Pësime dhe Mësime

Nga Viktor Malaj

Do vazhdojë qeveria sot me tërmetin si qeveria dje me përmbytjet që shpallte fajtore hënën dhe baticat? Apo do nxirren mësime dhe përgjegjësi, morale dhe ligjore, individuale dhe kolektive si kusht për të zvogëluar dëmet kur natyra ta lëkundë tokën përsëri? Ne si shoqëri do vijojmë me “ai gjarpër që nuk më kafshon mua, u bëftë 100 vjeç”? Një analizë mbi virtytet dhe veset që na nxorri në pah tërmeti

 

Tërmeti i 26 nëntorit shkaktoi dëme tragjike njerëzore dhe dëme të rënda materiale. Për fat të keq, fenomene të tilla natyrore kanë shkaktuar dëme shumë të mëdha edhe ndër popuj më të mëdhenj e më të zhvilluar se ne dhe në vende me zhvillim shumë më të madh se i yni dhe me histori shtetfunksionuese shumë më të gjatë se shteti shqiptar.

Tërmeti më i fundit që ndodhi në Shqipëri shkaktoi dhimbje të madhe për jetët njerëzore dhe keqardhje për dëmet materiale. Ndërkaq fatkeqësia natyrore nxori në pah sa cilësi pozitive të popullit tonë, aq edhe vese dhe ligësi tonat.

Pas fatkeqësisë, u shpërfaqën virtyte njerëzore si dhimbja për viktimat dhe gatishmëria për të ndihmuar me aq sa dinin dhe mundnin. Solidariteti njerëzor me familjet, fshatrat dhe qytetet e dëmtuar ndriti si nuk e prisja për shkak të përmbytjes së shoqërisë me ndotje morale gjatë këtyre tre dhjetëvjeçarëve të fundit.

Përveç njerëzve të inkuadruar në strukturat shtetërore që e kanë për detyrë ndihmën e parë në shpëtimin e të mbijetuarve dhe në nxjerrjen nga gërmadhat të të vdekurve, shumë qytetarë shqiptarë dëshmuan ndjenja humane dhe përkushtim vëllazëror kombëtar për t’iu gjetur pranë cilitdo që e kishte pësuar nga goditjet e tërmetit.

Siç e dimë, Forcat e Emergjencës Civile, Policisë së Shtetit, ato zjarrfikëse dhe të shëndetësisë bënë një punë që meriton mirënjohje dhe respekt nga cilido. Respekt, mirënjohje dhe nderim meritojnë edhe të gjithë ata shqiptarë, brenda dhe jashtë kufirit shtetëror, të pasur apo të varfër, që shprehen me fjalë dhe me veprime gatishmërinë e tyre për të dhuruar vlera monetare apo edhe banesa në shërbim të të dëmtuarve.

Gatishmëria e shqiptarëve të Kosovës për të ndihmuar me njerëz, mjete, oferta strehimi në Kosovë, por edhe me mënyra të tjera mbetet shembull vëllazërimi dhe tregues i ndjenjës kombëtare. Mirënjohje meritojnë edhe ato qeveri dhe pjesëtarë të kombeve dhe shteteve të huaja që u treguan të gatshëm të dërgonin në Shqipëri specialistë dhe punonjës të emergjencave civile.

Si kudo dhe kurdoherë, detyrimi dhe përgjegjësia kryesore në reagimin e menjëhershëm dhe marrjen e masave kundrejt pasojave të fenomeneve natyrore i takon qeverisë. Përgjithësisht, duhet thënë se Qeveria shqiptare reagoi shpejt dhe me përgjegjësi. Ajo po vazhdon të marrë masa të rëndësishme për sistemimin e të mbeturve pa strehë dhe kurimin e të plagosurve nga tërmeti.

Tërmetet, ku dhe kur më shumë e ku dhe kur më pak, shkaktojnë dëme dhe tragjedi. Është me rëndësi të madhe që pas çdo fenomeni natyror dëmsjellës të bëhen analiza për të nxjerrë mësime dhe përgjegjësi, morale dhe ligjore, individuale dhe kolektive si kusht për të zvogëluar dëmet kur natyra ta lëkundë tokën përsëri.

