A ndodhet nën shantazh kompania celulare Vodafone?

Në një shkrim nga më të lexuarit në shtypin shqiptar, botuar në DITA, dy ditë më parë, dramaturgu i njohur Pëllumb Kulla, shkruante ndër të tjera për ish-kreun e qeverisë së rrëzuar nga shqiptarët në 23 qershor:  “…Ai ulurin për luftën që i takon të ketë tani me drejtësinë, se ka vrarë, se ka vjedhur dhe ndihmuar për të vjedhur, ka përçarë e po përçan ende shqiptarët, në tanët për t’u punësuar dhe të atyre, për t’u lënë pa punë; në biznesmenë për t’ua shtruar rrugën me dafina dhe në të tjerë për t’i  përvëluar me gjoba…”.

Fraza e fundit për biznesin, është më e rëndësishme se thjesht një frazë në një esse të bukur. Pas saj, fshihet një dukuri e shëmtuar: Përdorimi i institucioneve shtetërore për të zëvendësuar konkurencën e lirë private në treg, dukuri me pasoja të shumta zinxhir, në gjithë shoqërinë shqiptare. Ndaj historia që po botojmë sot, nuk është thjesht një histori biznesi.

Një “hetim i thelluar”

Në Mars të këtij viti, një institucion shtetëror, Autoriteti i Konkurencës vendos papritur të nisë një “hetim të thelluar” mbi kompaninë celulare “Vodafone Albania”, një nga investimet e huaja më të mëdha në Shqipëri.  Në fokus të hetimit të kompanisë ishin ata që quhen si numrat “Club”.  Sipas Autoritetit të Konkurencës këto lloj ofertash “e kanë bërë tregun të pabarabartë”. Normale? Vetëm në pamje të parë…

PLUS nis e kollitet…

Operatori i katërt që hyri në tregun e telefonisë celulare në Shqipëri ishte kompania “PLUS Communications”. Në vitin 2009, kjo kompani hyri në treg në një mënyrë shumë të dyshimtë, duke shfrytëzuar madje dhe imazhin e “Post Telekomunikacionit të Kosovës” gjatë garës, por siç edhe ndodh rëndom në Shqipëri, pas tenderit u zbulua se në fakt fituesi ishte dikush tjetër, një biznesmen shumë i dashur për “Familjen”, termi që ka nisur të përdoret gjerësisht për të tipizuar klanin e vogël afër Berishës që futi duart në gjithë pasuritë publike të vendit. Biznesmeni në fjalë është Samir Mane. Ai kontrollonte mbi 51 për qind të aksioneve të kësaj kompanie në kohën e fitimit të tenderit. Rreth vitit 2010 kompania nisi të hyjë gradualisht në treg. Por pas një viti në treg bilancet treguan se kompania jo vetëm nuk po fitonte por ishin rritur kostot dhe humbjet përgjatë një viti. E njëjta situatë u konstatua dhe për vitin 2011. Aksionerët vendosën që ta shisnin. Prej një viti u zhvilluan disa negociata për shitjen e kësaj kompanie, të cilët duket se paraqesin disa zhvillime interesante.

“Të lutem”, blije shtrenjtë…

Pasi aksionarët vendosën ta shisnin, nisën disa negociata paraprake me tre kompanitë e tjera celulare në vend “Vodafone”, AMC” dhe “Eagle Mobile”. Kjo e fundit e shfaqi që në fillim mungesën e interesit për të hyrë në negociata të thelluara ndaj dhe tratativat u vazhduan me dy kompanitë e tjera. Kompania ishte me humbje, por pronarët e saj donin të dilnin me xhepat plot nga transaksioni. Dhe duke qenë në lojë Samir Mane, këtë proces shitje e mbështetën dhe struktura të rëndësishme shtetërore, siç ishte Ministria e Transporteve dhe Telekomunikacionit. Të gjithë ishin në “sulm” që ta ndihmonin Samirin të arkëtonte 70 milionë eurot. Por 70 milionë euro nuk janë një fjalë goje. Ishte një shifër e pakonceptueshme dhe tepër e lartë për blerësit potencialë, aq më tepër që po blinin një dështim. Reagimi i Vodafone me sa duket nuk i pëlqeu aspak përfaqësuesve të Manes. Shpatullat i kishin të ngrohta dhe nisën të mendonin një tjetër lloj strategjie për të detyruar kompaninë “Vodafone” të bëjë një blerje të imponuar. Në këtë pikë futet në lojë Autoriteti i Konkurencës. Deri në momentin kur Vodafone nuk kishte refuzuar biznesmenin e Familjes, Autoriteti i Konkurencës i konsideronte korrekte të gjitha veprimet e Vodafone. Pas refuzimit për të bërë blerjen e detyruar të Plus-it, papritur Vodafone paralajmërohet për “hetime të thelluara”.

