Ulpiana ishte qytet i krahinës ilire të Dardanisë. Rrënojat e tij janë zbuluar afër qytetit të sotshëm Prishtinë në Kosovë.
Nga gërmimet janë zbuluar një pjesë e mureve rrethuese, rrënojat e një bazilike dhe një lëndë arkeologjike e pasur.
Gjatë pushtimit romak, në vendbanimin e lashtë dardan u vendosën qytetarë italikë dhe qyteti mori emrin Ulpiana.
Zhvillimin më të madh e pati në shek.III-IV. Pas tërmetit më 518 u rindërtua me mure të fuqishme dhe u zbukurua me ndërtesa të reja nga perandori Justinian, prandaj qyteti u quajt Justiniana e Dytë.
Qyteti vazhdoi të ekzistonte deri në fund të kohës së vonë antike.
———
Botuar në rubrikën Enciklopedi të gazetës DITA. Materialet e kësaj rubrike bazohen në të dhënat e Fjalorit Enciklopedik Shqiptar, botim i Akademisë së Shkencave
Ka qene ore ka qene.Ketu lindi Perandori i Perandorise Romake te Lindjes,,Justini,,xhaxhai i Justinianit te pare..
Ka pasur Biblioteka,Thiatro,.Po cfare ti them une grekafonit pellasgos,qe se kush mashtrues i ka thene,qe vetem greket kishin Thiatro.
Goxha qytet ne zemer te Dardanise me Ndertesa publike,me thiatro,stadiume,,biblioteka,terme,treg,
Mirepo po ti degjoje keto pellasgosi doi te thote:-Eshte grek.
Une do filloj nga e para ti shpjegoj se Iliret kane pasur qyteterim para grek,kane pasur edhe stadiume, madheshtore si ne Amantia,si ne Bylis,si ne Finiq,ka pasur edhe kisha paleokristiane Romane,qe nuk kane qene greke,.
Ky do me thote qe ju jeni muslimane ju kane sjelle turqit,.
Po ne kemi qene katolike romane,ortodokse bizantine,muslimane alequm selame dhe komuniste bolshevike me te kuq se Kremlini Moskes.
Po jemi po ata Iliret,Epirotet e lashte qe nuk na solli ketu as Roma,as Turqia,as Moska,.
Per te treguar kete o Pellasgos,,Shqiptaret e Kosoves JANE ATA QE E TRASHEGOJNE EMRIN E LASHTE ULPIANA,NE QYTETIN E SOTEM LIPJAN,sipas te gjitha ligjeve te shnderrimeve gjuhesore ne gjuhen shqipe.
Kjo ju mungon ju grekafoneve.
Ju emrat e quteteve dhe personave te Greqise se lashte,i keni marre nga librat dhe dijetaret evropiane dhe i keni bere tuajat.
Por nuk i trashegoni.
Ju mungon Linja e trashegimise nga brezi ne brez.sepse asnje vend i Greqise se lashte nuk trashegohet nga gjuha e folur e popullsise qe jeton sot ne Greqi,,
Sepse edhe gjuhen e keni TE INJEKTUAR NGA KISHA,.
Gjyshi jot pellasgos mund te kete folur copance,llaci-faci,ose shqip,,por greqisht nuk keni folur ne shtepi.
Kete ta garantoj une Demo,.
ore greku ti ka lene me letra thiatrot, shkrimet e kendimet (bile ju ka vene dhe emrat), po ne “pellazget” e vjeter cfare kemi lene pas vec mitologjise.
U l p i a n a
e kane shemtuar duke e quajtur Lipjan
Aty ai thote , qe e mori emrin Upjana nga romaket.ne vitin 300, kur u vendosen Latinet aty.
Por nuk eshte e vertete , sepse ai emer Ulpiana daton qe 200 vjet para Krishtit
Ama nuk ka asnje lloj kuptimi ne Shqip
Shume bukur ,
kur kemi edhe Argumente Hitorike
duhet te quhet poashtu ,ne emrin e vertete ,jo
ate te reduktur e nxjer jashte Origjinales !