Tërmeti nxori në pah disa mangësi serioze tonat, si shoqëri dhe si shtet. Të menduarit shkurt, të menduarit sot për nesër, mosnxjerrja e mësimeve nga pësimet tona dhe të të tjerëve, mosrespekti i ligjit dhe rregullit, sakrifikimi i tyre për hir të përfitimeve politike e materiale të çastit, indiferenca ndaj ligjshkelësve, fqinjëve dhe bashkëqytetarëve që janë mospërfillës të normave të sigurisë kolektive, sipas thënies së pamoralshme që “Ai gjarpër që nuk më kafshon mua, u bëftë 100 vjeç”, janë disa nga tiparet negative, mjerisht të shumicës prej nesh por edhe disa prej shkaqeve pse ne e pësojmë rëndë.

Sikur, gjatë këtyre 30 vjetëve, të mos kishim menduar e gjykuar siç shumë prej nesh kanë bërë, sikur të ishim sjellë dhe të kishim vepruar “me mend në kokë”, domethënë të kishim respektuar normat morale dhe, mbi gjithçka, kriteret teknike dhe ligjore të urbanizimit dhe ndërtimit, dëmet e pësuar nga ky tërmet do të kishin qenë dukshëm më të vegjël.

Dhe, jo vetëm dëmet nga tërmetet, por edhe ato nga përmbytjet apo fenomene të tjera natyrore do t’i kishim pasur më të vegjël.

Cilësitë negative të sipërpërmendura kanë qenë dhe mbesin pjesë përbërëse e mendësisë, gjykimit dhe drejtimit edhe të mjaft qeverive qendrore dhe vendore që me votat tona u kemi dhënë besimin për të na qeverisur.

Prirja e shumëkujt prej nesh për t’i vlerësuar si burra të mirë, zemërmirë, humanë, atdhetarë apo “burrë shteti” ata që iu hapin rrugë, nën maskën e “dashamirësisë, liberalizmit, demokracisë” etj., apo kundrejt ryshfeteve, sjelljeve tona të padenja dhe veprimeve tona antiligjore, do të ndëshkohej një ditë, siç u ndëshkua në 26 nëntor. Sikundër jemi ndëshkuar gjatë përmbytjeve të gati një dekade më parë.

Nuk ka asnjë dyshim se përgjegjës moralë por edhe ligjorë për katrahurën urbanistike të Shqipërisë janë shumica e drejtuesve dhe qeverisësve qendror dhe vendor. Lejimi i ndërtimeve pa leje dhe pa projekte urbanistike, dhënia e lejeve të ndërtimit për projekte që s’iu përgjigjen normave teknike dhe ligjeve të shtetit, miratimi i ndërtimeve në kundërshtim me projektet përkatës akuzojnë këdo që ka mbajtur apo mban poste shtetërore në qendër dhe, sidomos, në pushtetin vendor.

Një kontroll dhe verifikim i hollësishëm, profesional dhe skrupuloz i ndërtimeve të shkatërruara, të atyre të dëmtuara, por edhe i ndërtimeve të tjera, duhet të dërgojë përpara drejtësisë ndërtues, zbatues, mbikëqyrës (supervizorë), kryetarë bashkishë, drejtues të Aluiznit dhe ZVRPP.

Kalbëzimi moral dhe korrupsioni galopant në zyrat e tyre kanë sjellë në vendin tonë çfarë nuk kanë sjellë askund në Ballkan dhe Evropë. Në vend që të ishin gardianë të ligjit ata kanë qenë ortakë të krimit dhe pasojat e krimeve të tyre nuk kanë mbaruar ende. Është shumë domethënës rasti i një hoteli të dëmtuar dhe që solli edhe pasoja njerëzore ku investuesi ishte gruaja ndërsa çertifikuesi i zbatimit të projektit ishte bashkëshorti i saj.

Me qindra raste korrupsioni dhe paligjshmërie në projektim, ndërtim dhe regjistrim kanë gjetur “strehë” në ndërtesat e tjera në të gjithë vendin.