Autoriteti nis ofensivën

Pra, nga fundi i vitit 2012 kur u pa se negociatat për shitjen e PLUS-it ishin thuajse të dështuara papritur nis “hetimi” i Autoritetit të Konkurencës. Dhe sërish në Mars të këtij viti, i njëjti Autoritet nis “hetimin” tjetër për tregun me pakicë të kompanisë “Vodafone” pra për numrat “Vodafone Club”. Arsyetimi që i ka bërë Autoriteti nisjes së këtij hetimi të dytë është i paprecedentë. Sipas këtij  institucioni, hetimi i thelluar legjitimohet nga fakti se kompania “Vodafone” nëpërmjet ofertave të saj të cilat janë të leverdishme për publikun ka fituar shumë terren në treg. (!).

Paradoksale, sepse Autoriteti i Konkurencës, është një institucion që si rregull duhet të mbrojë sa më shumë të jetë e mundur xhepat e qytetarëve shqiptarë.  Roli kundër-pedal i Autoritetit është i qartë. Po a është i rastësishëm? Të dhënat sugjerojnë se Autoriteti është vënë në lëvizje pikërisht kur Samir Mane dhe kompania e tij PLUS dështuan të impononin shitjen e kësaj kompanie.

I njëjti Autoritet në disa raste ka aprovuar shitjen në të tretë të disa kompanive të tjera të Manes (psh. Euromax) duke mbyllur sytë dhe duke i kopsitur letrat me shpejtësi edhe pse në rastin e Euromax, një nga komisionerët, Koço Broka, hodhi dyshime për pastrim parash në këto akte shitje. Bëhet e qartë se Autoriteti i Konkurencës në të paktën dy raste ka qenë i prirur jo vetëm të favorizojë një kompani të Samir Manes, por edhe të godasë kompanitë e tjera në treg për llogari të Samir Manes.

KOMENT MBI RASTIN

Një institucion shtetëror që përdoret për shantazh ndaj një kompanie private. A është ky modeli që mban në treg konkurencën e lirë nga e cila përfitojnë më në fund çmime të ulëta qytetarët shqiptarë? Apo është modeli që shteti përdoret për dhunë kundër bizneseve të tjerë, në emër të bizneseve me përkrahje politike?

Një institucion të cilin Kuvendi e ka mandatuar për të mbrojtur xhepat e qytetarëve dhe tregun e lirë, Autoriteti i Konkurencës, nëpërmjet disa vendimeve të dyshimta ka dhënë indicie të forta se mund të jetë i përfshirë në favorizimin e një grupi interesi dhe goditjen e operatorëve të tjerë. Pra jemi në rastin kur Autoriteti që si rregull duhet të mbrojë tregun, bën pikërisht të kundërtën, e godet atë.

Kapja e institucioneve në këtë farë feje, është e frikshme. Përdorimi i tyre si kobure në duart e ish-Familjes në pushtet apo klanit të biznesit rreth saj, nuk është e para herë që ndodhë. Në politikë ka prodhuar atë dhunë verbale dhe fizike të urryer e të pandëshkuar ende, që njohim të gjithë. Por edhe në ekonomi ka bërë dëme kolosale: kompani e biznese të shumtë janë vrarë në heshtje këto vite, nga dyshja “pushtet-biznesmen pushteti”.

Dhe nuk janë çështje që u takojnë vetëm një kompanie biznesi. Shndërrimi i shtetit nga mbrojtës i qytetarit në të kunderten e rolit te tij, është tashmë një kulturë kanceroze që ka shtrirë metastazat në gjithë shoqërinë. Jo më larg se dje mësuam se si uniforma e gardistit me mbështetjen e Familjes  politike përdoret për gjoba. Lirimi i tij është një provë e fuqisë që kane strukturat e Berishës në polici dhe prokurori. Edhe fakti që një kompani biznesi gjigande vijon të shantazhohet është sërish provë e fuqisë që ka sistemi i gjobëvënësve  në institucione shtetërore. Pa çmontimin e këtij sistemi nuk mund të bëhet asnjë hap përpara.