Aydiner: Bakri me flori? Llafe bari. Ndoja: Shtoj që diskriminojnë punëtorët shqiptarë

Redaksia e kronikës në DITA ka marrë dje një letër reaguese nga zoti Artan Hajdari, avokat i studios ligjore Haxhia & Hajdari lidhur me shkrimin e botuar në datën 09 dhjetor 2013 me titull: “Denoncimi i gazetarit: Nxjerrin flori duke u fshehur pas ndërtimit të HEC-it”, një intervistë me gazetarin Aleksandër Ndoja. Z.Hajdari përcjell në redaksi një reagim në dy gjuhë të shoqërisë turke që përmendet në intervistën me zotin Ndoja. Po e botojmë të plotë këtë reagim. Redaksia kontaktoi dje edhe me zotin Ndoja i cili pasi u njoh me reagimin e shoqërisë turke, dha edhe ai një reagim. Më poshtë, dy reagimet:

Reagimi i Shoqërisë Aydiner Insaat A.S.:

“…Në datën 09.12.2013 gazeta Dita dhe gazeta Tema kanë publikuar një lajm i cili dëmton rëndë imazhin e shoqërisë Aydiner Insaat A.S. në Shqipëri. Sipas pretendimit të gazetës Dita, e cila ka publikuar një lajm të gazetarit Aleksandër Ndoja nëpërmjet një interviste të lëshuar për gazetaren Aida Nako, shoqëria Aydiner Insaat A.S. është akuzuar për vjedhjen e mineralit të bakrit dhe floririt në Mirditë. Kjo akuzë e rëndë, e cila në vetvete përbën edhe vepër penale, nuk mund të kryhet pa pasur më parë prova të forta dhe fakte të verifikueshme. Akuza është akoma më e zhveshur nga vërtetësia nëse përmendim faktin që në intervistë flitet për kamionë të tërë me mineral bakri dhe floriri të cilët ngarkohen nga shoqëria dhe nisen për eksport në drejtim të Portit të Durrësit dhe megjithatë është e pamundur të sillet nga gazetari as edhe një provë e vetme në mbështetje të një pretendimi të tillë. Në shoqërinë e sotme e cila është tejet e informatizuar dhe ku teknologjia lejon marrjen e provave audiovizive në mënyrë mjaft të lehtë, nuk mund të pranohet përhapja e lajmeve të tilla mjaft të rënda të cilat përbëjnë shpifje në kuptimin e plotë të fjalës dhe duke u justifikuar nga ana tjetër mungesa e provave me pamundësinë e marrjes së tyre. Mungesa e këtyre provave, qoftë foto me aparat celular etj., përveç paraqitjes së një kampioni mineral e cila mund të ketë pasur çfarëdolloj prejardhjeje, përbën shkelje të etikës profesionale të gazetarit duke e shndërruar profesionalizmin dhe të drejtën për informacion në sjellje amatoreske dhe nevojë për publicitet mbi bazën e “llafeve të barit”. Gazeta Tema nga ana e saj, pa asnjë verifikim shtesë, ka përhapur këtë intervistë të publikuar në gazetën Dita dhe është mjaftuar me një copy-paste të rëndomtë që ka shtuar fajin dhe përgjegjësinë e këtyre dy subjekteve të cilët janë përfshirë në mënyrë direkte duke e zgjeruar akoma më tej përhapjen e shpifjes. Nëpërmjet kësaj deklarate për shtyp, shoqëria Aydiner Insaat A.S. përgënjeshtron kategorikisht lajmin e publikuar në këto dy gazeta dhe është e bindur në qëllimin ekskluzivisht spekulativ të tij për të dëmtuar imazhin e shoqërisë për arsye që gazetari i mban të fshehura.  Kërkojmë të informojmë opinionin që kjo shoqëri është e ngarkuar me kryerjen e punimeve për ndërtimin e hidrocentraleve në Gojan, Gjegjan, Peshqesh, diga e Urës së Fanit dhe hidrocentrali i Fangut, të cilat do të ndërtohen në rrjedhën e lumit Fan i Madh dhe Fan i Vogël, investim me vlerë 146 milionë euro. Projekti bazohet në bashkimin e dy lumenjve, Fanit të Madh dhe të Vogël, me një tunel 32 kilometër të gjatë dhe të një dige të lartë prej 84 metër me një fuqi totale prej 111 MË dhe prodhim vjetor deri në 7.1 përqind të nevojave të vendit. Ky projekt është nga të vetmit projekte serjoze që parashikohet të zgjidhin problemin prej disa dekadash të energjisë elektrike në Shqipëri dhe përhapjen e lajmeve të tilla konfirmon faktin që, akoma sot, interesat personale dhe të fshehur të disa individëve kërkohen që të vendosen mbi interesin e përgjithshëm të popullit shqiptar. Shoqëria Aydiner Insaat A.S. informon subjektet e përfshira dhe opinionin publik që do të fillojë menjëherë ndjekjen dhe zgjidhjen e çështjes nga Institucionet kompetente me qëllim mbrojtjen e imazhit të saj dhe të personelit të përgojuar në mënyrë të padrejtë duke ndërmarrë të gjitha hapat e nevojshëm për goditjen e lajmeve false dhe dënimin e drejtë të autorëve të tyre…”