Në veprimtarinë e Qeverisë aktuale vura re disa dukuri të papëlqyeshme.

Megjithëse ngjarje të tilla shkaktojnë hutim dhe panik kudo në botë, kordinimi i veprimeve të forcave të ndryshme në vendngjarje duhet të ishte më i saktë dhe efikas. Jo rrallë shiheshin në vendngjarje forca të tepërta, të hutuara dhe drejtues të tyre që nuk dalloheshin për profesionalizëm.

Masat për zhvendosjen e të mbeturve pa strehë dhe pajisja e tyre me çadra dhe ushqime duhej të ishte më e organizuar dhe pushteti vendor duhej t’i kishte të gatshme listat me emrat, adresat dhe telefonat e të dëmtuarve në mënyrë që të dinte në çdo kohë cilët janë sistemuar dhe pajisur me çfarë iu nevojitej dhe t’iu hiqte kështu mundësinë spekulantëve që kërkojnë të përfitojnë edhe në fatkeqësi.

Kryeministri i vendit, megjithë angazhimin e tij maksimal menjëherë pas ngjarjes, duhej të kishte dhe të ketë një administratë qendrore ku secili i di dhe i kryen detyrat e veta. Është kohë e humbur për drejtuesin gjeneral (të përgjithshëm) të kryej detyrat e vartësve, deri tek vendosja e njerëzve pa strehë në makina për t’i nisur drejt qendrave të sistemimit, siç pamë në ekranet e TV. Organizmat e posaçme shtetërore duhet të formohen, pajisen dhe stërviten sipas legjislacionit përkatës me qëllim që kur ndodh fatkeqësia secili pjesëtar i strukturës shtetërore të kryej me shpejtësi dhe maturi detyrat e veta.

Qeveria shqiptare duhet të bëjë sa më shpejt të qartë se çfarë ishte konstatuar dhe vendosur nga specialistët përkatës gjatë kontrollit të ushtruar menjëherë mbas tërmetit të 21 shtatorit 2019 dhe të dërgojë për ndjekje penale ata zyrtarë që mund të kenë shpërfillur përfundimet e ekspertëve.

Gjithashtu, është përgjegjësi e strukturave përkatëse fakti që në vendngjarje shumë punonjës shpëtimi nuk kishin kaskat dhe mjetet e tjera të domosdoshme të sigurisë për veten e tyre dhe për të ndihmuar njerëzit nën rrënoja. Mungonin qentë e stërvitur për të pikasur të mbijetuarit dhe trupat e pajetë nën gërmadha.

Këto mangësi nuk mund të kompensohen me urdhërime të tilla si ai për dhurimet që duhet të bëjnë punonjësit e administratës. Çështjen e dhurimeve nga punonjësit e administratës shtetërore Qeveria duhet t’ia lërë tërësisht moralit, dëshirës dhe mundësive të secilit punonjës të shtetit. Çdo formë imponimi është e gabuar.

Në përgjithësi, duhet thënë se politika mbajti një qëndrim korrekt dhe këtu nevojitet të pohoj se, i këshilluar nga ndonjë i mençur pas shpinës së tij, z. Lulzim Basha mbajti qëndrimin e duhur pavarësisht disa shkarjeve që ka filluar tash së voni. Qeveria e sotme, së cilës ai shpreson t’i zërë vendin, mban përgjegjësi për menaxhimin e situatës pas – tërmet ndërsa lidhur me paligjshmërinë e ndërtimeve para tërmetit janë përgjegjëse të gjitha forcat politike dhe ajo e z. Basha më shumë se cilado tjetër.

Siç u shpreha në fillim krahas virtyteve, menjëherë mbas ngjarjes tragjike u shfaqën edhe veset dhe ligësitë e një pjese të shoqërisë tonë. Me disa përjashtime të vogla, llumi ordiner (ajo pjesa keqbërëse e shoqërisë), u tregua i vetëpërmbajtur, ndryshe nga si ndodh në raste të ngjashme në vende të tjera që kjo kategori vërsulet pa mëshirë për të vjedhur dhe grabitur.

