Vdekja e bardhë e klasës së vjetër

Shkrimtari dhe studiuesi Moikom Zeqo në këtë intervistë për gazetën ‘DITA’ shprehet se ka ndodhur tashmë një ndryshim i madh politik dhe social, në të cilin kanë ndikuar zgjedhjet e 23 qershorit në Shqipëri dhe emrat e kabinetit të ri qeveritar. Zeqo artikulon termin ‘vdekja e bardhë’ për klasën e vjetër politike, ku ai fut jo vetëm Berishën dhe Nanon, por edhe politikanë të tillë si Xhuveli, Islami, Ndoka, Gjinushi, Ceka, Milo e të tjerë. Një klasë e re politike ka lindur, sipas tij. Interesant është edhe konstatimi se bashkë me klasën e vjetër politike kanë perënduar edhe emrat e “opinionistëve” klientelistë që i shërbyen devotshmërisht deri në idiotësi politikanëve të vjetër…

– Zoti Moikom, janë shpallur emrat e qeverisë “Rama”, por qeveria “Berisha” ende është në fuqi dhe merr vendime. A nuk është një paradoks që të bën të mendosh?

– Shpallja publike e emrave të ministrave të kabinetit qeveritar Rama, (sipas nyjëtimit kushtetor të Qeverisë së Shqipërisë), të maxhorancës të krijuar mbas zgjedhjeve elektorale të 23 qershorit u bë. Kjo qe e domosdoshme edhe për shkak të qartësimit mbas gati pesë javësh të fitores plebishitare të së majtës, kur u shpall urbi et orbi brenda dhe jashtë vendit kjo fitore e pazakontë politike. Për një arsye (të mos arsyes) formulimi aktual kushtuetues në vend që të njihte krijimin e kabinetit të ri qeveritar jo më shumë  se dy javë menjëherë mbas zgjedhjeve, njeh zgjatjen e mandatit qeverisës së kabinetit parardhës gati 3 muaj mbas rezultatit final të zgjedhjeve. Është sicc thoni ju. një paradoks i çuditshëm që duhet rregulluar menjëherë  në  Kushtetutë se nuk ka kuptim as ligjor të mirëfilltë dhe as moral. Si mundet që qeveria e një ish maxhorance që ka humbur- këtë herë në mënyrën më të skajshme të jetë për 3 muaj pas disfatës një qeveri me mandat ligjor të plotë?  Ky konvencionalitet dhe ambiguitet kushtetues duhet ndrequr patjetër.

Tri muaj janë gati një e katërta e një mandati një vjeçar…

Pikërisht… Madje në demokracitë parlamentare si për shembull në Itali ka raste që një qeveri është njohur si qeveri legale në kronologjitë zyrtare të qeverive edhe për 3 ose edhe 2, apo 1 muaj. Pra nuk duhet të ketë një dualitet të panevojshëm dhe të kotë, domethënë kryeministri i zgjedhjeve të fituara botërisht të mos ketë për këto 3 muaj mandatin ligjor, kurse kryeministri që i ka humbur zgjedhjet  de facto e de jure të jetë njëkohësisht përsëri kryeministër de facto dhe de jure. Kështu ndodh në Shqipëri dhe kjo krijon një gjë të pakëndshme dhe  alogjike. Kjo pikë virtuale e Kushtetutës duhet të saktësohet për të shmangur anomalitë e vetë Kushtetutës. Veç të tjerave kjo kohë kaq e gjatë (e harxhuar në boshllëk dhe e pakëndshme) ka nxitur mediat dhe shtypin me të drejtë dhe më të padrejtë për të bërë “profecira”, hamendje, hedhje emrash nga më të ndryshmit në ruletin e “parashikimeve dhe mundësive pushtetore”. Tashmë kjo situatë spekulative mori fund me shpalljen e  emrave ministrorë. Kjo bën që ministrat e ashtuquajtur të kryeministrit të humbur Berishës të jenë thjesht  ende deri në shtator figura butaforike jo të legjitimuara. Përsëris: një kohë shumë e gjatë, e paarsyetuar. Dhe vendimet që janë marrë gjatë kësja kohe janë të gjitha vendime antiligjore. Të pazbatueshme, të pajustifikueshme. Kushtetuta i njeh legjitimitetin e akteve ekzekutive forcës fituese të zgjedhjeve,  jo forcës humbëse të zgjedhjeve. E djathta i ka humbur zgjedhjet dhe i ka fituar e majta. Kjo është përfundimisht e qartë.

– Mendoni se sfidat e qeverisë “Rama” do të jenë të mëdha ?

