A mund ta tradhëtojë Atdheun një gjeolog?

I nderuar z.Thano.

Milto Gjikopulli lindi në vitin 1938 në Dhërmi. Mbaroi studimet për inxhinieri nafte dhe punoi në disa zona naftëmbajtëse të vendit. U arrestua më datën 25 mars 1975. Akuzat, sabotim ekonomik në fushën e naftës, agjitacion dhe propagandë me qëllim rrëzimin e pushtetit. Me vendim të Gjykatës së Lartë, datë 16.06.1976, dënohet me vdekje, pushkatim.

A mund të imagjinoni të tradhëtojë Atdheun një gjeolog?! Mund të më thoni një rast të vetëm në botë, që një gjeolog ka bërë një gjë të tillë?! Tradhëton një hajdut, një mashtrues, një qeveritar, një deputet a dhjetra deputetë, qeveri të tëra, si këto tonat, por jo një gjeolog, një naftëtar. Partitë tona me parrullat  “ik”  “eja”, pa dhënë llogari në presencë të drejtsisë, bëjnë tradhëti të madha.

Të ndjerin Milto Gjikopulli e vrau aliazhi parti-instruktorë, istruktorë lartë dhe poshtë.

Në Aktivin e Naftës, në Patos, guximtari Milto Gjikopulli bëri këtë deklaratë: Nëse është bërë punë armiqësore, dhe Partia e vërteton këtë gjë, atëherë ju nuk keni punë me të tjerët t`i merrni më qafë kot, se atë punë e kam bërë unë, pasi përgjegjësia është e imja… Gjithashtu nga salla e gjyqit shtoi: Nëse Partia e konsideron se puset, projektimet dhe kërkimet janë sabotuar, atëherë sabotimin e kam bërë unë…

Të gjithë e pranojmë, se gjeologjia është një shkencë shumë e komplikuar. Për sa kohë që gjeologu s’ka të dhëna, ai vepron me intuitë, bënë pëgjithësime, modele gjeologjike. Në studimet gjeologjike angazhohen disa shkenca të studimit të nëntokës. Sizmika është mbretëresha e studimit të nëntokës, por gjithmonë në vartësi të gjeologjisë. Gjithashtu njihet fakti shkencor, se,  në disa kushte tektonike të vështira, sizmika s’jep rezultate, ose të dhënat e saja merren  me rezervë. Por kjo s’do të thotë se zona s’ka interes për kërkim nafte. Këto raste janë provuar në botë, në kërkimet për naftë.

Milto Gjikopulli ishte një gjeolog shumë inteligjent, i lindur me intuitë gjeologjike. Shumë ekspresiv. Më kujtohet viti, kur u botua libri “Dimri i Madh” i Kadarese, Miltua e lexoi atë libër brenda një dite, në kohën që bënte stazhin e partisë ne ekspeditën sizmike të Mifolit. Librin e nisi në fushë aty nga mëngjesi dhe e mbaroi para se të ngrysej. Gjithashtu ai atëhere nisi të mësonte gjuhën Esperanto.

Miltua ishte me kurajo. Ai shquhej kudo ku ndodhej, bënte dialog shpesh  me ata të qeverisë kur zbrisnin poshtë. Guximtarët dhe kuriozët janë gjithmonë njerëz të zgjuar. Ai ishte i vëmendshëm. Lexonte vazhdimisht për gjeologjinë, për naftën, letërsi artistike. Sado që ne njerzit ham inat me njëri tjetrin, kush të shtiret më I zgjuar, kurrë nuk mund të bëhemi të gjithë njësoj, guximtarë dhe trima.

Miltua mbante lidhje të rregullta me ne të interpretimit sizmik te Drinosit sepse ishte autor në projektin e  vitit 1974. Ai vinte disa herë në ditë, ndërkohë që sizmika e kishte thënë fjalën e saj. Sado që grafikët i vizatuam si ikona, nuk mund të ndërtonim ngritje në gëlqerorë, ne thellesi. Në shkencat e tokës, si në gjthë shkencat konkrete, nuk ka ideologji, nuk ka marrëveshje si midis këtyre tonave, PS, PD, LSI…

Më kujtohet mbledhja, që u bë në Gjirokastër, aty në Drinos, ku kishte nisur puna për demontimin e sondës së pusit, i cili ishte projektuar për të kapur objektin e prognozuar nga Miltua. Sheshi u mbush me instruktorë, me oficerë të sigurimit të Fierit, të Gardës së Tiranës. Përgjonin makinat “Gaz-69” bashkë me lisat aty rrotull nesh. Mos harroni, ishte pragu i pranverës të vitit 1975, koha e tensioneve partiake. Sheshi i pusit ishte i mbushur me materiale ndertimi, me zhavor, me dërrasa dhe hekurishte, me tubo, me makineri… Sado që bënte akoma ftoht, pemët po e ndjenin ardhjen e pranverës, po bëheshin gati të çelnin.

