Ajo që Genci dhe shokët e tij nuk e kanë kuptuar ende…

“Në kohën e mashtrimit universal, të tregosh të vërtetën përbën një akt revolucionar” – George Orwell               

Një opinion i ambasadorit amerikan në Tiranë, zotit A. Arvizu, se: “Zgjedhjet e 23 qershorit 2013 ishin historike dhe, po ashtu si ato të vitit 1992, ishin shumë të rëndësishme për Shqipërinë, pasi sollën ndryshimin”, ndezi shumë debat në qarqet politike dhe meditike të Tiranës. Fituesit e zgjedhjeve të vitit 1992, që janë edhe humbësit e zgjedhjeve të vitit 2013, u hidhëruan pa masë nga krahasimi i bërë. Ajo që të bën përshtypje nuk është hidhërimi, por përpjekjet e politikës për të shtrembëruar dhe keqinterpretuar disa të vërteta historike, që shumica e shqiptarëve të sotëm i kanë përjetuar. Merret me mend se çfarë shtrembërimesh, keqinterpretimesh dhe mashtrimesh bëjnë këta njerëz për ngjarje dhe epoka që ne s’i kemi jetuar.

Duke lënë mënjanë ndonjë individ të pajisur me emër që tingëllon si të anëtarëve të Mafjas siciliane dhe me guximin për të qenë deputet, megjithëse nuk vlen as për kryeplak katundi, i cili e quan revolucion ardhjen në pushtet me votë të lirë, më bëri përshtypje reagimi i zotit Genc Pollo. Në kundërshtimin e opinionit të ambasadorit amerikan, Pollo, ndër të tjera, tha se zgjedhjet e vitit 1992 “…shënuan ndarjen me një regjim totalitar komunist dhe nisjen e një epoke të demokracisë…”. Nuk është hera e parë që ndeshemi me përkufizime të tilla. Madje, edhe një gazetar serioz i gazetës “Shqip” kishte rënë në këtë grackë kur i kundërvihej Pollos, duke thënë se “Në 1992 ra diktatura dhe u rrëzua një diktator, ndërsa në 2013 ra një autokrat…”. Kam lexuar dhe dëgjuar deformues qëllimligj të historisë të thonë se ” Presidenti i parë i Shqipërisë pluraliste ishte Sali Berisha “, ndërsa e vërteta është se i tillë ishte Ramiz Alia.

Përcaktimet ose keqpërcaktimet e proceseve historike varen nga dija dhe nga karakteri i personave që i bëjnë. Genc Pollo bën pjesë në ata individë që kanë një kulturë më se të mjaftueshme për të çmuar të vërtetat historike, për të bërë krahasimet dhe dallimet, si dhe vlerësimet përkatëse. Ai ka një nivel të tillë intelektual që është në gjendje të orientohet drejt në kaosin e ngjarjeve, teorive dhe praktikave sociale e politike dhe të emërtojë drejt secilën prej tyre. Por, fatkeqësisht, Genc Pollo bën pjesë tek ata individë që, me dashje dhe për interesa të ngushta, individuale apo partiake, ka aftësinë dhe gatishmërinë të çorientojë të tjerët dhe t’iu japë ngjarjeve e fenomeneve interpretime të gabuara sipas interesave të grupit ku bën pjesë.

Historia e qeverisjes dhe e sundimit të Shqipërisë gjatë një shekulli, nga krijimi i shtetit shqiptar, ka dëshmuar se gabimet dhe fajet më të mëdha nuk janë bërë nga padija, por nga ligësia. Do të thosha se dija dhe karakteri janë në raport me njëra-tjetrën ashtu si pija alkoolike me enën në të cilën mbahet. Sa më e madhe sasia e pijes që futet në enën e prishur, aq më i madh është dëmi që iu shkaktohet përdoruesve të pijes. Genc Pollo i pati çuditur zyrtarët evropianoperëndimorë në vitet ’90 kur, një herë ua paraqiste Sali Berishën si demokratin më të madh dhe, pak vjet më vonë, si një diktator të vërtetë. Pasi kaluan edhe disa vite të tjerë, ata e panë Pollon pjesëtar të kabinetit Berisha dhe avokat të tij.