Keshtu i heqim bukurine dhe Origjinlitetin . Do deshiroja shume ,
qe te risillet perseri ne Origjin ne emrin qe tingellon aq
bukur si nji melodi
Po Ulpiana eshte shume emer i bukur ,
Bashkia atje ta ktheje emrin e Lipjanit ne Ulpiane, sic beri Bashkia ne Kucove qe e ktheu emrin ne Dimal, qe eshte edhe emri i lashte i Kucoves
Ulpiana-Lipjan
Ulpiana, qe ne evoluimin e shqipes eshte bere Lipjan, ka qene qytet ilir.
Perse vihet ne dyshim.
Shkrimin nuk e kane patur jo vetem Iliret,por as Gjermanet,Iberiket,Thraket,Galet dhe kushurijte e tyre Keltet.
Edhe greket e lashte shkrimin e moren nga Fenikasit.
Romaket e moren nga Etrusket.
Shume popuj u zhduken,Ne Iliro-Epirotet jemi gjalle.
Por NE KEMI NE GJAKUN TONE NJE MARGARITAR. Kemi Linjen e trashegimise nga Iliro-Epirotet tek shqiptaret.Kete e verteton edhe kujtimi i emrit Ulpiana nga brezi nebrez,deri sa arriti ne kohen tone ne formen Lipjan.Kete emer mos e quani te shemtuar,,jooo eshte nje bukuri e gjalle,,nuk eshte KUFOME E VDEKUR.
Emrat e sotem te Greqise se Lashte nuk janew trasheguar nga brezi ne brez,.Jo Jane copu paste nga textet e bibliotekave,jane kalke,JANE SHABLLONE QE U STAMPUAN NE SHEK XIX.’Psh.Sikur emri Peloponez te kishte kaluar nga brezi ne brez per 2000 vjet ne gojen e grekeve,do te kishte pesuar ndryshime ne baze te ligjeve te shnderrimeve fonetoike ne ate gjuhe.Keto ndryshime nuk egzistojne,,sepse per 2000 vjet emri Peloponez nuk eshte permendur fare,..Aty ka jetuar nje popull jogrek qe e quante MORE.
Eshte njesoj sikur nje Megalloman Evropian,nisur nga Nostalgjia per Egjiptin e Lashte,ta quaje Kajron,,MEMFIS,Banoret arabe ne origjine beduine te Egjiptit te sotem ti quaje Egjiptiane te Lashte,,T`U NDERROJE GJUHEN(gjuha e Egjiptit te lashte ruhet nga shkencetaret),tu nderroje shkrimin arab,,te shkruajne me hielogrife si Egjiptasit e lashte,,Te varrosen me mumje dhe jo me qefin,,Te luten ne Tempull dhe jo ne xhami,,Te bejne Pelegrinazh tek Pyramidat dhe jo haxhillek ne Meke.
Kjo komedi,kjo maskarade,ky palacallek ndodhi ne Greqi ne shek XIX,me popullin shqiptar.
Kur erdhi cirku italian 10 vjet me pare,mora dhe niper e mbesa te shikojne cirkun.Mora dhe kameran po filmoja kafshet ekzotike.Me beri pershtypjen nje tufe me Zebra,qe qendronin pa levizur me nje deng kashte qe u kishte hedhur italiani,.E pyeta italianin:-Shume te urta keto zebrat,,rrine keshtu te bindura?
-Po cfare zebra?Jane gomere,por i kemi lyer me boje te duken si zebra.
Ja kete beri Prifteria dhe ca bira kurvash greke nga Stambolloi,me shqiptaret ne shek.XIX.
Gomeret i bene zebra me emrin Akil,Menelau,Themistokli,Agatheu,,,.
Tani nuk jeni me hajvane shqiptare,por jeni zebra greke,..
Dhe rrini urte,se do vije afendikoi nga Evropi,t`ju shohi.!