-Po, do të jenë shumë të mëdha dhe për më tepër të ndërlikuara, por gjithsesi sfida të përballueshme. Do të kemi një qeverisje tjetër, më të kulturuar, ndryshe nga qeverisjet e mëparshme. Problematika të thekshme do të ketë padyshim. Por do të jenë të kapërcyeshme.

– Cili është sipas jush efekti më i rëndësishëm i 23 qershorit?

– Në analizat e mia politike nuk jam marrë aq me emrat (ndonëse emrat kanë rëndësi padyshim) se sa me fenomenet substanciale. Klasa politike shqiptare e këtyre 22 viteve të një demokracie të brishtë dhe ambiguide ka demonstruar të meta disa herë të frikshme. Në shkrimet e mia e kam quajtur shpesh si klasa parapolitike shqiptare, ende të pa emancipuar dhe plot retrograde të totalitarizmit, te provincializmit politik, të korruptuar, të padenjë për qytetarët shqiptarë. Fitorja e 23 qershorit vuri një kufi të madh kronologjik. Në një vizion më të gjerë Rama (vota  popullore) do të hyjë në histori sepse e ka skualifikuar klasën e vjetër politike shqiptare. Ky është një fakt, duam apo nuk duam ta besojmë. Një ngjarje me tërë kuptimin e fjalës historike.

Në çfarë mënyre e ka skualifikuar? Pse e besoni këtë?

Me zgjedhjen e mençur të kabinetit të ri qeverisës klasa politike e dikurshme është në një vdekje të bardhë, pra pa të ardhme. Kjo duhet kuptuar qartësisht dhe në qetësi të plotë, pa asnjë pezm, ose krekosje të kotë. Është rezultati i një procesi të mirëfilltë historik. Në pension politik është tashmë jo vetëm Nano dhe Berisha (liderët historikë të së majtës dhe të së djathtës) por tërë kostelacioni i tyre përkatës. Funksioni i tyre në vendimmarrjet politike ka mbaruar përfundimisht, ndonëse mund të jenë ende në debatin publik – gjë krejt e vetëkuptueshme dhe normale.

Cilët konkretisht?

Janë shumë emra politikanësh, disa tepër të njohur, me kontribute, si Meidani, Moisiu, Topi, ose të tjerë si Gjinushi, Milo, Koçi, Malaj, apo edhe Topalli, Olldashi, Bode, Patozi, Bregu, Ngjela, Dule, etj, emra kryeministrash dhe ministrash të së djathtës dhe të së majtës, edhe nëse janë ende deputetë (disa nuk janë). Mos të flasim për figura të tilla si Xhuveli, Mediu, Islami, Ndoka etj. E kanë tashmë shumë të vështirë ta mendojnë ta hapur karrierën e tyre në ekzekutiv, pra koha politike për ta ka mbaruar, janë pjesë e historisë së kaluar të klasës politike shqiptare. Mendoj se e majta do të qeverisë të paktën dy mandate. Pra  bëhet fjalë për 8 vite, ku karrierat si deputetë nuk do të jenë të barazvlefshme me karrierat ekzekutive si ministra. Mbas 8  vjetësh shumë nga këto  figura të politikës aktuale do të jenë më të plakur, ndoshta do të binden edhe vetë se koha e tyre politike ka shteruar natyrshëm. Po e përsëris: 23 qershori shënoi mbarimin e një paradigme: dmth vdekjen e bardhë të klasës së vjetër politike shqiptare, duke lëne gjurmët në historinë virtuale të politikologjisë shqiptare, për të qenë subjekte studimi të tranzicionit të stërgjatur dhe kontradiktor. Analizat për ta  mund të mos rreshtin, por do të jenë gjakftohta, pa asnjë klientelizëm, servilizëm apo edhe pa optikën manikeiste-që nuk është optika shkencore. Klasa e vjetër politike nuk do të gjykohet nga ajo që protaganistët kryesorë do të thonë për veten e tyre, por nga ajo që do të thotë historia e papolitizuar dhe objektive për ta. Kjo është ligjësia e pashmangshme. Kështu historia mund të jetë një leksion mësimi dhe mençurie, ose një katarsis i pashmangshëm në të gjitha kuptimet. Kjo nuk është ndonjë gjëmë, është proces historik siç e theksova i natyrshëm, ndoshta dhe i vonuar mbas 22 vjetëve. Unë e shikoj këtë gjë pozitivisht. Kështu duhet të ndodhte dhe më në fund ndodhi.  Jemi kështu para një paradigme të re, të krijimit të një klase të re politike,të emrave të rinj të politikës. Kjo do të ndodhë në vazhdim në tërë spektrin politik,në të majtë , në të djathtë  dhe në qendër. Ky fenomen i ri është i domosdoshëm, por edhe jetik.