Dikush dha komanndën të futeshim brenda. Vetëm në ketë rast i kam parë shqiptarët të jenë të rregullt, të futen ngadalë, të respektojnë njëri-tjetrin. Diçka si në ceremonitë mortore. Dhoma e brigadës së montimit, me stola linear, si ne salla burgu,  u fry shpejte si barku i një gruaje shtatzënë. Ajri kundërmonte erë të rëndë,  kishin tymosur edhe ata, që nuk e kishin zakon të pinin duhan. Presidiumi u vete zgjodh. Gjithçka u bë në heshtje, sikur ishim në një rit fetar. Në këtë qetësi u ngrit njëri nga ata të presidiumit. Kaloi mbi ne një vështrim gati për të na kositur së gjalli. Frikë, heshtje, hekur. Më bëhej sikur kulla e pusit do të shëmbej, dhe do të na zinte poshtë të gjallë të gjithëve… Po më 3 Shkurt të vitit 1975, Enver Hoxha, i kishte shkruar preludin  gjeologut Milto Gjikopullit, Ai në librin e tij me kapakë të kuq të rëndë,  “PËR NAFTËN, shkruan: “…Më ka bërë përshtypje të keqe  diskutimi që ka zhvilluar  në aktiv njëfarë Milto Gjikopulli…” Ka mjaftë rreshata në at libër për gjeologun Milto Gjikopulli, sikur ku burrë I shkurtër disa pëllmb, do ta shëmbte magjishëm Shqiperinë.

Ky pus do të demontohet, se është projektuar nga sabotatori Milto Gjikopulli, thotë kryetari I vetë zgjedhur I  mbledhëjes. Ne që ishim ngjeshur sallë, kërkuam me sy të gjenim ku ishte Miltua. Miltua që kishte hyrë si hije, ishte disa rradhe para meje, në të djathtë, pranë dritares.

Kur u bë pushim, Miltos iu larguan të gjithë, veç qielli lartë dhe lumi i Drinosit aty pranë nesh, që rridhete në hesap të vet. Miltua piu cigare njëra pas tjetrës aq shumë, sa tymi e pështjelloi, e bëri mistik. Që atë ditë unë nuk e pashë më gjeologun Milto Gjikopulli.

Mbas ngjarjes së Miltos, partia e Ndërmarrjes Sizmike na u versul edhe ne të ekipit sizmik, që kishim berë punime në Drinos, ku Miltua ishte autor për anën gjeologjike. Mbledhja u bë aty në katin e dytë, në këndin e kuq. Disa partiakë servilë m’u vërsulem edhe mua me motivin, përse unë nuk kisha qënë vigjilent ndaj “armiku Milto Gjikopulli”. Dhe më dënuan me motivin se unë “duhej t’i kisha kuptuar më mirë veprimet armiqësore të Miltos(!)”. Të gjitha këto janë në “Proces verbalin” e mbledhejs, nëse ai ruhet akoma.

Miltua kishte tendencë t’i zgjidhte shokët dhe kolegët, por ai nuk dijti të mbrohej prej tyre. Disa e përgjuan. Ai vet i zgjidhte edhe ata me të cilët do të pinte duhan. Ai i kapërcente lehtë dhe shpejt të rendomtit, që kishte përreth. Tek kolegët shpesh provonte vehten e tij. Miltua ishte energjik, por atë energji ai nuk e komandoi. E vërteta është se ai u bë shef i Grupit të Përgjithësimit në Institut, nga ku projektoheshin puset e naftës. Ai ngeli një gjeolog teorik, me aftësi teorike shumë të larta.

Kanë qenë edhe ligësitë brenda nesh, brenda intelektualve – thotë ish Sekretari i Komitetit të Partisë të rrethit të Fierit, Vangjush Kokonozi.-Sebepi ishte plani. Këtu qëndronte edhe e keqja mes konfliktit të specialistëve lart të KQ të PPSH-së dhe atyre të bazës. Ka qenë një luftë e hapur. Ata lart thoshin: “Ne kemi harta, kemi studime, dhe plani mund të realizohet”.

Kthehem në memorjen e atyre viteve… Ndjeja keqardhje për Milton.Në kulmin e kundervënieve Ai harroi ritmin e zakonshëm të ecjes nxitonte i shqetësuar nëpër atë rrugë të shkurtër, të ekspozuar dhe të survejuare që lidhte godinën e Institutit të Naftës me godinën e Sizmikës. Kushedi sa “shokë” do e kenë ndjekur që nga brenda xhamave!-gjykoj unë pas kaq e kaq vitesh. Miltua ishte aq i shqetësuar, sa nuk përshëndeste më shokët. Në gishtrinjtë e duarve ju ngjit nikotina, kurse nga  xhepat s’i shqiste dy tri paketa cigaresh. Nuk e shikoje më në “kafenen e Zinijes” e cila gjithmonë ishte plot, se ishte koha kur  kafeja  mbaronte shpejt.