U vu nje mullar me kashte perpara dhe arberit,arnautet,arvanitet,rrine urte.Nuk kane pretendime per truall,nuk duan arsimim ne gjuhen e memes,nuk duan liri ethnike,veteqeverisje,liri besimi dhe liri shkollimi,.Tamam gomere te LYER BARDH E BLU.
ngnjiher ke to te tuat ,
por un mundet te them sot kaq ;
thjeshte je i madhe ,
edhe pse ktu s’i postojne komentet per ty
Nuk arrij te kuptoj persen !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Peloponezi sipas teje , eshte zhdukur per dy mije vjet , se ndryshe do kishte evoluar ,
dhe mund te quhej Pordhoponezi LOL hahaha , si Lipjani qe duket si emer budallai ,
O kopetent, po Gjuha greke eshte gjuhe e shkruar ne mijera vjet
dhe emrat nuk kane si te evolojne atje,
sepse greket kane pasur vijueshmeri, ne kulture ,
Por gjuha greke ka ndryshuar, sepse gjate shekujve eshte punuar nga filozofet, shkrimtaret, komedianet, dramaturget ,
shkencetaret etj etj dhe kjo ka sjelle ndryshimin dhe pasurimin e gjuhes greke, e cila lindi gjuhen Greke Klasike,
Pastaj nga pushtimet e ndryshme ajo gjuhe u zhduke , porse emrat greke te vendeve nuk ndryshojne ,
sepse Kishat e tyre, ishin biblotekat e tyre ,
qe ruanin autenticitetin e emrave dhe te historise se tyre,
por edhe e shtonin historine ne favor te popullit te tyre, duke na i rembyer neve historine tone dhe e hidhnin tek historia e tyre
Ndersa emri More, eshte emer qe ka dale ne vitin 1200-1300 kur vajtien pushtimet sllave .
sic edhe u ndryshuan
me mijera emra shqiptare te fshatrave , maleve, e fushave dhe qyteteve Shqiptare e greke,
si psh Berati, kuc, verdove, pickov, rockov lol, kurvelesh, smokthine, radhime, bistrice, bushtrice , vari leshte lol etj etj
Ne kemi me mijera emra sllave qe kane aty nje vijueshmeri 1,500 vjet,
atehere gjithe keto emra sllave ne Shqiperi, qe jane pa fund, ca tregon se ketu kane jetuar sllavet,
sipas Llogjikes tende te gjymtuar ?
Edhe emri jot i pjerdhur DEMO, eshte emer grek,
U bere ti nje rembythje interneti te ndryshosh historine e Greqise , me budalleqet e tua
Ai emri Lipjan aty , eshte ndryshuar ndoshta nga ndikimet e gjuheve te huaja, sesa nga rjdheshmeria e emrit Ulpiana,
Biles ky ngaterim emri nga Ulpiana ne Lipian, duket sikur eshte bere nga nje popull qe nuk e shqiptonte dot ne menyre te regullt .,
se sic duket nuk e kishte emrin e tij
kete emer Ulpiana dhe i ka rene shkurt Lipjan
Dhe sa per Iliret, Iliret kishin shkrim o mbushesi i topit .
Ishin Iliret ata qe jua dhane shkrimin Latineve, sic thote historiani me i mire i Perandorise Romake, Appiani.
Porse se si eshte zhdukur ai shkrim, nje zot e di,
por Appiani thote se ” Latinet e moren shkrimin nga Iliret’
dhe Iliret erdhen ne Ballkan nga Veriu i Europes , atje ku eshte Deti Baltik, sic thote perseri Appiani
Emri i detit Baltik eshte emer Ilir, qe do te thote Balte
Te pergezoj Demo respekt per mirekuptimin.
Ketyre grekafoneve qe mburren me emrat e nxjerre nga raftet e bibliotekave do tu them edhe dicka.
Kur mblidhen flamujt e betejave ata jane te rreckosur.,,te grire nga plumbat.Me i shemtuari eshte ai ME I BUKURI.
Te tilla jane toponimite e Shqiperise krahasuar me ato te Greqise.Toponimet tona jane te leckosura,cope e cike,sepse kane kaluar neper mijra vite NE PERDORIMIN E POPULLIT gjersa mbrriten ne ditet e sotme.
Emrat e Greqise se sotme,jane fillden ,te hekurosyra,te sapo dala nga magazina e lashtesise,,pa kaluar fare ato mijra vjet neper gojen e popullit.JANE TE PAPERDORURA..Prandaj farfurijne,pa levizur as pika,as presja nga emrat e Greqisew se lashte.;
Shih emrat e ngulimeve romake ne Gjermani.qe jane percjelle nga populli gjerman:Colonia-Keln;
Vindobonum-Vien;Monaco-Mynchen.