Për shoqërinë Aydiner Insaat A.S.,

Z. Iskender Itah

 

Reagimi i gazetarit që denoncoi ngjarjen, Aleksandër Ndoja:

“…Theksoj edhe një herë se janë disa punonjës të firmës që kanë sjellë kampione të mineralit që kanë një pamje të veçantë dhe mjaft vezulluese, në ndryshim total me gurët e zakonshëm të trevës së Mirditës. Një kampion i tillë posedohet nga unë si gazetar dhe jam i gatshëm ta vendos në dispozicion të çdo eksperti për të parë origjinën e tij, i cili në mënyrë eksplicite verifikon faktin se është pjesë e nëntokës së tuneleve që po hapen rishtas në Mirditë, në afërsi të Rrëshenit. Nga verifikimi i ekspertëve, njohës të mirë të metaleve të nëntokës së Mirditës, vërtetohet katërcipërisht se ai metal është i një cilësie të lartë me përqindje bakri, e për rrjedhojë me përqindje floriri. Në kontratën që ka kompania dhe çdo kompani në Shqipëri është e detyruar të njoftojë menjëherë autoritetet vendore dhe shtetërore, kur haset në metale të rralla, apo objekte të tjera që kanë të bëjnë me historinë apo kulturën e trevës ku kryhen punimet. Me përgjegjësi të plotë konfirmoj se çfarë është brenda intervistës së “Ditës” është e vërtetë, janë deklarime të punonjësve të ndryshëm që kanë sjellë gurët e çmuar, deklarime që janë “qethur” nga disa fakte të tjera sipas të cilave punonjësit shqiptarë janë të diskriminuar në vendin e tyre, pasi paguhen deri në tre herë më pak se çaushët e ardhur, ndërkohë që jo pak prej tyre ankohen për kushte të rënda në punë, pasi janë të pa sigurtë në tunelet e nëdheshme, madje në kushte skandaloze ku uji i tuneleve si në dimër dhe në verë derdhet mbi kokat e tyre. Kjo përsa i përket deklarimeve për gazetën “Dita”  ndërsa çfarë mund të jetë deklaruar apo ekzagjeruar në media të tjera është përgjegjësi e tyre, dhe aspak deklarim i gazetarit si burim i këtij informacioni...”

Aleksandër Ndoja

 

 

************

 

Artikulli i 09 dhjetor 2013: 

Denoncimi i gazetarit: Nxirret flori, duke u fshehur pas ndërtimit të HEC

 

Aleksandër Ndoja është një gazetar i vjetër, korrespondent i Mirditës. Pak ditë më parë, ai ka denoncuar atë që e quan si “një skandal për të vënë Kujën”. Ndoja dëshmon se disa punonjës shqiptarë të një kompanie turke e kanë kontaktuar pak ditë më parë duke i dhënë tre kampionë mineralesh me përmbajtje të lartë floriri. Sipas Ndojës punonjësit në fjalë i kishin dëshmuar atij se nuk dëshironin që emrat e tyre të bëheshin publikë duke ia besuar Ndojës denoncimin e kësaj çështje. Më pas Ndoja ka bërë fillimisht publike në faqen e tij në “Facebook” këtë episod duke kërkuar ndërhyrjen e autoriteteve shtetërore duke ofruar dhe pamje të mineraleve që ai posedonte tashmë. Ndoja shprehet i bindur se kompania turke ndërsa ka hapur tunele për ndërtimin e hidrocentraleve, gjatë punimeve në tunele ka siguruar dhe mineral me përqindje të lartë floriri të cilin po e nxjerr ilegalisht jashtë Shqipërisë.