E, ndërsa llumi ordiner u tregua “i ndjeshëm”, llumi politik, llumi publik, domethënë llumi “elitar” u rishfaq me gjithë “madhështinë” e tij, “madhështi” që nxiti edhe budallallëkun.

Ligësia dhe budallallëku u shfaqën tek politikanë, gazetarë, analistë apo akademikë që përpiqeshin të fajësonin qeverinë për tërmetin dhe pse nuk kishte dëgjuar “paralajmërimet” e Presidentit dhe, sidomos, të një sizmologu grek të cilin na propozuan ta dekorojmë për “njoftimin” se do të ketë tërmete të tjerë.

Figurave politike të zhvlerësuara po aq sa edhe rrobat e Gabit, të tillë si Bujar Nishani, i cili shpallte mosekzistencën e shtetit dhe mungesën e plotë të ndihmës ndaj qytetarëve të dëmtuar dhe, rrjedhimisht, mungesën e plotë të shpresës, Petrit Vasili, Edi Paloka, udhëhumburi Luçiano Boçi etj. iu qëndroi në krye Ai, i përhershmi Sali Berisha, shëmbëlltyra e ligësisë dhe amoralitetit, pafytyrësisë dhe mungesës së plotë të skrupujve.

Qysh në fillim, siç ka bërë përherë, iu vu punës për të shkurajuar njerëzit dhe përhapur panik me synimin të dëmtojë Qeverinë por, në të vërtetë, po dëmtonte popullin. E nisi me “njoftimet” për çarje masive të tokës, vjedhjen e ndihmave (jo shpërndarjen) dhe mbërriti deri në fajësimin e Qeverisë për rënien e tërmetit.

Njeriu që, kur ishte Kryeministër dhe u përmbytën zonat e Shkodrës e Lezhës në vitin 2010 shpalli si fajtore hënën që shkaktonte batica dhe se ” fenomene të tilla ndodhin një herë në 100 vjet ” por i ndodhi përmbytja edhe vitin pasardhës, tani, nga kolltuqet luksozë të studios së shtrenjtë që ia ka dhuruar njëri nga oligarkët me të shkuar të dyshimtë kriminale, shpalli se tërmeti i 26 nëntorit ishte shkaktuar nga ” Syri i Kuçedrës “, një pellg me ujë afër kepit të Rodonit ku Rama kishte ndikuar për keq duke ia zënë grykën me dhjetëra trajler.

Ligësia e tij dhe synimi për të ngjallur pakënaqësi dhe panik arriti kulmin kur u përpoq të bindte shqiptarët se  forcat qeveritare që po prishnin me eksploziv një ndërtesë të lartë të rrënuar nga tërmeti, kishin zënë brenda dhe mbytur edhe një njeri të gjallë.

Ligësia që ka shoqëruar gjithë veprimtarinë e tij politike tridhjetë vjeçare duket se tash, në pleqëri, ka thirrur në ndihmë edhe marrëzinë e paskajshme. Për të bindur shqiptarët se Qeveria po vret njerëz të pafajshëm gjatë prishjes së ndërtesave të dëmtuara sillte një video ku dukej prishja e ndërtesës me eksploziv dhe, gjatë apo menjëherë pas shpërthimit dëgjohej piskama e një njeriu që shoqëronte shembjen dhe që ndodhej diku afër kameramanit që filmonte aktin. Por, sipas ligësisë dhe budallallëkut berishist, ai ishte zëri i një njeriu brenda godinës “i aftë” të dëgjohej përtej zhurmës së madhe të eksplozivit.

Duke e ndjerë të nevojshme të bëjë shokë si veten në veprimtarinë politike kriminale, ai po përpiqet të njëjtësojë pasojat e fenomenit natyror të quajtur tërmet me ato të veprimtarisë së pastër kriminale të qeverisë së vet në Gërdec 11 vjet më parë, duke na thënë se të dyja ngjarjet janë njësoj krime shtetërore.

Duket qartë se, po t’i heqim aureolën e njeriut politik dhe të posteve që ka mbajtur dikur, Sali Berisha na shfaqet, siç është në të vërtetë, një plak bandit që nuk njeh asnjë parim, asnjë normë morale për shkak të ndjenjës së pushtetit dhe sundimit. Nuk ka prehje i mjeri Salë.

