Për PS-në, administratën dhe socialistët e papunë

Shkrimtari dhe publicisti i njohur Moikom Zeqo në këtë intervistë për gazetën ‘DITA’ ndalet në dy çështje të aktualitetit politik shqiptar: politikën e punësimit të qeverisë Rama si dhe në 70 vjetorin e çlirimit të Shqipërisë. Përse mendon ai se zhurma që bën opozita për spastrimin e administratës është një luftë e ashpër politike për të penguar qeverinë. Si e pushuan 9 vjet më parë Miokomin nga puna pse mbrojti 29 Nëntorin si ditë të çlirimit të Shqipërisë dhe një histori me ish-ministrin e Kulturës, Bujar Leskaj. Pse rreshtimi antifashist në Luftën e Dytë Botërore do të na bëjë nder në jetë të jetëve dhe arsyet pse e sulmojnë atë luftë ish-kolaboracionistët e pushtuesve. A janë komunistë Çërçilli dhe historiani amerikan Bernd Fisher që e vlerësojnë maksimalisht luftën antifashiste të popullit shqiptar?

– Moikom, si ju duket zhurma që po bën opozita e tanishme lidhur me pastrimet në administratë që po bën qeveria aktuale?

– Jo thjesht zhurmë, por luftë e ashpër politike. Por të mos harrojmë, kjo është drejta  e opozitës. Sistemi pluralist, cikli i votimeve politike e ka në substancë zëvendësimin periodik të qeverive, sipas fitoreve elektorale – kjo gjë është e pashmangshme – do të jetë përherë, pra edhe në zgjedhjet e ardhshme. Ideja e spastrimeve politike në administratë është diçka që duhet saktësuar, klasifikuar. Postet politike të të gjitha niveleve i  ndryshojnë figurat përfaqësuese – kështu ndodh në botë, në SHBA, në Europë etj. Përfaqësimi politik është predikat i ndryshimeve politike, ndryshe nga regjimet diktatoriale dhe autoritariste ku statuskuoja politike e balsamos administratën, jashtë alternativave dhe përzgjedhjeve të tjera dhe të ndryshme. Këtë pikë të fortë dhe konceptuale bëjnë sikur e harrojnë-por nuk mund të shmanget kurrsesi. Në sociologjinë politike Maks Veberi e ka studiuar thukët këtë proces, dhe ai duke pranuar domosdoshmërisht rotacionin e posteve politike të larta dhe të mesme mendon se kuadrot e specializuar të rrafshit teknik, shkencor të administratës shtetërore- e nënvizon jashtë funksioneve politike nuk duhet të lëvizin – ky është koncepti që quhet me të drejtë koncepti i administratës veberiane.

Në Shqipëri realiteti është krejt ndryshe. Në 8 vjet qeverisjeje të së djathtës jo vetëm postet e larta, ato të mesme, apo dhe të ulëta, por edhe në mënyrë tërësore, ishin  të militantëve. Qindra dhe mijëra specialistë me bindje të majta u lanë pa punë-kjo ka qenë diçka e tmerrshme- u kultivua si kulturë mikrobike nepotizmi, servilizmi, klanizmi. Ky kontaminim i administratës është akoma dhe sot, madje  akoma më keq është edhe në përzgjedhjet e deputetëve në parlament e më gjerë në shoqëri. Një dështim historik. Jam i bindur për këtë – nuk kam asnjë paragjykim, asnjë kompleks! E majta në pushtet është përballë kësaj katrahure. Ajo duhet t’i bëjë ndryshimet me qartësi dhe drejtësi, por pa u tutur dhe më vonesa të pajustifikueshme. Nga na tjetër ajo duhet t’i ruajë pa i prekur specialistët e vërtetë dhe profesionistët e shquar të administratës që kanë një karrierë cilësore administrative dhe jashtë funksioneve të mirëfillta politike. Kjo është optika. S’ka tjetër! Por për fat të keq edhe deputetët e së majtës nuk e bëjnë në këtë mënyrë debatin- sepse debati saktëson vetëdijen. Deputetët e majtë janë të plogët dhe nuk janë aktivë  dhe kjo mua më befason dhe më trishton. Ata dhe Ramën nuk dinë ta mbrojnë, pra as kryetarin e tyre. Kjo është e pabesueshme. Rama është kryeministri që në rrafsh ndërkombëtar ka pasur një sukses të madh. Le të kujtojmë vetëm vizitën e fundit në Gjermani dhe takimin historik me kancelaren Merkel. Një gjë unikale në këto 23 vjet. Cili nga deputetët e së majtës reagoi me shkrime dhe intervista për këtë ngjarje të pazakontë? Nuk dinë të shkruajnë? Atëherë pse janë deputetë, njerëz publikë? Më është krijuar idea – qofsha i gabuar – që ata nuk dinë ta mbrojnë as Ramën as veten e tyre! Ç’trishtim! Njëkohësishtr edhe zhgënjim! Dhe të mos harrojmë se kanë kaluar 11 muaj nga fitorja gati plebishitare e 23 qershorit. Ka fituar PS edhe e majta dhe në pushtet ende janë drejtorët e PD? Kush e justifikon këtë gjë? Ahere pse fitorja e së majtës qenka plebishitare? Për  thjesht të një matematike statistikore?