Greket e sotem i ngjajne atij palacos ne garen e Maratones,qe e marrin me makine 42 km.dhe e ndalojne para finishit.per te prere shiritin.
Fillden i hekurosur,pa piken e djerses.
Ti Raimond vlonjati aq i ke kapacitetet gjuhesore,historike,
Shkruaj ketu ne cilen veper,cilen fq,te vepres se tij Apiani ka shkruar qe Romaket e kane marre shkrimin nga Iliret?
NUK JE NE GJENDJE TE THUASH NJE GJE TE SAKTE.
Ngaterrohesh ne rrjeten e genjeshtrave qe sajon vete.Nje gjuhe qe nuk flitet nga Populli quhet gjuhe e vdekur..Latinishtja ruhet ne kisha dhe manastiret katolike te gjithe botes,.Ruhet ne Vatikan.,.Ka mijra libra dhe biblioteka.Por Vatikani nuk ka arritur deri me sot te binde as popullin e Romes,as popullin e Italise,as indiosit ne Xhunglat e Amazones,qe te flasin gjuhen latine,sepse keshjtu behen popull i zgjedhur si Romaket e lashte.Kete TURP e ka bere vetem populli arberor,ose si e quajne grekefonet,Arvanitas ne Greqine e sotme.
Cifutet per dymije vjet jetuan ne dhjetra shtete me besime,rraca,qyteterime te ndryshme.U skllaveruan,u poshteruan,u sakrifikuan ne Progrome dhe Olokauste deri tek kampet e perqendrimit,,poooor IDENTITETIN ETHNIK NUK E NDERRUAN KURRE..
Kete poshtersi ndaj gjakut te te pareve, e ka bere vetem populli Arvanitas ne Greqi.
Kjo ishte Tema e komenteve te mija.
Ti Rajmond Vlonjati me hidhesh sa tek Perandoria Romake,tek sllavizmat dhe tek Apiani.
Te siguroj se ti vetem emrin i ke degjuar Apianit.
Ju qe shkruani ketu jeni njerez qe nuk lexoni,
por une jam njecike ndryshe.
Kam pershtypjen se kam lexuar me shume se kushdo tjeter , ne cdo fushe .
Sa per Appianin, une Appianin e kam lexuar ne bibloteken kryesore te New Yorkut ne Manhattan, aty ne Briant Park,0Une nuk e mbaj mend ca faqe e ka thene ate per shkrimin Ilir
Por e gjen shume lehte ate fakt, pote lexosh kapitullin mbi Iliret
E kam lexuar komplet pjesen ku flet per Iliret , se pjeset e tjera nuk me duheshin
Shko ne Bibloteke dhe merr Librin e Appianit mbi Historine, Kapitulli ku flitet per Iliret .
Appiani eshte historiani me i mire per Iliret ,
Dhe aty do shikosh te gjitha fiset Ilire, por do shikosh edhe ,
kete fakt qe
Latinet e kane marre shkrimin nga Iliret, –Kete e thote Appiani hapur fare –Shko lexoje
Ndoshta Shqiptaret nuk e dijne kete fakt, se keta studjuesit tane nuk lexojne ne bibloteka te huaja, dhe besojne si budallenj ca thone historianet e huaj te sotem.
