NË VIGJILJE TË DITËS BOTËRORE TË MUZIKËS
Nga Karol Bachura*
Ambasada polake, me përpjekje të përbashkëta me Bashkinë Tiranë, në vigjilje të Ditës Botërore të Muzikës, rinovuan bustin dhe lulishten F. Chopin në 210 vjetorin e lindjes së kompozitorit dhe patriotit polak. Në ceremoninë modeste, për shkak të COVID-19, Kryetari i Bashkise, Erion Veliaj, Ambasadori i Polonisë, Karol Bachura, Ambasadorja e Francës, Christina Vasak dhe Kryetari i Shoqatës F. Shopen, Zhani Ciko.
Idea e themelimit realisht ka lindur në Francë, por që nuk ka munguar edhe theksi polak., sepse idenë e kremtimit të Ditës Botërore të Muzikës, ditën e parë zyrtare të verës, e hodhi Marcel Landowski, kompozitor francez, por me origjinë polake. Iniciativën e tij e mirëpritën dhe e popullarizuan Maurice Fleuret dhe Jack Lang, ministri i atëhershëm francez i Kulturës. Figura më domethënëse që e lidh këtë ide franko-polake është pikërisht Frederik Shopen.
Përcaktimi i kombësisë së kompozitoritFrederik Shopen, (Fryderyk Chopin), është bërë në mënyra të ndryshme. Disa e përcaktojnë atë si polak, të tjerë thonë që në thelb ai ishte francez, ndërkohë që të tjerë akoma e përcaktojnë si qytetar të botës mbarë, kjo e fundit duke marrë në konsideratë krijimtarinë e tij. Këto paqartësi dhe mosdakordësi që shfaqen sot, kanë ekzistuar edhe në kohën e vetë kompozitorit. Gjithsesi duket se për kombësinë e artistit dëshmon më së miri qëndrimi i tij për këtë temë. Shopen zbuluroi, fisnikëroi gjithçka. Patriotizmin dhe tharmin e gjithë shpirtit të tij heroik e derdhi në krijimtari: në etyde, balada, nokturne, mazurki apo poloneze.
Krijimtaria e kompozitorit të madh ka pasur një ndikim kolosal në kulturën botërore dhe akoma më të madh në kulturën polake. Në jetën kulturore polake ai ka qenë pranuar gjithmonë si një nga polakët më të shquar. Kështu e kanë parë jetën dhe krijimtarinë e tij edhe kompozitorët e tjerë polakë, por edhe poetët. Të tillë e konsiderojmë sot edhe ne, bashkëkombësit e tij.
Shopeni ka shkruar poezi pa fjalë. Në muzikën e Shopenit dëgjuesit do të gjejnë gjithmonë diçka befasuese, mahnitëse, madje edhe më të pamësuarit me muzikë nuk mund të rrinë dot indiferentë. Emri i Shopenit, rëndësia e muzikës së tij me kalimin e viteve, siç ndodh me çdo krijues të madh, nisi të rritej, të merrte kuptime të reja, t’u fliste brezave të tjerë. U krijua dora dorës tradita e madhe shopeniane. Shopeni frymëzon me shembullin, më tepër me qendrimin, sesa me teknikën kompozicionale dhe origjinalitetin e stilit që nuk mund të imitohet- çka përbën paradoksin e traditës shopeniane.
Kjo traditë vazhdon sot e gjithë ditën edhe këtu në Shqipëri, ku funksionon për mrekulli Shoqata Frederik Shopen me maestron Zhani Ciko në krye dhe ku kultivohen virtuozë të brezit të ri, të dashuruar me muzikën shopeniane, të tillë si pianistja e re shqiptare, Laura Sulaj, talenti i së cilës u vlerësua, veç të tjerash, edhe gjatë aktiviteteve specifike për shkak të COVID-19 në kuadër të Ditëve të Evropës, ku arriti një kulm interpretativ në ekzekutimin në piano të himnit kombëtar shqiptar.
Muzika e Shopenit gjendet në një perspektivë krejt tjetër në shekullin XXI dhe po i reziston çuditërisht më së miri provës së kohës. Shopeni- mishërim i romantizmit, nuk e përjashton portretin e Shopenit në shekullin XXI- si një novator të madh dhe mjeshtër të ofiçinës kompozicionale.
Sot tradita e Shopenit përfaqësohet jo vetëm nga një varg institucionesh të respektuar, autoritetesh muzikore dhe shkencore, por edhe mbetet përherë fushë e gjallë frymëzimi, frymëzimi të ideve dhe realizimeve të reja dhe para së gjithash burim frymëzim për një rreth tëgjerë njerëzish, për të cilët figura e kompozitorit është veçanërisht e dashur dhe e afërt.
Jam shumë i lumtur që kjo traditë ka zënë vend të perhershëm edhe në kulturën e Shqipërisë, dhe rrethi i njerëzve që e kuptojnë atë ndikuan në rinovimin e bustit tëShopenit në Tiranë dhe praninë e tij të përhershme në kryeqytet. Perspektivat e të ardhmes janë të hapura dhe të gjera, për më tepër që muzika shopeniane do të na mrekullojë dhe mahnisë jo vetëm një herë, do të fitojë zemrat e banorëve të Tiranës dhe gjithë Shqipërisë.
*Autori është ambasador i Republikës së Polonisë në Shqipëri
Z.Karol, Z.Ciko muzicisti Shopin eshte polak dhe si I tille respektojeni atje, ne Poloni.Nderkohe qe qindra buste djemsh te rinj deshmore jane vandalizuar apo tjetersuar per turp te zotit dhe per faqen e zeze te.ketij populli.adoleshent I perjetshem.Shkoni shikoni.bustin e Martirit.Qemal.Stafa jurist ne Firence rritur midis librash e begatije intelektual dhe poet I talentuar nxenes I D.Ndre.Mjedes,shkoni shikojeni revoltohuni,reagoni kerkoni qe..dikush the.mbaje pergjegjesi per. shemtimin
e.monumentit te. deshmorit te Shqiperise 22 vjecar pastaj shkoni dhe ndertoni buste.muzicistesh te huaj.
Qemal Stafa ishte jurist ne Firence,sa ishte enver hoxha bio-kimist ne Monpelie.
E dergoi Italia fashiste ne shkolle te larte,u kthye ne krye te vitit pa marre asnje provim,se ishte bere deti kos ne Shqiperi,kishte ardhur Dushan Mugosha nuk po gjente komuniste shqiptare per te cliruar Stara Serbine..
As Jurist,ka qene,as poet ka qene,as intelektual me libra,por ka pas shkruar nje hartim ne shkolle kur ishte 15 vjec,qew na u be si Formula e Pagezimit.