– Ju kini një përvojë tuajën se si jeni pushuar nga puna 9 vjet më parë. Mund të na i tregoni?

– Për fat të keq një përvojë groteske. Ministri i kulturës Bujar Leskaj i qeverisë Berisha mbas fitores të së djathtës në 2005 deklaroi fillimisht dhe publikisht se drejtori i Muzeut Historik Kombëtar Moikom Zeqo, drejtori i Teatrit të Operas dhe Baletit, Zhani Ciko, dhe drejtori i Bibliotekës Kombëtare, Aurel Plasari, “janë monumente të kulturës dhe nuk do t’i lëviz” (këto fjalë janë të fiksuara në shtypin dhe mediat e kohës si scripta manent, që në fakt ishin verba volant), por nuk kaluan as disa ditë dhe mua më sollën urdhrin e shkarkimit pa asnjë arsyetim juridik. Kjo është e vërteta. Shtypi reagoi fuqishëm, u shkruan shumë artikuj dhe editoriale që e kundërshtuan shkarkimin tim si pa asnjë kuptim profesional, por as imediat politik. Letra më  erdhën edhe nga kolegë e dijetarë të huaj që shprehnin habinë dhe reagimin për këtë skandal. Shkrime u botuan edhe në Kosovë. Fakti i veçimit tim ishte jashtë emrave të Zhani Cikos dhe Aurel Plasarit, të cilët gjithashtu qenë emëruar si drejtorë nga e njëjta qeveri e PS, pra ishim të një standardi.

– Është thënë se ju u pushuat nga puna se mbrojtët 29 nëntorin si ditë të çlirimit të atdheut. A jeni penduar që e bëtë këtë?

– Në formulimin e shkarkimit tim, siç e theksova më sipër nuk kishte asnjë argumentim, referencë juridike, as politike. Më pas mësova se shkarkimi im qe tërësisht politik, banalisht, antikushtetues politik. Në gazetën KOJA JONË, e datës 23 nëntor, e martë, 2005 faqe 6 shkruhet me gërma të mëdha “MOIKOM ZEQO SHKARKOHET SE ISHTE PRO 29 NËNTORIT”. Kjo ishte deklarata mjerane e ministrit Leskaj (është bërë botërisht në Kuvendin e Shqipërisë!). Në editorialin redaksional  të KOHA JONË thuhet “Ky ministër i Kulturës guxon dhe u thotë deputetëve se e ka hequr Moikom Zeqon sepse ku qenka rreshtuar pro datës 29 nëntor si datë e Çlirimit të vendit. Me sa dimë kjo datë figuron aktualisht në të gjitha kalendaret si data zyrtare e Çlirimit të Shqipërisë. Megjithatë, kjo me sa duket ka mjaftuar që zoti Leskaj të shkelë mbi një fjalë të dhënë dikur, se zoti Zeqo bën pjesë në atë grup të ngushtë drejtuesish të kulturës që nuk mund të hiqen. Fjalëshkelur ky ministër, megjithëse është nga Vlora!”