 

Zoti Ndoja ju keni denoncuar disa ditë më parë vjedhjen e asaj që ju e quani vjedhjen e rezervave të bakrit dhe floririt në Mirditë nga një kompani që po ndërton një hidrocentral. Mund të na thoni se si është kjo histori?

Unë kam bërë publike me aq mundësi sa kam pasur një episod tepër interesant që më ka ndodhur disa ditë më parë. Disa punonjës të një kompanie turke që ndërton disa hidrocentrale në lumenjtë Fan i Madh dhe Fan i vogël më kanë sjellë disa copëza mineralesh ku duket qartë përmbajtja tepër e lartë e bakrit. Punonjësit janë shqiptarë dhe të nxitur edhe nga vonesa e pagave dhe diskriminimi nga ana e kompanisë turke erdhën tek unë duke sjellë këto kampione mineralesh që të denoncoja si gazetar faktin që kompania turke nën koperturën e ndërtimit të një hidrocentrali në fakt ishte duke bërë vjedhje të floririt dhe të bakrit.

Po ç’lidhje kanë hidrocentralet me mineralet? Hidrocentralet janë mbi tokë, mineralet janë nën tokë apo jo?

Nuk është kështu. Pjesë e projektit për ndërtimin e këtyre hidrocentraleve nga firma turke është dhe hapja e një tuneli që çan malin dhe që lidh Fanin e Madh me Fanin e Vogël. Kompania është duke operuar aktualisht në zemër të tunelit në fjalë dhe punonjësit më kanë dëshmuar se kompania po ngarkon kamionët me këto minerale.

Po përse nuk shkuan në prokurori këta punonjës?

Arsyeja e parë mendoj unë është sepse kanë frikë. Ata dhe mua më përsëritën disa herë që të mos bëja publikë emrat e tyre pasi kanë frikë se rrezikojnë vendet e punës në mos edhe më tepër se kaq.

Sa kampionë të tillë ju sollën këta punëtorë?

Më sollën tre kampionë të tillë aktualisht kam vetëm një në posedim pasi dy të tjerë i kam çuar në ekspertë për t’i analizuar dhe shkencërisht. Ndërkohë siç edhe mund ta dini këtu në Mirditë ka shumë ekspertë të bakrit dhe të floririt që menjëherë sa e kanë parë kampionin kanë thënë se bëhet fjalë për flori madje me një përqindje tepër të lartë.

 

Sa peshojnë mesatarisht këto kampionët që keni ekspozuar?

Këto variojnë nga 300-400 gramë.

 

Në qytet flitet nën zë për këtë çështje? Qarkullon si fjalë që ka vjedhje të floririt në tunelet e hapura për hidrocentralin?

Problemi është se janë vetë punëtorët shqiptarë të kompanisë turke që e denoncojnë nën zë këtë punë dhe disa persona të lidhur me industrinë e bakrit prej vitesh me siguri që kanë një farë informacioni.

 

Kur ka nisur puna për këto hidrocentrale?

Ka disa muaj, nuk ka shumë kohë, por kompania në fjalë edhe disa vite më parë ka qenë e implikuar në skema të tilla të shfrytëzimit të punimeve publike në këtë zonë me qëllimin e vërtetë nxjerrjen e paligjshme të floririt.

 

Si quhet kompania turke?

Kompania quhet “Aydiner Insaat”

 

Ju thoni që ka vetëm disa muaj që ka nisur punimet, po më parë si ka mundur kjo kompani që të njëjtën gjë të ketë bërë edhe vite më parë?

