Një polic i çuditshëm: I dashuruar çmendurisht pas librave!

Eshtë befasi e këndshme që këto kohë shqiptarie të çoroditur, të hasësh njerëz që nuk shfryjnë mllef, që nuk lëshojnë fraza të ndyra pa adresë shkoqur apo nëpër dhëmbë, që nuk shajnë me soj e sorollop çdokënd që nuk u vjen për mideje, që në një pak bisedë nuk të bombardohet dëgjimi me lloj lloj ankesash, hallesh e dertesh, duke mos mundur të marrësh asgjë që të ngrohtë, të paqme, njerëzore. Ka një pafundësi gjërash që të bëjnë të ndihesh keq, por dhe  një pafundësi për të kundërtën, por që të suprizohesh për mirë nga një polic, në kushte shqiptare kjo ëshë pak e paimagjinueshme. Ah, po ka policë të shkolluar, kuadro, njerëz vërtet të gdhendur. Por nuk është fjala për të tillë. A mos vallë supriza vjen nga ndonjë polic që zotëron një set sjellesh pozitive në komunikim me njerëzit, tronditëse përnga etika?! As kjo nuk është.

Befasi në këtë kohën tonë të çmendur do ishte dhe të hasje një njëri krejt të zakonshëm, që frymon me…libra. Pandërperë. I pakushtëzuar nga asnjë lloj kohe e rrethane. Dhe ky është një polic. Jo kuadër. Polic i thjeshtë, që në pamje të parë nuk të thotë asgjë. Eshtë krejt i zakonshëm. Pjesë e dekorit të përzishëm të jetëve tona të pangjyrë. Po mos ta njohësh nga afër, mund ta marrësh për çdokënd, përveçse për ndonjë polic që njeh Shekspirin majë gishtash, që citon autorë dhe vepra si t`i ketë në familje a farefis, që reciton vargje si të jenë fjalosje rutinore të tipit: “ç`ke bërë ndonjë gjë”. Nëse nuk do e dalloje si portret e fizik teksa të flet për letërsinë, mund të të krijohet identikiti i një krijese me tipare të praruara: çehre e zymtë por fisnike, ballë i menduar, flokë të shpupurisur nga fllade muzash që enden në çaçkë të kokës, syze optike skeletholla dhuruar nga kushedi ç`mik muzash, fizik të hollë por pak të kërrusur nga pesha e viteve, një fjalosje e avashtë dhe e tendosur, psherëtima pa fund për enigma të pafundme. Por asgjë nga këto.

Eshtë fjala për Lefter Myrtajn nga Valareja, një polic i thjeshtë patrulle në Komisariatin e  Gjirokastrës, që aktualisht shërbimin e kryen në postobllokun e Jergucatit dhe që nuk ka asnjë prej karakteristikave të përshkruara më sipër. Ai e ka librin si ajri që thith e si buka që ha. Pra, diçka organike, pa qenë nevoja të marrë poza. Interesimi im për brendinë e tij, botën e pazakontë, e vë në siklet. Nuk lodhet se foluri për autorë dhe vargje, por e ka të vështirë të “shitet” si lexues përballë një gazetari. A i ke numëruar librat që ke lexuar Lefter gjatë gjithë jetës (është rreth të 60-ve)?

-“Nuk e di. Nuk mund t`i llogaris. Se ja, vjen puna që lexon dhe një libër brenda natës sic më ka ndodhur më Balzakun. Nuk e di. Por përgjigjen më të mirë për këtë pyetje mund t`jua a jap duke kujtuar dialogun e Kleopatrës me Antonin tek “Kleopatra” e Shekspirit, pjesë e Trilogjisë së Dashurisë ku përfshihet dhe “Romeo e Zhuljeta” së bashku me “Otellon”. Kloparta e pyet Antonin se sa e do. E Antoni i përgjigjet se një dashuri që matet nuk është dashuri. Kështu dhe me leximin. Eshtë një dashuri që nuk matet”.

Shekspiri dominon në rraftet e blibliotekës personale të Lefterit prej qindra librash. Po ashtu dhe Kadareja.