Pikërisht në Kuvendin e Shqipërisë ku është zyrtarizuar data e 29 nëntorit si Dita e Çlirimit – datë që nuk është hequr akoma dhe sot, – pra është një datë me fuqi kushtetuese – e pazhbëshme asnjëherë “argumentohet ” në mënyrë haluçinate shkarkimi im. Kujt i ka ndodhur një  gjë e tillë? Unë kam qenë ministër i Kulturës i Shqipërisë, deputet dhe drejtori i Muzeut Historik Kombëtar, autori i afro 100 librave artistikë dhe shkencorë, botuar brenda dhe jashtë vendit, veprimtar shoqëror, kulturolog etj. Ky turp i madh dhe i pashembullt tregon jo vetëm një marrëzi erazmike, por edhe urrejtjen e verbër ndaj Antifashizmit Shqiptar. Një urrejtje sizifiane! Por edhe ndaj meje! Unë jam biri i një familje antifashiste, tërë xhaxhallarët dhe hallat e mia luftuan kundër fashizmit, – im atë, Zihniu, u plagos shumë rëndë  në beteja të përgjakshme dy herë: në Luftën e Reçit në veri dhe në atë të Tiranës, -në moshën 22 vjeç ishte invalid i luftës dhe vdiq 40 vjeç nga pasojat e plagëve të luftës,  duke e lënë nënë time vejushë 33 vjeç me tre djem jetimë – unë më i madhi isha vetëm 10 vjeç kur mbeta pa  baba. Po nuk mjaftoi vetëm kjo, por duhej të viktimizohesha edhe unë për arsye të antifashizmit, duke ndenjur pa punë nga 2005 e deri më sot në 2014. Kurrë nuk jam lëkundur se jam për 29 nëntorin si Dita e Çlirimit- e kam mbrojtur dhe do ta mbroj deri në fund. E pohoj këtë edhe më fort sot që është 7 prilli, dita që shënoi pushtimin fashist të Shqipërisë.

– Sidoqoftë, vërehet njëfarë stepjeje nga qeveria aktuale sa herë sulmon opozita lidhur me pushimet nga puna në administratë dhe emërimet e reja. A është kaq alarmante sa bëhet kjo çështje?

– Stepje? Në ç’kuptim? Askush nuk e ndalon opozitën të luftojë – kjo është pjesë e lojës politike. Nga ana tjetër dua të kumtoj se  PS kur e humbi pushtetin në 2005 nuk diti t’i mbrojë figurat e shquara të së majtës. Kur më shkarkuan mua ndryshe nga shtypi dhe mediat e kohës që më mbrojtën, asnjë – e përsëris, asnjë nga deputetët, udhëheqësit e PS, asnjë nga miqtë e mi në PS, që janë edhe sot deputetë nuk dhanë asnjë deklaratë në mbrojtjen time dhe mua kjo më ka zhgënjyer së tepërmi dhe vazhdon të më zhgënjejë. Ndonëse unë nuk kam nevojë për këtë mbrojtje, kjo tregon një simptomë, gjithsesi! Një mungesë solidariteti dhe serioziteti, më saktë një degradim integriteti negativ! Përveç Rexhep Qoses dhe Vath Koreshit, asnjë shkrimtar në Shqipëri nuk më mbrojti publikisht. Ky është turpi i tyre! Kurrë nuk e kam kuptuar këtë gjë. PD, çuditërisht e bën më mirë mbrojtjen e të vetëve. E majta është më keq në këtë drejtim! Emërimet  e e qeverisë  janë një kusht i funksionimit normal të ekzekutivit dhe vonesat kanë  kosto. Ahere pse ka vonesa?

– Shikoni ndonjë lidhje midis problemit të punësimit dhe marrjes së statusit kandidat për në BE në qershor?

– Nuk është çështja e punësimit kushti kryesor  i arritjes së  statusit të kandidatit në BE në qershorin që vjen – papunësia është problematike – dhe do te jetë  edhe në vendet anëtare të BE. Thelbi i thelbeve  është reforma në drejtësi – që po vonohet, lufta rezultative kundër krimit të organizuar, korrupsionit etj. Pra standardi për të qenë normalë, për të kapërcyer anormalitetin e tejzgjatur.

