Njeriu banal dhe patriotizmi

Nga Lekë Imeraj

Për njeriun banal dhe rrezikshmërinë e tij shoqërore, ka folur filozofja Hannah Arend (1906-1975), në librin e saj, „Eichmann në Jeruzalem“.

Ajo e mendoi Adolf Eichmannin (1906-1962), njeriu “banal” dhe veprimtarinë e tij “banaliteti i ligësisë”. Eichmann akozohej për krime kundër njerëzimit. Ishte zbatuesi i planit të Hitlerit për vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrejve.

Në një intervistë televizive, Arendt thotë:

“I qëndroja fort mendimit se, Eichmanni, nuk ishte gjë tjetër veçse një palaço, një karagjoz, një lolo. Ai ishte komplet një njeri banal. Dhe unë po ju them: Kam lexuar 3600 faqet e akuzës ndaj tij, madje me shumë vëmendje dhe nuk mund t’ju them se, sa herë kam qeshur, duke i lexuar ato. Kam qeshur me zë të lartë. Këtë reaksion, njerëzit, ma marrin për keq! Nuk kam çfarë të bëj”.

Ideja e Arendt mbi “njeriun banal” dhe “banaliteti i ligësisë”, nuk u prit aspak mirë në Izrael. Ajo u akuzua për mungesë bashkëndjenje për krimet naziste ndaj popullit të vet dhe për zbutje të fajësisë së Adolf Eichmannit.

U shpall person i padeshirueshëm për Izraelin dhe vetëm pas 37 vjetësh (në vitin 2000) u reabilitua dhe u botua në gjuhën ebraishte libri i saj: “Eichmann në Jeruzalem”. Atëherë kur teoria e saj: “Njeriu banal” dhe “banaliteti i ligësisë”, u pranua botërisht.

Nëse Arendt, në vitin 1962, e hodhi në fushën e filozofisë teorinë “Njeriu banal dhe banaliteti i ligësisë”, nuk do të thotë se Eichmanni ishte përfaqësuesi i vetëm i kësaj teorie.

Ky tip, ka jetuar në shekuj dhe, vazhdon të jetojë. Në të gjitha kohërat dhe kulturat. Kombi ynë, ka, të paktën, 100 vjet që e përjeton këtë tip.

Në fundin e vitit 1990, me rënjen e shtetit të diktaturës, u mendua se kaluam në tipin e shtetit modernë, atë të demokracisë. U zhgenjyem shumë shpejt. Në vend të tij u ndërtua një tip shteti “lumpenkomunist” ku, pushtetin dhe shtetin i pushtuan llumi i komunistëve me njerëzit e rrugës. Administratën, pushtetet dhe shtetin i pushtoi njeriu banal.

Banaliteti i ligësisë u shtri si pllakë varri mbi kombin tonë.

Sot pas 30 vjetësh rrugë, në të ashtuquajturin trenzicion, duket se jemi, të paktën, 30 vjet, më larg demokracisë se në vitin 1990.

Teorikisht, tek ne, ka rënë me kohë Shteti i së Drejtës. Duhet të jemi i vetmi vend në botë, i ashtuquajtur demokratik, pa pushtet gjyqësor. Pa Gjykatë Kushtetuese, pa Gjykatë të lartë, pa drejtësi.

Pa dashur të futem në detjaet e dështimeve të demokracisë tek ne, do të ndalem në konceptin: Njeriu banal dhe patriotizmi.

Patriotizëm mendohet lidhja emocionale e individit, njerëzve, me kombin. Kjo lidhje quhet edhe ndjenjë kombëtare, krenari kombëtare. Nuk ka të bëjë fare me programe politike, me ideologji.

Shumë psikologë mendojnë se ndjenja e patriotizmit është e lindur. Nëse zhvillohet apo “dremitë”, është tjetër gjë. Koncepti patriotizëm, është shumë i lashtë. Aq i lashtë sa është e vështirë të thuhet se, ku e ka zanafillën.

Shumë kohë para Krishtit. Platoni (428-348), ka thënë: “Njeriu nuk është lindur vetëm për veten e vet por, për atdheun e vet”. Në Greqinë e lashtë, me patriot, mendohej një lidhje e përbashkët, një bashkësi njerëzish, të cilët rridhnin nga një baba, patria dhe që krijonin një familje, një fis.