Një gjeolog nuk mund të denohet se, po të ishte kështu, në botë do të ishin varur me mijra gjeologë. Monizmi i dënonte rëndë naftëtarët. Instruktorët krijonin brenda një nate skenare me përgjime, genjeshtra, intriga. Kurse ata lartë kaq donin dhe do ti amplifikonin.

Geologun Milto Gjikopulli e pushkatuan, bashkë me gjeologun Koço Plaku. Sistemi monist qëlloi vetven. Gjeologët nuk i ka vrarë deri më sot asnjë sistem primitiv apo modern, përveç atij tonit monist dje, dhe këtij sot gjoja demokratik. Ky i soçmi të vret pa ideologji, të vret me plumba qorrë, pa zë. Dje kishte nekrologji moniste, sot nuk shkruhet asnjë lloj nekrologjije…

Thonë se gjeologët Koço Plaku dhe Milto Gjikopulli janë ekzekutuar në Malin me Gropa, në lindje të Tiranës, pranë dy lisave afër njëri-tjetrit, me duart e lidhura prapa dhe në ballë currili i gjakut, pasi i kanë qëlluar nga afër me pistoletë në ballë.

Po le të kthehemi tek objekti që prognozoi gjeologu Milto Gjikopulli, në Drinos të Gjirokastrës. Kam dëgjuar se atje në Drinos shpoi më vonë edhe një kompani e huaj, por edhe ata dështuan. Pra, punimet për kerkimin dhe zbulimin e naftës nuk janë të lehta. Ato në shumë raste janë me risk.. Në një libër për naftën thuhet se, në një vend të Lindjes së Mesme u shpuan 73 puse, por pusi i 74 dha naftë.

Këtë zonë Kompania SHELL e ka marrë me koncesion, dhe ka planifikuar të bëjë punime sizmike. Pra, siç duket kjo zonë vazhdon të vlerësohet akoma si persepektive për kërkime hidrokarburesh. Duket se nuk është zgjidhur përfundimisht “fabula” e gjeologut Milo Gjikopulli, ka apo nuk ka naftë në Drinos të Gjirokastrës! Milton monizmi e pushkatoi, por ne s’e dimë saktë akoma, kush ishin dëshmitarët që e akuzuan për sabotimi apo për pikëpamje ideologjike të gabuara, siç e rrefen Enver Hoxha.

Gjeologu Milto Gjikopulli i ngjan një udhëtari, që nuk i doli rrugës në fund, sado që kishte energji dhe inteligjencë. E pengoi ideologjia moniste nëpërmjet instruktorve lartë e poshtë, egoizmi personal dhe ai shtetëror. Viktima të tilla kishte shumë në monizëm. Atëhere nafta qe më shumë se një poligon qitje. Këtë nuk duhet ta harrojmë kurrë! Sikure edhe gjeologun Milto Gjikopulli. Këtij gjeologu te pa testuar plotësisht në gjeologji, I ndryshëm nga të tjerët ne fytyrë, në mendime dhe në lapës, do ti shkonin për shtat fjalt e fillozofi Epikuri, që thotë, gjithkush del nga jeta ashtu siç ka hyrë.

Edhe sot vazhdon kalvari kundër naftëtarve dhe gjeologve. Sot, në këtë demokraci shqiptare, qeveritarët nuk të qëllojnë me plumba, por me harresë, se kështu e kanë më lehtë, të mos shkruajnë as dy rreshta nekrologji, të bardh apo të zezë. Ndërsa të parët, monistët shkruanin dy rreshta nekrologji, këta të kësaj demokracije nuk e bëjnë as këtë.

Në qytetin e Fierit, aty poshtë Spitali, shumë pranë rrugës për Patos, ishte një shtëpi aristokrate, një kateshe, ndërtuar bukur, me kopsht dhe pamje  karshi një fragmenti të qytetit. Ajo shtepi ishte e Dr. Gjergos, e vjerrit të Milto Gjikopullit. Sa herë që kaloja në atë rrugë për në punë e shikja atë me vemendje  se më kujtonte gjeologun Milto Gjikopulli.

Miq! Gjithmonë kur kaloni nëpër Shqipëri, shikoni ndonjë pus nafte, dhe aty pranë tij imagjinoni  portretet e Prof. Zuberit, Ing. Toptanit, gjeologut Koço Plaku, gjeologut Milto Gjikopullit…

Ahmet Çollaku