– Mirëpo, a duhet të stepet qeveria aktuale ndaj sulmeve që po i bën opozita, duke i lënë simpatizantët dhe militantët e saj pa punë?

– Jam shprehur edhe më parë në faqet e gazetës tuaj se militantët e PS sipas meritokracisë duhet të punësohen, aq më tepër se e majta ka edhe numrin më të madh të intelektualëve, profesionistëve të shquar që për 9 vjet janë  jashtë administratës, apo punësimit sipas atributeve adekuate që posedojnë. Ky problem është shumë i rëndësishëm sepse ka të bëjë me profile profesionaliteti të lënë padrejtësisht në boshllëk ose në margjinalizim të plotë. Qeveria e synon dhe stimulon ndryshimin, – është ende në vitin e parë të mandatit, besoj se ajo do të praktikojë edhe ndoshta zëvendësimin e disa ministrave, nëse ata nuk punojnë siç duhet – ky është një ligj i zhvillimit. Barra e qeverisë, si pasojë e një katrahure të trashëguar është e rëndë, por problemet janë plotësisht të përballueshme. Ka njëmijë arsye që janë kushtet dhe mundësitë për të ecur para. Në këtë rast edhe dinamika është vizion.

– Si ju duket atmosfera në këtë 70-vjetor të çlirimit dhe a duhet kremtuar ky përvjetor me madhështi?

– Antifashizmi Shqiptar është një  ngjarje madhore e historisë sonë. Ka raste që kjo nuk kuptohet sa duhet, ose shihet thjesht ana ceremoniale dhe festive, por jo substanca inkandeshente. Antifashizmi është një kulturë e re, e panjohur më parë për 2000 vjet – kjo kulturë e shekullit të XX u krijua nga shtete me sisteme te ndryshme politike si një front botëror nga fuqitë e madha të botës, por edhe tërë vendet që  u integruan në  antifashizëm për të luftuar  katastrofën apokaliptike të nazi-fashizmit. Antifashizmi Shqiptar e ka këtë dimension ndërkombëtar, madje global – për herë të parë në 2000 vjet Shqipëria qe pjesë  aktive e Aleancës Antifashiste Botërore. Ky antifashizëm çliroi energji të mëdha emancipuese dhe integruese, dinjiteti dhe sakrifice. Antifashizmi Shqiptar reflektoi dukuri madhështore, mbas 8 shtatorit 1943 të kapitullimit të Italisë fashiste mbi 15 mijë ushtarë italianë u pranuan në gjirin e familjeve shqiptare dhe u mbrojtën. Gjatë  Luftës së Dytë Botërore Shqipëria qe i vetmi vend që nuk i tradhtoi dhe  nuk i denoncoi hebrejtë. Dukuri këto të një humaniteti shumë  të lartë. Pa harruar se armata antifashiste partizane për herë të parë në histori luftoi edhe në ndihmë të popujve të tjerë deri në Bosnje Hercergovinë etj.

– Më duket se me këto që thoni po shfaqni nostalgji për komunistët, apo jo?

– Aspak. Dhe po ta argumentoj. Rilexoja këto ditë  Kujtimet e Curcillit për Luftën e Dytë Botërore ku në një kapitull përmendet edhe Shqipëria. ME RESPEKT TË PLOTË! Lexoni libri e historianit bashkëkohor amerikan  Bernd Fisher se çfarë shkruan ai për  antifashizmin shqiptar, por edhe për kolaboracionistët, për ballistët dhe legalistët. Mos edhe ai është një nostalgjik komunist, i anatemuar? Kush e beson këtë gjë? Ndërkohë dua të theksoj se oficerët antifashistë anglezë kanë një kontribut të madh në stimulimin dhe fuqizimin e antifashizmit në Shqipëri, kanë dhe të rënët dhe martirët e tyre tek ne – ky është një dimension integrimi edhe sot me Anglinë që diplomacia shqiptare ta ketë në qendër të vëmendjes. Po kështu edhe misioni ushtarak amerikan ka kontributin e vet të pamohueshëm, ndërkohë që misioni sovjetik qe gati inekzistent. Antifashizmi botëror qe nje matricë e pazëvendësueshme që përherë emancipon popujt dhe  qytetërimin. Kjo matricë është në amzën  e luftës çlirimtare të NATO-s dhe UÇK-se në 1999 – ngjarje kjo e një rëndësie të jashtëzakonshme Një unicuim, botëror! Pra antifashizmi duhet nderuar  dhe parë si konceptualitet novator në histori, si një bashkëkohësi e lavdishme.