Por kaq të mjerë janë edhe të përmendurit më lart që mënden në biberonin e zullumqarit. Fatkeqësisht mbeturinat tona politike mbijetojnë.

Pavarësisht se tërmetet as mund të parashikohen dhe as të parandalohen, duke e ditur se Shqipëria është pjesë e zonave sizmike me mundësi të theksuara për lëkundje të tokës, të gjitha qeveritë shqiptare duhej të kishin marrë masa për të parandaluar ndërtime jashtë kritereve shkencore, si dhe për trajnimin e forcave njerëzore dhe pajisjen e tyre me mjete moderne përkatëse dhe ndërhyrëse.

Të gjitha qeveritë, pa përjashtim, janë përgjegjëse morale të faktit që, me një histeri dhe marrëzi të pashembullt, kanë larguar gjatë këtyre viteve trurin e kombit, specialistët më të aftë edhe në fushat e sizmologjisë dhe të ndërtimit, duke i zëvendësuar me rioshë pa eksperiencë por që rrinë lepe-peqe ndaj drejtuesve shtetërorë.

Në përgjithësi duhet thënë se media ka bërë një punë të mirë në ndjekjen dhe pasqyrimin e gjendjes dhe masave të marra dhe të ndihmave të dhëna nga Qeveria, qytetarët dhe fondacionet e ndryshme të bamirësisë. Megjithatë, u vunë re edhe mjaft mangësi profesionale dhe papërgjegjshmëri qytetare. Nuk mendoj se ka qenë e nevojshme dhe as e dobishme transmetimi 24 orë pa ndërprerje dhe prania po kaq gjatë e kamerave në zonat e dëmtuara duke treguar ndërtesa të shkatërruara dhe, sidomos, njerëz të plagosur, të zënë nën rrënoja apo edhe të vdekur.

Ky lloj pasqyrimi është i dëmshëm për të gjithë qytetarët. Veçanërisht për fëmijët, adoleshentët dhe për kategori të veçanta sociale, sepse nga pamje të tilla pësojnë tronditje me pasoja të rrezikshme.

Të mbeten në kujtesë disa raste të mungesës së profesionalizmit të transmetuara nga masmedia. Një gazetare kishte shkuar në spital ku ndodhej një adoleshent i plagosur dhe, megjithëse e dinte se të afërmit e tij kishin pësuar vdekje dhe plagosje, në prani të djalit i pyeste të afërmit për nënën e tij tashmë të vdekur.

Një gazetare tjetër, ndërsa një qytetar durrësak i thoshte se nuk kishte asnjë dëmtim të banesës por ishte i papunë dhe se shteti nuk i jepte kurrfarë ndihmash, gazetarja iu kthehej teleshikuesve dhe iu thoshte: “Ja pra, kjo është situata në Durrës”, në vend që t’i thoshte qytetarit se ndihmat janë për njerëzit e dëmtuar nga tërmeti dhe jo për ata që i dëmton dembelizmi i tyre.

Një gazetare e tretë u shfaq pranë një vile luksoze të padëmtuar fare nga tërmeti dhe, ndërsa pronari i saj milioner i shpjegonte se i kishte dërguar të pesë fëmijët e vet në Austri për shkaqe sigurie por ndihej “i braktisur” nga shteti sepse “nuk më kanë ofruar kurrfarë ndihmash”, gazetarja, në vend që ta këshillonte qaramanin e pakarakter të kthehej të flinte në vilën e padëmtuar, iu drejtohej shikuesve duke iu thënë se “ja edhe një rast tjetër që tregon situatën e krijuar…”.

Këshillën e Kryeministrit se “megjithëse ne nuk pengojmë askënd të sjellë veshje dhe ushqime, do ju lutesha të na ndihmoni në rindërtimin e banesave të shkatërruara”, gjykatësi i gjithkujt dhe i gjithçkaje, Blendi Fevziu e shpalli si “një gjë e turpshme”.