Në gjuhët romane, u përdor fjala latinisht patriote. Në shek. e 16, në Francë, u përdor si në latinisht, patriote. Në Kohën e Re, kjo fjalë kishte kuptimin e prejardhjes së përbashkët, vendlindasve, fisit, etnisë. Kuptimin që ka dhe sot, bashkëkombas, patriot.

Në Europë, kuptimin e krenarisë kombëtare, e mori në vitet 1500. Në vitin 1560, hugenotten francezë, i mendonin vëllezërit e besimit “bon patriote”, patriotë të mirë.

Jo pa qëllim është spekulluar me patriotizmin duke e njësuar me nacionalizmin. Janë dy koncepte të ndryshme dhe aspak fjalë sinonime. Ish presidenti i Gjermanisë, Johannes Rau (1931-2006) ka thënë: “Patriot është ai që e don atdheun e vet. Nacionalist është ai që nuk respekton atdheun e të tjerve”.

Si e mendon njeriu banal tek ne patriotizmin? Krejtësisht gabim. Ai e mendon sajesë komuniste, ideologji dhe, vetëm komuniste.

Njeriu banal, i maskuar me maskën e e demokracisë, pasi rrënoi ekonominë, administratën, pushtetin dhe shtetin, iu turr historisë së kombit tonë. Sipas tij, historia na qënka një sajesë komuniste, një libër ideologjik i cili duhet të zhduket dhe në vend të tijë, të prodhohet nga ai, një tjetër, sipas fantazisë dhe vullnetit të tij.

E filloi me Skenderbeun dhe vazhdoi me rradhë, duke i epitetuar të gjithë patriotët dhe heronjtë e kombit si ideologjikë dhe mercenarë. Tani i është versulur pjesës së hsitorisë së LANÇ. Sipas tij, kjo luftë na paska qënë ideologjike dhe të rënët, janë të renë ideologjikë.

Madje, rreth 300 prej tyre, na qënkan kriminelë lufte. Si të tillë duhet të fshihen nga lista e të rënve dhe duhet të deklarohen kriminelë. Ballistët, aleatët e nazifashizmit , dhe terroristët e viteve të pasluftës, na qënkan demokratë.

Ky princip, në thelb, është i njejtë me atë të Paul Joseph Goebbel (1879-1945) i cili thoshte: “Tani, kush është hebrej, e përcaktojmë ne”. Edhe njeriu banal tek ne, si nxënes besnik i Goebbelit, duket se ka marrë përsipër të përcaktojë, në mënyrën e vet, patriotët dhe terroristët e luftës dhe pasluftës.

Nuk mund të mendohet se ky njeri banal, është aq injorant sa të mos mund të mendojë se, patriotizmi është ndjenjë dhe jo program politik, ideologji. Aty fshihet qëllimi dhe qëllimi është shumë i zi, fatal.

PKSH u themelua me 8 nëntor 1941. Patriotizmi shqiptar, është shumë më i lashtë, madje me shekuj. Askush nuk e din zanafillën e tij por, mjafton të përmendim disa momente që bëjnë pjesë në faqen e artë të historisë së kombit tonë: Besëlidhja e Lezhës (1444), Lidhja e Prizrenit (1878), Kongresi i Manastirit (1908).

Në këto vite të largëta, kur patriotët shqiptarë, u mblodhen dhe u besatuan për kombin dhe gjuhën, nuk kishte parti komuniste. Asnjë lloj ideologjie nuk i detyroi dhe nuk i bashkoi ata. Ajo që i bashkoi ishte vyrtyti më i lartë i njeriut, patriotizmi.

As që mund të numërohen patriotët shqiptarë, të të gjitha kohërave, të cilët, me pushkë dhe penë, luftuan për lirinë dhe pavrasinë e kombit tonë. Shumë nga ata u vranë, me pushkë dhe helm, nga armiqtë e kombit tonë por, patriotizmin shqiptar, nuk e vranë dot kurrë.

Sot, ti njeriu banal, po mundohesh të bëshë atë që nuk e arritën kurrë armiqt e kombit tonë: Të vrasësh patriotizmin shqiptar. Arsyeja është se, ky patriotizëm, ka goditur njerëzit e tu, ideologjinë tënde, nazifashizmin.