Mire me pare , por tani ruget jane te hapura, dhe studjuesit tane duhet te shkojne ,
ne keto bibloteka te zh’varrosin historine e lashte Shqiptare
Aty Appiani thote edhe Origjinen nga kane ardhur Iliret, dhe e nxjerr diku ne Brigjet e Detit Balltik
Dhe une kam lexuar nje studjues gjerman, qe thoshte se emri i Detit Balte eshte emer Ilir dhe ka kuptim ne gjuhen Shqipe,
dhe eshte plotesisht ashtu
Mirepo disa fjale Ilire qe perdoreshin ne nje rendtije krahasuese midis Gjuheve Indoeuropiane , nuk ishin te ngjashme me fjalet e Shqipes,
ose kishin ngjashmeri shume te vogel
Megjithse sic thoshte nje studjues i huaj, Iliret ishin fise te shumta dhe disa nga ato mund te mos kene folur gjuhen Ilire qe eshte e ngjashme me Shqipen
Ndaj eshte detyre e brezave qe do te vijne qe te germojne neper biblotekat e kryeqyteteve te Botes,
per te pare si ka mundesi qe eshte zhdukur shkrimi Ilir,
Duhet qe studjuesit tane te lexojne Appianin dhe ta paraqesin fjalen e tij si argument ,
se Shkrimi Latin ka qene shkrim Ilir
Sepse Latinet duke marre shkrimin nga Iliret kane marre edhe emra edhe fjale nga Iliret,
Se po te vesh re, shume fjale, si psh emri Amantia, duket si fjale Latine , por ka qene fjale Ilire,
Ne te njejten kohe kete fjale e kane vjedhur edhe greket duke krijuar paralele , qe nuk ka si te jene te verteta,
sepse nuk mund te kete pasur koloni greke , ne nje rrepire fshati ne brendei te Vlores,
sepse atje nuk kishte arsye te ndertohej Kolonia helene
Kolonite helene ndertoheshin buze detit, sepse aty behej jeta me e mire dhe kishte mundesi tregetie e levizje me t elehte ,
dhe kishin lidhje me ruget tregetare te lundrimit ,
jo neper rrepira malesh
Megjithate eshte e fshehur nga historia Ilire, shkrimi i tyre ,
si ka mundesi qe eshte zhdukur
Disa studjues te njohur europiane, por te koheve pas viteve 1800 ,
thone qe Iliret perdornin shkrimin Kujneform,
Mirepo kete fakt e hedh poshte Appiani–Stdujuesit Shqiptare ,
duhet te lexojne vepren e Apianit
Atje ka gjitheshka per Iliret,, sepse historianet greke edhe genjejne,
Sipas meje Greket, e kane ndertuar historine e tyre duke vjedhur historine e Ilireve te Jugut ,
ndersa Latinet kane vjedhur cdo gje Ilire …
Thote shume mire nje Komentues aty, qe Bashkia aty ne Lipjan ,
te marri vendim dhe ti vendosi Lipjanti emrin e tij origjinal Ulpiana,
qe eshte me te vertete emer shume meldioz dhe plot tinguj, plot jete
dhe do te jete nje ringjallje e aromes dhe e muzikalitetit te gjuhes Ilire
Nga studjues te njohur thuhet se latinet e kane marre shkrimin, perendite dhe numrat “romake” nga etrusket. Te vetmin shkrim te ilireve qe njohim deri tani eshte shkrimi i Mesapeve ne Italine e Jugut, ku jane zbuluar me qindra tabela shkrimi dhe qe sot e kesaj dite presin nje albanolog-mesapolog per t’i studjuar deshifruar dhe krahasuar me shqipen.
Ca studjues thua ti or aman !–Une po them Appiani e thote troc,
Latinet e kane mare shkrimin nga Iliret
Ndersa nga Etrsusket, Latinet kane marre emrat e perendive ,
JO shkrimin
Shkrimet Mesape jane me shkronja greke,
Une i kam lexuar ato dhe ato nuk kane lidhje fare me Shqipen,
megjithse disa fjale tek tuk kishin njefare ngjashmerie me gjuhen Shqipe ,
por gjithe te tjerat nuk kishin lidhje far me shqipen
Porse sic thone shume studjues te huaj, Ka shume mundesi qe Mesapet mund te mos kene folur gjuhen tradicionale Ilire ,
por ndonje gjuhe tjeter,
Pretendohet se Mesapet kane ardhur diku nga Devolli, sepse kishin disa amfoora dhe qypa qe prodhoheshin ne ate kohe ne Devoll
E thote edhe Neritan Ceka kete fakt
Studjuesit thone se , duke qene se Iliret ishin nje popullsi shume e madhe me fise te ndryshem , duhet te kete pasur nga ato fise aty qe kane folur gjuhe te ndryshme nga fiset e tjera Ilire
Dhe te tille mund te kene qene Mesapet dhe Japiget, kane folur ndpnje gjuhe tjeter