Ju besoni se ata do zhduken kështu vetë nga skena? Dihet sa joshës është pushteti publik në një vend si Shqipëria…

Askush nuk mund të mohojë që edhe politikanët e vjetër-nuk ua injoron kush përvojat por edhe pasionin e vazhdueshëm politik të marrin pjesë në debatin e përditshmërisë, të detajeve etj dhe të jenë elementë të klimës politike,por për shumë arsye kushtetuese nuk do të kenë peshë në vendimmarrjet e rëndësishme politike. Nga shumë pikëpamje fitorja plebishitare e 23 qershorit ka ndryshuar peizazhin politik,mendësitë, vizionin, përvojat. Ka nisur udhën një klasë e re politike, që duhet përshëndetur !

– Po në media si ka ndikuar 23 qershori, si e shihni këtë aspekt, cila është analiza juaj?

– Mendoj se bashkë me klasën e vjetër politike  kanë mbaruar tërë emrat e opinionbërësve të klientelizuar që u kanë shërbyer me devotshmëri dhe idiotësi emrave kryesorë të klasës politike të vjetër. Mund të lindi një klasë e re e gazetarëve dhe analistëve që të qëndrojnë mbi partitë politike, për të luajtur rolin e pushtetit të katërt, të kriticizmit konstruktiv .E shpresoj këtë gjë.

Mediat do të gjejnë (duhet të gjejnë) një ekuilibër të ri, për të mbijetuar. Sepse infiltrimi dhe sinkretizmi  më klasën e vjetër politike qe më tepër një dështim dhe mungesë dinjiteti profesional dhe mungesë e  ndërgjegjes qytetare.

* * *

Ata po ikin. Bëni që të mos kenë arsye të na rishfaqen

“DITA” vendos sot në fokus një intervistë të studiuesit Moikom Zeqo, i cili hedh i pari themelet e një debati interesant mbi efektet e 23 Qershorit:

A ishte ky moment politik, fillimi i fundit për një plejadë të tërë politikanësh në Shqipëri? Lista e emrave që rrezikojnë perëndimin e karrierës politike të përmendur kalimthi nga Zeqo në këtë intervistë, mund të jetë e paplotë, mund të jetë e fryrë por mund të jetë edhe e përpiktë.

Në diskutim nuk janë emrat por fenomeni që pritet të ushtrohet mbi një brez të tërë politikë-bërësish si pasojë e konfigurimit të ri politik të pas 23 Qershorit. Vota dha një mesazh të fortë për daljen e Berishës dhe kukullave të tij të PD-së nga skena, dhe më pas Edi Rama nuk përfshiu në ekzekutiv asnjë nga brezi i vjetër i PS-së.

Ky ekip i ri qeveritar përveç tiparit themelor që përfaqëson një ekip të ngushtë njerëzish të besuar të Ramës, mbart dhe tiparin e një ekipi të pa përlyer në histori skandalesh apo implikimesh korruptive në pjesën dërrmuese të tij. Nuk është pak. Sidomos për një fillim të mbarë. Fillimi i mbarë është vetëm gjysma e punës, thotë populli. Por kemi edhe gjysmën tjetër. Si do jetë ajo? Në varësi të këtij ekuacioni do të jetë edhe fati politik i dhjetëra politikanëve të “plejadës së riskuar” të pas zgjedhjeve të 23 Qershorit.

Ata do e kenë të garantuar kapitullimin e tyre, vetëm me kushtin që ekipi i ri të arrijë t’u tregojë shqiptarëve se sa të rënda dhe të shkuara dëm janë 20 vite “tranzicion” të kaluara me plejadën e hokatarëve të politikës së djeshme. Ky është një kusht jo dhe aq i thjeshtë, sidomos nëse mbajmë parasysh se Shqipëria në të gjithë historinë e shtet-formimit të vetë është karakterizuar nga nuanca të forta të kënetës elitare, pra të mos qarkullimit normal të elitave. Ndaj dhe kjo trashëgimi, është një degë e fortë ku plejada e vjetër ka ditur të mbahet gjithnjë, duke i shpëtuar çdo vërshimi nga lumi i votave. Shembullin më të freskët të “degës” e kemi nga zgjedhjet e fundit të bëra në Partinë Demokratike, ku Berishizmi, ndërroi fytyrën, duke zëvendësuar tiparet e egra të Berishës, me buzëqeshjen qumështore të Lulit. Për të ndryshuar fytyrën e Berishës duhej lumi i votave, qeveria e re e mori këtë lum, pasi populli ja dha, por për të ndryshuar modelin e Berishizmit duhet punë. Kanë shansin e artë për të zhbërë kënetën, nuk është pak.