Prandaj ju jeni për mohimin e LANÇ. Prandaj doni të rivrisni dëshmorët dhe heronjt e kombit dhe, në vend të tyre, të vendosni tradhtarët, aleatët e nazifashizmit, njerëzit e ideologjisë tuaj.

Lufta antifashiste në vendin tonë, në individë dhe grupe, ka filluar para themelimit të PKSH. Ajo filloi me 7 prill 1939, me heroizmin e Mujo Ulqinakut pëlrballë fashistëve itelianë. Vazhdoi me Vasil Laçin i cili derdhi plumba mbi perandorin fashist. Me 5 qershor 1940, patrioti Myslim Peza, me familjen e tij, të afërm, fisin dhe të tjerë patriotë të ndershëm, themelio “Çetën e Pezës”. Me siguri që deri në atë kohë, në Pezën heroike, nuk kishte shkeluar asnjë këmbë komunisti.

Cila ideologji e detyroi Ulqinakun të jepte jetën në luftë me fashistët italianë? Po djaloshi Laçi, në emër të cilës parti apo ideologji guxoi të qëllonte me plumba mbi perandorin fashist? E njihte Myslim Peza ideologjinë komuniste!? Ku ishte ajo? Me siguri që jo. Partia Komuniste u krjijua një vit më vonë. Ajo nuk e krijoi Çetën e Pezës, e gjeti aty, të fortë, të organizuar dhe e vendosur deri në fund, për luftë kundër pushtuesit.

Veprimet e tyre nuk ishin aksione ideologjike. Mekanizmi shtytës, drejt luftës kundër pushtuesit, deri në vetëmohim, ishte vetëm një, ndjenja e patriotizmit. Lëvizja popullore, patriotike, shtohej gjithnjë e më shumë nga patriotët vullnetarë, djemtë dhe vajzat shqipatre. Ideali i tyre ishte çlirimi i atdheut nga pushtuesët nazifashistë.

Këto lëvizje, në individë, njësite, çeta dhe batalione, të copëzuara duheshin organizuar në një front të vetëm dhe të përbashkët, pa dallim feje dhe krahine, në luftë kundër pushtuesit. Këtë organizim e bëri Partia Komuniste.

Bashkimi i tyre me Partinë Komuniste, nuk ishte bashkim ideologjik por, patriotik. Në programin e Partisë Komuniste, të gjitha grupimet patriotike, gjetën mundësinë e realizimit të idealit të tyre, çlirimin e Atdheut nga pushtuesët nazifashistë.

Askush nga ata nuk mund ta dinte se, pas çlirimit të Atdheut, Partia Komuniste, do të ndërtonte shtetin e diktaturës. Vetëm një njeri banal, si Eichmanni, mendon dhe deklaron se, Fronti Nacional Çlirimtar ishte front ideologjik, i sajuar nga Partia Komuniste. Vetëm një njeri banal, si Eichmanni, mund t’i mendojë dhe deklarojë të rënët e luftës, të rënë Ideologjikë.

Njeriu ynë banal, i cili ka monopolizuar administratën, pushtetin dhe shtetin, guxon të rehabilitojë aleatët e nazifashizmit. Madje edhe terroristët e viteve të pasluftës. Fashizmi nuk thotë: Unë jam fashizmi i ri.

Historia e jonë nuk është perfekte. Sigurisht ka gjëra që duhen korrigjuar. Intelektualët e denuar dhe pushkatuar nga diktatura, jo për shkak të krimeve të kryera por, vetëm të menduar si rrezik për regjimin, duhet të nxirren nga lista e zezë dhe të vendosen përkrah të nderuarve të kombit. Kjo do të ishte në nderin dhe dinjitetin e kombit.

Kush do ta bëjë këtë? Ky është problemi madhor tek ne sot. Narcistët, me çrregullime të forta të personalitetit, nuk e bëjnë dot. As kokat e ideologjizuara, pavarsisht nga lloji i ideologjisë, nuk e bëjnë dot.

Që kombit tonë, t’i rikthehet identiteti, lavdia dhe dinjiteti, duhet të shporren Eichmannet nga politika dhe pushteti. Rrugë tjetër nuk ka.

*****

Lekë Imeraj, shkrimtar dhe përkthyes. Botuar në Dita. Ndalohet ribotimi i plotë ose i pjesshëm pa lejen me shkrim të redaksisë