit të saj, duke e shtrirë për të gjitha llojet e makinave. Kështu, nëse prej taksës së importit të automjeteve të përdorura, shteti arkëtonte rreth 25 milionë euro në vit, por që të gjithë këtë vlerë e paguanin automjetet e importuara, me ndryshimet e bëra, qeveria e mëparshme e 4-fishoi fitimin e saj. Vecse ky fitim tashmë sigurohej prej të gjitha mjeteve në qarkullim.  Kurse përpara zgjedhjeve të qershorit, qeveria e kaluar ndërmori një hap tjetër duke e përgjysmuar taksën që duhej paguar.

Akoma më keq dhe akoma më shumë dekurajues paraqitet sektori i shitjes së makinave të reja nëse shikon rezultatet ekonomiko-financiare të kompanive ose e thënë ndryshe fitimin dhe normën e rentabilitetit të tyre. Të gjitha koncensionaret së bashku kanë realizuar një xhiro biznesi në total për vitin 2012 prej afro 40 milionë euro me një fitim në total prej afro 1.5 milionë euro. Në gjirin e koncensionareve të makinave të reja ka subjekte që janë me humbje, ka subjekte që kanë fituar “qindarka”, ashtu sikurse ka subjekte që kanë fituar në mënyrë të arsyeshme e të kënaqshme. Dhe megjithëse 3 kompani paraqiten relativisht mirë, e përgjithshmja e këtij grupi biznesi pra nuk është e tillë. Dhe kur njihesh me një situatë të tillë, atëhere natyrshmë lind pyetja: cfarë e pengon këtë biznes të zhvillohet më tepër? Cilat mund të jenë disa nga zgjidhjet racionale që mund ti japin pak “frymë” atij? Cfarë reforme mund dhe duhet ndërmerret që makinat e reja të fillojnë të “Lëvizin” sërish? Nëse situata është kjo që është, janë faktorë objektivë dhe subjektivë ato që e kanë bërë të mundur atë. Por ndërsa reduktimi i faktorëve objektivë, sikurse është rritja e fuqisë blerëse të popullsisë është një sfidë e ardhme për qeverinë, për momentin është e mundur që të ndërmerren disa hapa konkretë që do të mund ta clironin biznesin e makinave të reja nga “gropa” ku ka rënë.

E para që duhet të bëhet është bërja i zbatueshëm i ligjit nr 9573 “Për autoriparimin,  shitblerjen, depozitimin e mjeteve rrugore me motor, të rimorkiove dhe të pjesëve të këmbimit të dala jashtë përdorimit…”. Ndonëse janë mbushur 7 vite që kur është aprovuar ky ligj, mospajisja e tij me amendamentet përkatëse e ka bërë atë të pazbatueshëm asnjë ditë të vetme. Për rrjedhojë edhe situata në të tre objektet e veprimtarisë së këtij ligji, sikurse janë autoriparimi, shitblerja dhe depozitimi është anarkiste. Me shtiblerje makinash merret kushdo, pavarësisht nëse ka licencë profesionale e tatimore apo jo. Me veprimtari autoriparimi merret kushdo që mendon se ka aftësi të merret me atë punë, pavarësisht nëse është kompetent apo jo. Edhe me të ashtuquajturat varreza makinash merret cdokush që i mbushet mendja se duhet të bëjë një punë të tillë. Nëse ligji përkatës do të ishte në process zbatimi, që në kohën kur ai është aprovuar, atëhere sot me siguri do të flisnim për një treg të rregulluar nga pikëpamja teknike dhe fiskale.

Por nën rrotat e makinave të reja janë edhe disa “shkopinj” të tjerë që e pengojnë këtë biznes të ecë. Shumëkujt i ka bërë përshtypje fakti që, ndryshe nga homologët e tyre në Europë, koncensionarët në Shqipëri nuk e kanë ngritur në sistem praktikën e kthimit të makinave të reja pas pak vitesh përdorimi, në këmbim të marrjes së një makine të re. Arsyeja nuk është se nuk duan, por nuk mund ta bëjnë një gjë të tillë. Sepse rikthimi i makinave të përdorura pas pak vitesh përdorimi i detyron koncensionaret që ti shesin sërish këto mjete me TVSH. Cka do të thotë se, krahasuar me një mjet të njëjtë të ardhur nga importi, cmimi me të cilin e nxjerr koncensionarja në treg është më i lartë. Eleminimi i kësaj barriere,  pra heqja e TVSH për shitjen e dytë, ose aplikimi i saj vetëm për diferencen mes çmimit që e ka vlerësuar kompania makinën e kthyer me çmimin që ajo ia shet blerësit do të bënte të mundur krijimin e stokut të makinave të përdorura nga vetë koncensionaret.

Ndërkohë, zgjerimi e gamës së makinave me TVSH të rimbursueshme për automjete të reja të blear në koncensionare mund të jetë një tjetër hap i nevojshëm për tu ndërmarrë. Deri tani, TVSH-ja e rimbursueshme aplikohet vetëm për mjete pune, ndërkohë që për nevoja pune blihen edhe mjaft autovetura, por që ligji aktual nuk i parashikon në kontigjentin përfitues. Ish drejtuesit e Ministrisë së Financave e konsideronin të arsyeshme një kërkesë të tillë, por kishin frikë se mos krijonin një “shteg” abuzimi nga ana e pronarëve të kompanive. Ndërkohë që raporti mes përfitimit që do të vinte nga ndonjë abuzim dhe kostos që paguan ky grup biznesi nga mosveprimi është shumë herë më e madhe në favor të alternativës së dytë.

Veprimtaria e një koncensionareje nuk është vetëm shitblerja e makinave, por edhe servisi i tyre. Madje kjo e fundit duhet të jetë faktikisht edhe pika më e fortë e tyre. Statistikat tregojnë se ato koncensionare që e kanë pikë të fortë autoservisin kanë siguruar edhe rezultatin më të mirë financiar. Dhe e kundërta. Në këtë kuptim, është e arsyeshme që edhe veprimtaria e kolaudimit të automjeteve, veprimtari që sot është në kushtet e një shërbimi monopol të liberalizohet e pjesë të tij të bëhen edhe serviset e koncensionareve të makinave të reja. E sigurt është se nëse ndërmerren hapa të tillë, realiteti do të jetë ndryshe dhe nuk do të jetë e nevojshme të flitet për kërkesa që shkojnë në kundërshtim me filozofinë e konkurimit dhe integrimit në BE.