Kodoshët e historisë

Nga Xhelal Gjeçovi, SHBA

Botuar në DITA

Para pak javësh, opinioni u njoh me një sulm të Agron Tufës, ish drejtorit të Institutit të Studimeve  të krimeve dhe pasojave të komunizmit, i larguar para ca kohe nga vendi, për te kërkuar azil politik në Zvicër, ndaj profesor Nasho  Jorgaqit, një personalitet i njohur i kulturës kombëtare. Kjo ishte një ngjarje e pazakontë, që më shtyu  te shkruaj diçka, jo thjesht për rastin në fjalë, pasi këtë e bënë të tjerë që reaguan menjëherë.

Në këto rrethana, në shkrimin tim, duke marrë shkas nga rasti në fjalë, do të përpiqem të trajtoj, siç thashë,  jo thjeshtë e vetëm rastin, aq më pak për të mbrojtur personin Nasho Jorgaqi, që nuk është dokushdo, por një personalitet që nuk ka nevojë për mbrojtjen time, se e mbron vetë jeta dhe vepra në shërbim të vendit, të historisë e të kulturës kombëtare, por për fenomenin, dukurinë që shfaqet jo rrallë në jetën tonë shoqërore e kulturore, të së shkuarës kryesisht, por dhe të sotme, në fushën e historisë, të artit e të kulturës, të politikes etj.

Prof. Nasho Jorgaqi që u bë sebep për shkrimin, është ndër intelektualët më në zë në vend, që renditet me dinjitet në  radhën e njerëzve të ditur të kohës, me kontribute në shumë plane e fusha të dijes, ku shquhet si dijetar, shkrimtar, historian e studiues. Në të gjithë këto fusha, ai ka sjellë kontribute të çmuara, ku do të veçoja sidomos studimet shumëvëllimëshe mbi Nolin, një figurë e madhe, shumëdimensionanale, kombëtare; e mbi arbëreshët, diasporën përgjithësisht, një temë gjithashtu me interes të madh kombëtar, për të njohur jetën e shqiptarëve larg mëmëdheut, përpjekjet për mbijetesë, për të ruajtur gjuhën, zakonet, traditat e kulturën e të parëve, si dhe lidhjet me vendin amë, me Shqipërinë, shtëpinë e përbashkët të origjinës, që me dashuri e dhimbje i falen e i përulen, pasi e konsiderojnë, si një gjë të shenjtë, nga më të çmuarat, të identitetit të tyre.

Fatkeqësisht historia jonë është e mbushur sa me heronj dhe me antiheronj. Heronjtë e kanë bërë historinë, e kanë pasur e ngritur thuajse nga hiçi historinë dhe kulturën tonë kombëtare dhe na kanë dhënë këtë identitet të nderuar e të respektuar midis kombeve të tjerë. Antiheronjtë kanë dashur ta zhbëjnë këtë histori dhe këtë kulturë, prandaj dhe po i quaj pa ngurrim kodoshë të historisë.

Unë pajtohem plotësisht me ato që thotë Rezarta Reso në reagimin e saj në DITA kundër Agron Tufës me këtë rast. Ajo është bija e Bradhyl Resos, një figurë e njohur në vitet e para të pluralizmit. Para se të hyjë në temën e debatit, Rezarta sqaron: “Im atë, Bardhyl Reso ka qenë ndër 13 anëtarët e pare të Komitetit Drejtues të Partisë Demokratike dhe deputet i Kuvendit të parë Demokratik pluralist postkomunist që u largua nga Partia Demokratike pasi ajo u mbush më të shumtën me ish-komunistë ose pseudo të përndjekur. Me Nashon nuk e prishi asnjëherë miqësinë sepse ndonëse ky i fundit kishte bindje të majta, ishte i vërtetë, i hapur dhe nuk dridhej e përdridhej si pseudodemokratët ish-komunistë.” Ndaj dhe ajo është krejt e besueshme kur thotë se “…na ngrihet një sharlatan, e gënjeshtar, pseudo i përndjekur,  dhe që vidhte hapur leksionet  dhe disertacionet e kolegëve, një i studiuar në Rusi si i përndjekur hajdut,  që na iu dhimbs fati i njerëzimit dhe nxjerr një faturë 70 vjeçare, krejtësisht në mënyrë të paligjshme, duke shfrytëzuar postin e dikurshëm, duke vjedhur dokumentat e duke i vërtitur sipas interesit dhe me një patetizëm histerik vihet në krye të Tufës së Baj Gano-ve që bëjnë gallatë me një plak 90-vjeçar, kur rrugët, kuvendet, ministritë, kryeministritë janë mbushur me spiunë me dosje që u kullojnë gjak e që kapërdisen xhepaplot e tërë qesëndi në sytë e viktimave.”