Kam shkruar për këtë gjë edhe në medie. Kompania turke që ju përmenda ka qenë e angazhuar si nënkontraktore edhe për kryerjen e punimeve dhe hapjen e tuneleve ose kryerjen e gërmimeve të thella për ndërtimin e aksit Rrëshen-Kalimash. Kjo kompani diku tek 4-5 vite më parë madje ndërsa ishte duke hapur një tunel, njoftoi bllokimin e tunelit si pasojë e një rreziku që u kanosej punëtorëve nga një shkarje në tunel, por të dhënat që vinin nga punëtorët shqiptarë flisnin se ky bllokim ishte i qëllimshëm pasi kompania kishte konstatuar prezencë të mineraleve të çmuara gjatë gërmimeve dhe natën këto minerale ngarkoheshin dhe niseshin për në Durrës. Për këtë çështje kam shkruar dhe si gazetar.

 

Mendoni se fakti që jeni vetëm ju që e thoni këtë gjë dhe që asnjë institucion ligj-zbatues si SHISH, prokuroria apo policia nuk duket se ka marrë dijeni  për këto zhvillime mund të vërë në dyshim këtë që ju pretendoni?

Unë kam bërë thirrje publike që këto institucione që ju përmendni të nisin urgjentisht hetimin dhe verifikimet për këtë që po ju them. Ju nuk e njihni realitetin në Mirditë. Policia dhe organet hetimore këtu nuk janë funksionale njësoj si në kryeqytet dhe shumë aktivitete këtu mbulohen dhe me bashkëpunimin e tyre. Unë ju siguroj se çdo hetim i drejtë dhe i paanshëm do vërtetonte këtë që unë kam denoncuar pak ditë më parë.

 

 

Njoftim i Kryeministrisë i datës 10 Maj2013

Kryeministri Berisha ishte sot në rrethin e Mirditës ku mori pjesë në inaugurimin e fillimit të punimeve për ndërtimin e hidrocentraleve në Gojan, Gjegjan, Peshqesh, diga e Urës së Fanit dhe hidrocentrali i Fangut, të cilat do të ndërtohen në rrjedhën e lumit Fan i Madh dhe Fan i Vogël nga kompania turke Aydiner, investim me vlerë 146 milionë euro, Ky projekt bazohet në bashkimin e dy lumenjve, Fanit të Madh dhe të Vogël, me një tunel 32 kilometër të gjatë, por dhe të një dige të larte prej 84 metër. Fuqia totale e instaluar e tyre është 111 prej MË dhe prodhimi vjetor i 7.1 për qind të nevojave të vendit.. Në këto projekte tepër të mëdha në fushën e energjetikës pritet të hapen 950 vende pune. Në rrethet Pukë, Shkodër e Lezhë po ndërtohen 27 HEC-e me fuqi të instaluar 243 MË dhe prodhim vjetor të energjisë 1210 GËH.

 

* * *

Si u degradua industria e bakrit në Shqipëri

Sipas raporteve të vendburimeve të njohura për bakër në Shqipëri  ekzistojnë rreth 17 milionë ton rezerva (industriale dhe gjeologjike ) nga i cili afro 2 milionë ton me bakër të pasur.