– Sidoqoftë, shumë pikëpyetje ngrihen për ato që ndodhën pas fitimit të asaj lufte. A e kanë zbehur ato që ndodhën më pas lavdinë e luftës antifashiste?           

– Ajo që ndodhi mbas 29 nëntorit 1944 është një histori konceptualisht tjetër, kërkon tjetër analizë. Nuk mund të mohohet ose të degradohet mendjeshkurtësisht antifashizmi, sepse nga kjo vetëm humbasim dhe poshtërohemi pambarimisht. VETËM HUMBASIM! Kolaboracionizmi qe instrumenti kriminal i pushtuesve, -ministrat kuislingë shqiptarë qenë kundër antifashizmit sepse qenë skllevër të fashizmit, – asgjë nuk e shlyen turpin e tyre historik. Turp gjakatar, i pashlyeshëm! Ata nuk mund të tjetërsohen si “heronj” ose si “demokratë” sepse ishin me fashistët që luftonin kundër edhe  demokracive të mëdha, Anglisë dhe  SHBA-së. De Goli i dënoi pa asnjë kompromis kolaboracionistët e qeverisë së Vishisë shumë më ashpër se sa  qeveria komuniste kolaboracionistët e Shqipërisë. Antifashizmi Shqiptar  edhe ndihet deri diku i “harruar”, por  kjo nuk përbën asnjë alibi. Çfarë e dinë idiotët e mediave Antifashizmin Shqiptar që e anatemojnë në mënyrë lilipuite se në këtë mënyrë rifitojnë betejat përfundimisht të humbura të Hitlerit dhe të Musolinit? Çfarë qesharakësh pa të ardhme! Ajo që është historike nuk mund të jetë ahistorike! Nëse e zhveshim Shqipërinë nga antifashizmi e kemi zhveshur edhe nga heronjtë dhe martirët e saj, nga inteligjenca dhe vetëdija historike për t’u integruar pa ngurrim në kulturën e pashembullt të Aleancës Antifashiste Botërore, pra edhe të aleancës me Anglinë dhe SHBA-në, që sot rezultojnë aleatët tanë të mëdhenj – dy vende ku nderimi për antifashizmin është i fuqishëm dhe i pavënë asnjëherë në dyshim, ose në mohim, harrim  apo margjinalizim idiot. Antifashizmi është dhe mbetet një aset i pakrahasueshëm dhe i pavdekshëm i së majtës shqiptare, por e majta ende e kompleksuar nuk e kupton si duhet dhe sa duhet këtë gjë. Po pse vallë? Këtë nuk e kuptoj. Pse një përparësi konsiderohet e shumta si një gjë muzeore dhe mbase e rastësishme? Pse kështu bëhet kuptimshmëria e historisë? Për të djathtën antifashizmi është një mungesë e llahtarshme – kjo e komplekson mjerueshëm atë. Të bësh apologjinë e kolaboracionistëve të djathtë është një katrahurë dhe një prapambetje e llahtarshme. Një nonsens historik  mund vetëm të shumëfishojë një nonsens gjithashtu historik! Pra një tautologji të llahtarshme! Ata që janë përjashtuar nga historia nuk mund të materializohen në mungesë si histori. Ku ndodh një gjë e tillë? A është Shqipëria një përjashtim sui generis? Kush e beson një paradoks të tillë? Në 70 vjetorin e Çlirimit qeveria dhe tërë populli do ta nderojnë padyshim  dhe detyrimisht  antifashizmin, shqiptar sepse ai nuk mund të demonizohet dhe të injorohet në shekuj të shekujve!

Intervistoi: Xhevdet Shehu