Përveç rasteve të mungesës së profesionalizmit, segmente të veçantë mediatikë shfaqën ligësi dhe mungesë skrupujsh. Jam kategorikisht kundër futjes së gjithë mediave “në një thes” siç bëri Kryeministri dhe etiketimit en block si “qenefe, kazan” etj., por më duhet të pohoj se përveç gabimit që Qeveria bëri me përpjekjen për të penguar një shkrim llogarikërkues të gazetës “Dita” me titull “Pse!?”, në qëndrimin ndaj disa portaleve apo mediave që, qëllimisht, përhapnin panik duke sajuar dhe shpërndarë lajme të rreme si ato të dhjetëra kufomave të paidentifikuara në morg, se pritej një Tsunam nga deti apo se godina e spitalit të Durrësit pritej të binte nga çasti në çast, ajo kishte plotësisht të drejtë. Dhe madje duhej t’i kishte mbyllur përkohësisht dhe paditur penalisht.

Deklarata e KSHM-së se “Mediat duhet të përmbahen nga përhapja e lajmeve të rreme” nuk përbënte qëndrimin e duhur pasi njeriu përmbahet nga reagimet ndaj fjalëve apo veprimeve që padrejtësisht ia imponon dikush, ndërsa përhapja e lajmeve të rreme që ngjallin panik është një veprim i mirëmenduar dhe i gatuar për qëllime të liga.

Reagimet e shpërpjesëtuara dhe hipokrite të disa analistëve dhe politikanëve pa integritet moral që merrnin në mbrojtje dhe shpallnin si “fjalë e lirë” veprime që Kodi Penal i dënon, të ngjallin neveri. Por kur reagime të tilla bëhen nga Sali Berisha, i vlerësuar “armik i shtypit të lirë”, i dëshmuar si dhunues e burgosës i gazetarëve, dhe nga dashnoret e tij politike, me të cilin i bashkon i njëjti kalbëzim moral dhe e njëjta etje për pushtet, neveria ua sjell në fyt rropullitë njerëzve.

Siç e kam thënë edhe herë të tjera, mediat janë, para së gjithash biznes, ndonëse një lloj i veçantë biznesi dhe përpjekjet për t’i paraqitur ato si organizata humanitare apo shërbyese të përunjura dhe të dëlira të popullit janë spekulim, mashtrim dhe tallje. Ato janë po aq të vlefshme sa bizneset e tjerë dhe po aq të gabueshme sa çdo ndërmarrje tjetër fitimprurëse.

Vlerësuar kështu, paraqitjet e drejtpërdrejta (live) për 24 orë rresht të pamjeve tronditëse të pasojave të tërmetit mund të merren si “përpjekje për informim”, siç pretendojnë pronarët e tyre por, po aq, edhe si “përpjekje për përfitim” nëpërmjet shtimit të klikimeve, siç besoj unë dhe shumë të tjerë.

Sasia dhe vërtetësia e sinqeritetit, dhimbshurisë dhe përkushtimit ndaj popullit të manjatëve të mediave dhe të politikanëve sharlatanë janë po aq të mëdha sa është numri i personave të dëmtuar nga tërmeti që këta “shërbëtorë të popullit” strehuan në vilat e tyre luksoze dhe apartamente e tyre të panumërta.

Mendoj se Qeveria duhet të shpejtojë edhe më shumë për sistemimin e të dëmtuarve dhe, së bashku me gjithë kontribuesit e tjerë financiarë, të parandalojë çdo spekulim, keqpërdorim dhe korrupsion në shpërndarjen e fondeve të përqendruar për riparimin e shpejtë të pasojave të tërmetit.

Gjithashtu, mendoj se pas verifikimeve nga profesionistët të ndërtesave të dëmtuara, duhet menjëherë t’i nënshtrohen procesit hetimor penal ndërtues, zbatues, kontrollues të ndërtimeve, si dhe zyrtarë vendor e qendror që kanë abuzuar dhe lejuar shkeljet e ligjit. Ndëshkimi është i domosdoshëm kur bëhet për parandalimin e pasojave.

 

 

*****

Botuar në Dita. Ndalohet ribotimi i plotë ose i pjesshëm pa lejen me shkrim të redaksisë