Para viteve ’90, si ndër industritë më të vjetra në vend, industria e bakrit ka funksionuar me cikël të plotë, duke realizuar një shfrytëzim kompleks të lëndës së parë dhe një gamë të madhe produktesh e konkretisht: mineral dhe koncentrat piriti, bakër elektrolitik, bakër vajerbars, tela dhe kabllo, aliazhe bakri, tunxh dhe bronz bllok, fletë tunxhi, acid sulfurik, ar dhe argjend, selen teknik dhe të rafinuar, sulfat bakri, skorje furre e granuluar dhe fraksionuar etj. Treguesit e rentabilitetit të saj varionin 4 deri 6%, ndërsa në fund të vitit 1990, vlera e tij ishte në nivel më të ulët.
Në ketë periudhë prodhohej çdo vit rreth 1 milionë ton mineral bakri e piriti, 50 mijë ton koncentrat bakri, 12 deri 15 mijë ton bakër elektrolitik, 8 deri 10 mijë ton tela dhe kabllo, 20 deri 25 mijë ton acid sulfurik, 3 deri 4 mijë ton tunxhe dhe bronze, etj. Përqendrimi i saj ishte në Veri te vendit, në rrethet Mirditë, Pukë, Kukës, Shkodër, Kurbin, ku ziheshin me punë rreth 12 mijë veta, pa përfshirë këtu shërbimin gjeologjik.
Dhe përveç plotësimit të nevojave të vendit, kjo industri ofronte disa produkte të saj në eksport, si mineral piriti, bakër elektrolitik, katankë dhe disa dimensione të telave të bakrit, selen teknik dhe skorje të granuluar dhe fraksionuar. Vetëm nga metalet e çmuara realizoheshin çdo vit të ardhura neto rreth 1,5 deri 2 milionë dollarë, pa marrë parasysh faktin se disa sektorë të ekonomisë, e në veçanti industria e prodhimeve artistike, furnizohej me fletë tunxhi e argjend, nga Uzina e Bakrit Rubik, prodhimet e të cilës ishin mjaft të preferuara për tregun vendas dhe eksport. Niveli i prodhimit të bakrit ishte optimal, krahasuar edhe me vende të tjera prodhuese, po të përdorim indeksin e prodhimit për frymë të popullsisë e konkretisht Polonia, si prodhuese e dytë në Evropë, me rreth 400 mijë ton në vit, realizon 1 ton bakër për 100 banorë, ndërsa vendi ynë rreth 1 ton për 200 banorë.
Nga viti 1991, nis  “strategjia” shkatërruesve e industrisë së bakrit
-Në periudhën 1991-1992 aplikohet pagesë papunësie në masën 80%.
-Nga viti 1992-1997 kemi veprimtari të industrisë në pothuajse tërë sektorët, me një nivel prodhimi në kufijtë e vetëm 30% të kapaciteteve përpunuese, mungesë strategjie për ecuri të degës, mungesë e investimeve për mirëmbajtje e rinovime teknologjike, kosto tepër të lartë përballë një konjunkture tregu të ulët etj.
-Viti 1997, e gjen të konservuar këtë industri, veprim ky i mirë, referuar ngjarjeve të asaj periudhe, megjithatë nuk shpëtoi pa u shkatërruar Uzina e Bakrit në Laç, e pjesërisht disa sektorë të tjerë.

Më tej kemi një eufori të qeverisë së majtë, duke u mbështetur në një “këshilltar të djathtë”(!), e cila menjëherë, në bazë të një programi joreal dhe pa asnjë oponencë, fillon punë në Uzinën e Bakrit Rubik. Mungesa e sinkronizimit të sektorëve, e në veçanti të minierave dhe fabrikave të pasurimit, me atë të shkrirjes dhe rafinimit, rivënia në punë e disa sektorëve jo rentabël, si dhe mos finalizimi i produktit në tela e kabllo, solli atë që paralajmërohej nga specialistët, dështim total, brenda një periudhe disa mujore. Ky program i kundërshtuar edhe nga specialistët, “groposi” plot 2,5 milionë dollarë të siguruar nga qeveria nga kontrata me kompaninë kanadeze “NEBEX”, duke humbur shansin për një riaktivizim gradual të atyre sektorëve që mund të përballonin konkurrencën në treg.

-Në një periudhë të shkurtër, mars 1998 deri në shkurt 1999, është punuar më tepër në gjendje “avarie: me programe provizore të improvizuara, duke thelluar detyrimet financiare, deri në fund të deklarimit të mbylljes së veprimtarisë.
-Maj 1999, struktura administruese “ALBAKER” rezultonte me rreth 8 milionë dollarë borxhe.
-Në vitin 2002 u arrit të jepen me koncesion disa sektorë të industrisë së bakrit, kompanisë turke “BER-ONER”. Kjo kompani dyshohet për shkelje të rënda të kontratës që ka lidhur me shtetin. E njëjta kompani ka në koncesion dhe vendburimin e ri të Munellës, i cili është studiuar nga shërbimi gjeologjik i Pukës dhe llogaritë kanë dalë shumë të dobishme, ai përfaqëson vendburimin më të madh polimetalor në Shqipëri. Në të, përveç trupave të bakrit e të zinkut, përvijohen edhe trupa te metaleve të çmuara duke i rritur shumë vlerën.