Pas tri dekadash nga përmbysja e regjimit të kaluar ne duhet të kishim një qasje tjetër ndaj historisë dhe kulturës sonë, me prirjen për të parë vetëm përpara.

***

Ngjarje të tilla, si kjo që u bë sebep për këtë shkrim, duhet të na bëjnë më të afërt, më njerëzorë e më të lidhur me njëri tjetrin, e jo të fërkojmë duart e të themi, se na erdhi në shteg edhe ky. E, për çfarë? Për një ngjarje të ndodhur më shumë se gjysm shekulli më parë, në rethanat e atëhershme, të një vlerësimi të përgjithshëm pozitiv, që shumica e shqiptarëve kishin për forcën politike, Partinë Komuniste, që udhëhoqi luftën për çlirimin e atdheut dhe rivendosjen e pavarësisë, fryma e së cilës ishte e fuqishme. Ky mund të ketë qenë mbase motivi i hedhjes se një hapi të tillë, jo nga Nashoja gati nëntëdhjetëvjeçar, siç është sot, por një djalosh, që sapo i kishte kaluar të njëzetat. Kjo që bën Tufa s’është bërë dhe s’duhet bërë as për njerëzit e rekrutuar nga shërbimet sekrete të vendeve të tjera, që mëkatet dhe krimet e të cilëve s’i lan as ujët e detit, sidomos atyre shërbimeve rreth nesh, që i sollën dëme të pallogaritshme vendit.

Sot askush s’ka të drejtë që pas kaq vitesh, të hapë probleme të tilla që do sillnin pasoja për unitetin e stabilitetin e vendit. Po të mos mbahet parasysh ky kostelacion, ky kontekst historik, i hapet rruga shikimit ekstrem, të ngjarjeve e të njerëzve, gjë që na ka sjellë, e vazhdon të na sjellë jo pak andralla.

Po të vazhdojmë të gjykojmë me këtë kut, çfarë duhet të themi për ish-kryehetuesin Qemal Lame, një shembull ky tipik i shtrembërimit dhe përdhosjes së të vërtetave historike. Është pikërisht Lame që ka punuar jo pak, por më shumë se një dekadë, në një institucion të ngjashëm, që u ka sjellë viktimave fatkeqësi të pariparueshme, duke u mbushur akt-akuzat, me të bëra e të pa bëra, për t’u bërë qejfin eprorëve të tij të dikurshëm në Ministrinë e Punëve të Brendshme të diktaturës. Dhe sot, në vend që të kërkojë ndjesë dhe të heshtë, ngrefet e bën rolin e disidentit, duke u paraqitur si viktimë e kohës, por dhe një kundërshtar i diktaturës, kur ky paska patur kurajo, t’i kundërvihet e të kundërshtojë dhe numrin një të vendit, duke ia ndryshuar dhe vendimet, e duke shpëtuar nga burgosja intelektualë të shquar që ai njihte e i çmonte vetë! E pra, kjo është një gjë e pa imagjinueshme e sjelljes së një kameleioni tipik politik. Përfytyroni se Qemal Lame ka kundërshtuar Enver Hoxhën! A ka marrëzi më të madhe?! Jo vetëm ata që e kanë njohur atë regjim dhe Enver Hoxhën, por edhe ata që kanë jetuar në atë kohë vetëm mund të vënë buzën në gaz me marrëzitë e Lames. Sepse këtë që pretendon dhe shkruan Lame sot, nuk e bënin e nuk e arrinin dot, as  bashkëpunëtorët e njerëzit më të afërt, pasi e tillë ishte natyra e udhëheqësit  dhe e regjimit që ai ndërtoi.

Po ku ndryshon Agron Tufa nga Qemal Lame? Duken se ngjajnë si dy pika uji me njëri-tjetrin, pasi i bashkon i njëjti synim: nxirja e së shkuarës dhe përbaltja e vlerave të krijuara me aq mundim. Pavarësisht se i pari, Tufa na hiqet si i persekutuar nga diktatura, ndërsa Lame ka qenë i përkëdheluri i diktaturës, persekutor i saj. Është e habitshme se si mund të bashkohen në një llogore edhe xhelati edhe viktima. Por pafytyrësia nuk njohka kufi…

***

Me sa kam kuptuar, shkaku i reagimeve në shtyp, nuk është dhe aq detyra, që dikush do ta kryente në shtetin e vet, aq më shumë që nuk dihet, se si mund t’i ketë mbetur në dorë, pasi nuk ka qenë ndonjë figurë publike e njohur. Ajo që i ka irrituar njerëzit është qëndrimi i sotëm. Opinioni publik është i tejngopur nga manirat delirante, të jo pak njerëzve të tillë, që kanë patur detyra të besueshme në regjimin e kaluar, për t’u paraqitur si disidentë, pa qenë të tillë, duke u hedhur në sulm ndaj eprorëve e bashkëpunëtorëve, tani që asnjeri nga ata, nuk rron, që duket se mezi ka pritur të ikin nga jeta, për të shfaqur një anë tjetër të karakterit, anën më të dobët për njeriun.