E pyes për Kadarenë dhe me thotë se e ka lexuar jo vepër për vepër, por gërmë për gërmë. Pse e ka bashkëpatriot? Jo, aspak. Por ka një ndryshim: Kadareja për të është një poet i madh më tepër se prozator. E thotë me bindje këtë dhe e vlerëson Kadarenë si korife të poezisë ballkanike krahas Kavafizit apo Varnalisit të fqinjve në jug. Por, thotë polic Lefteri, Kadareja me të drejtë ka hequr dorë nga poezia, pasi duke qenë se ai nuk shkruan dot vargje mediokre, kjo do e cfiliste, do e lodhte shumë, do i merrte shumë energji, ndërsa në prozë ndihet me komod dhe më prodhimtar. Ndër penat shqiptare të poezisë vlerëson Fatos Arapin, më shumë se Agollin, ndonëse vlerëson si kryevepra të tij stilistike paçka përmbajtjes Nëntorjadën, Komunistët apo Devoll, Devoll. Nuk harron të përmendë Lasgushin, Spahiun, London e tjerë, deri sa ndalet tek një gjirokastrit tjetër i penës poetike: Agim Shehu.

E pyes se ç`po lexon momentalisht dhe më thotë se ka në dorë Tomas Man, të cilin e vlerëson si prozatorin më të madh gjerman, sidomos në gjininë e novelës. Dhe muhabeti shkon tek i ndjeri Ardian Klosi, për të cilin ndjen keqardhje për ikjen nga kjo botë dhe për mënyrën si iku. I ka shijuar përkthimet e tij brilante, kolosët e letrave gjermane që ka sjell në shqip. Dhe natyrshëm vijon të flas për përthyesit, ku veçon Robert Shvarc, që sipas tij nuk vjen më, Dhori Qirjazin, Petraq Kolevicën, Jorgo Bllacin, Luan Rrexhepin, Vangjush Zikon. Ndalet tek poetët e lindjes, sidomos tek ata rusë, ku ndër më të mëdhenjtë vlerëson Majakovskin, por vijojnë ta trondisin lirikat e Pushkinit. Përmend Ana Ahmatovën e ndalet tek Gogoli. Më pas, veçohet në trajtesë me Bajronin. “Ne ende nuk e njohim Bajronin se ç`poet i madh ka qenë” – thotë Lefteri, duke rregjistruar në këtë mënyrë aktin e një trishtimi intelektual që vjen nga rradhët e Policisë së Shtetit, ndarë me bashkëkombasit e tij.

Nëse nuk po afron ora që të përgatitet për të veshur uniformën blu, biseda jonë mund të vijojë pa asnjë lloj ngecje a lodhje, sepse Lefteri kurrë nuk sos. E ka filluar leximin e librave që fëmijë, e kujton me vështirësi se “Spartaku” siduket ka qenë libri i parë që ka lexuar. I them se nuk është çudi të ketë ndodhur kështu, pasi mosha e tij fëminore përkon me kulmet e kësaj vepre, e plot të tjerë si ai e kanë bërë sefte leximin me “Spartakun”. Kujton dhe “Konti Montekristos” si ndër librat e parë e Çarls Dikensin, duke fërgëlluar si nga nostalgjia e si nga kënaqsia që në asnjë çast, nuk ka ndjerë ftohje apo largim nga libri. Thotë se për të nuk ka ndryshuar asgjë në raport me leximin, koha apo rrethanat. Dhe nuk di ta ndajë nëse leximi është kënaqsi e jetës apo vetë jeta. Por a ka si ai mes kolegësh të uniformës blu? “Edhe ka, të tillë përshembull që pëlqejnë të lexojnë Cvajgun”, të thotë. Por nuk e ka si tendencë për të mbrojtur më patjetër figurën e policit, tërë grotesk. Madje përmend një rast kur një koleg polic, fonetikën e ka marrë për ndonjë femër dhe i ka kërkuar të dijë se si e ka mbiemrin! Megjithatë, nuk i dhemb shumë faktin nëse një polic duhet të jetë njeri i lexuar apo jo. Mjafton të thotë se duhet të jetë i kulturuar dhe i edukuar, siç ja do detyra. Ndërsa dhimbja për moslexim përfshin të gjithë, e sidomos rininë, që sipas Lefterit kanë mangësi të theksuara kulturore në gjëra elementare, që, siç thotë, po t`i pyesësh se cila është maja më e lartë e alpeve shqiptare, të thonë se është Korabi kur në fakt është Jezerca e plot të tilla. Edhe për shkak se është shumë besimtar, thotë se i është mirënjohës Zotit që i ka dhuruar sy për të lexuar e dhunti për të nxënë. Sepse është fjala për të jetuar në dritë. E citon fjalët e Gëtes në frymën e fundit: Mehr Licht – Më shumë dritë!