Në raste të tilla, shume pyetje të sillen në mendje. Ku e marrin guximin këta, që abuzojnë me kaq lehtësi, me të dhënat personale, të njërit apo tjetrit, që shpesh përbëjnë dhe sekrete, për njerëzit e marrë nëpër gojë dhe për shtetin, e t’i përdorin për të shfryrë inate e mllefe, për çfarëdo arsyeje qoftë. A e mendojnë se njerëzit e përgojuar për të kaluarën kanë familje të respektuara e një rreth të gjerë shokësh e miqsh, brenda e jashtë, që çuditen për të mos thënë llahtarisen nga një qëndrim i tillë. Është e pa imagjinueshme, për ta e për ne, ta mendosh, e jo më ta shikosh që në ngjarje të tilla të renda implikohen figura të njohura, kolegë e profesorë, si në rastin tonë, ku njëri qëllon të jetë ndër pedagogët e vjetër, themelues të Fakultetit, kurse tjetri, njëri nga të shumtët që kanë kryer aty studimet e larta e në një rast të tillë, mund të ishte dhe pedagogu i tij, ndaj të cilit, ish studenti apo studentët, sot kolegë me të, e ruajnë dhe nuk e humbin kurrë respektin per profesorin.

Sinqerisht, nuk arrij të kuptoj se çfarë i shtyn një kategori njerëzish, që të veprojnë në këtë mënyrë, çfarë duan të arrijnë me veprime të tilla? A thua vërtet mendojnë se në këtë rrugë të pa denjë, do të arrijnë t’u mbyllin gojën intelektualëve që janë aktivë, si qytetarë e si krijues? A thua kjo është arsyeja, që jo pak syresh rrinë me shpatë ngrehur, për të goditur cilindo që shfaq një mendim, apo zë një pozicion, që nuk çon ujë aty ku duan ata? T’u pëlqejë ose jo, një mendim a qëndrim, kjo është çështje e tyre që lidhet me bindjen dhe formimin e tyre, një e drejtë e gjithësecilit kjo, pasi shijet nuk mund t’i imponohen askujt. Por, të sulmohet tjetri, apo të tjerët, për shkakun e saj, kjo, në një shoqëri normale, as që mund të imagjinohet, e aq më pak, të pranohet e të tolerohet, sidomos në rastet kur bartës të këtij koncepti shfaqen intelektualët, tek të cilët, vendi dhe opinioni i gjerë i ka sytë, e pret që, me fjalën e  me shembullin e tyre, të edukojnë e të ndikojnë në përmirësimin e klimës dhe në afrimin e njerëzve, e jo në kacafytjen e tyre.

Ndërhyrja e shtetit në raste të tilla mendoj se nuk është e tepërt, e nuk prek lirinë e askujt, pasi krijon sigurinë se ato nuk mbeten pa u trajtuar në bazë të ligjit, e sipas rastit dhe ndëshkuar, pasi jeta dhe dinjiteti i njeriut mbrohen me ligj. Kështu fiton personi, vihet në vend dinjiteti i tij, i cenuar pa të drejtë dhe i krijon mundësi të punojë i qetë. Por fituesi më i madh, në raste të tilla, do te ishte shoqëria, që është e interesuar, që të ruhet harmonia dhe kohezioni i saj. Ndryshe vendin e mbulon kaosi, pasiguria e anarkia, që destabilizon vendin dhe shkatërron të ardhmen e tij. Ja sepse ndaj ngjarjeve të tilla është i nevojshëm reagimi e reflektimi i institucioneve përkatëse, siç janë arkivat, por dhe shtypi që boton materiale të tilla të kërkuara  me tendencë, duke kontribuar, pa dashur që e keqja të përhapet; e deri tek studiuesit që abuzojnë me dokumetin e marrë për studime e jo për ta nxjerrë në pazar, për të ndërtuar fushata denigrimi ndaj të tjerëve, kushdo qofshin ata. Dokumentet, që jo rastësisht ruhen e administrohen nga arkivat, u jepen studiuesve, apo dhe të interesuarve që të njihen me ato gjëra që u duhet të dijnë, që ua lejon ligji, në rastin e studiueseve, për të njohur zhvillimet politike në periudha të ndryshme, që i ndihmon në punen e tyre, e jo për të shfryrë mllefe e inate gjithfarëshe, që shfrytëzohen nga sherrxhinjtë e thashethemaxhinjtë për të vazhduar të tjerrin me imagjinatën e tyre të semurë të tjera spekulime.

(Vijon)