Le t’u referohemi fakteve historike për të parë se sa e vërtetë është se zgjedhjet e 1992 i dhanë fund regjimit totalitar dhe se aty nisi epoka e demokracisë (në të vërtetë të kapitalizmit, sepse fjala demokraci, në bindjen time, është thjeshtë një eufemizëm për kapitalizmin dhe se, siç thoshte Rouseau, “Demokracia as ka ekzistuar dhe zor se do të ekzistojë ndonjëherë”). Për këtë arsye, duhet të dimë dy gjëra: çfarë është Totalitarizmi dhe si paraqitej tabloja politike e Shqipërisë në mars 1992.

Përgjithësisht, të gjithë politologët mendojnë se një regjim është totalitar kur një parti e vetme sundon në mënyrë absolute të gjithë jetën politike e sociale të vendit dhe, veçanërisht degën ekzekutive të pushtetit, nuk lejon alternativat e tjera ideologjike e politike dhe përdor dhunën për t’iu imponuar shoqërisë. A ishte e tillë Shqipëria e marsit 1992? Kurrsesi jo.

Shqipëria ka qenë totalitare nga 1945 deri në dhjetor 1990 kur drejtuesit e regjimit, të imponuar nga rrethanat e brendshme dhe të jashtme, vendosën ta çmontojnë sistemin në mënyrën më pak të dëmshme (sipas tyre) për vendin dhe për ata vetë. Nga 100 anëtarët e elitës politike të partisë- shtet (Komiteti Qendror i PPSH), 98 prej tyre votuan për lejimin e pluralizmit politik, që donte të thoshte për ndryshimin e sistemit dhe kalimin e tij në kapitalizëm. Data 12 dhjetor 1990 shënon de jure rënien e sistemit politik njëpartiak komunist dhe kalimin në kapitalizëm, ndërsa data 31 mars 1991 shënon edhe de facto fundin e komunizmit dhe fillimin e kapitalizmit në Shqipëri. Lloji i sistemit politik nuk varet nga fakti se kush është në pushtet por nga struktura ekonomike dhe, veçanërisht, nga superstruktura politike e vendit.

Zgjedhjet e 31 marsit 1991 i dhanë opozitës antikomuniste mjaft mbështetje, por jo shumicën. Ato ishin zgjedhje pluraliste të certifikuara si të lira dhe të ndershme (free and fair) nga gjithë vëzhguesit ndërkombëtarë dhe të pranuara edhe nga opozita, ku bënte pjesë Genc Pollo. Ato ishin, siç thotë njëri nga drejtuesit e  protestave antikomuniste, zoti Shenasi Rama, “fatkeqësisht, të parat dhe të vetmet zgjedhje të lira në Shqipëri…”. Fakti që partia e Pollos nuk erdhi në pushtet me ato zgjedhje nuk do të thotë se regjimi i pas atyre zgjedhjeve ishte totalitar. Siç do të shohim, pushteti i mëparshëm vazhdoi të çmontohej me shpejtësi edhe pas këtyre zgjedhjeve. Gjithë pushteti lokal u riorganizua, pa zgjedhje fare, mbi bazën e përqindjeve që kishin fituar partitë politike në zgjedhjet parlamentare. Ky pushtet në shumë rrethe të vendit drejtohej nga PD. Ndërkaq, filloi privatizimi i ekonomisë dhe tregtia e lirë.

Kaq “totalitar”, “intolerant” dhe “diktatorial” ishte regjimi pas zgjedhjeve të marsit 1991, saqë partia fituese e Ramiz Alisë, megjithëse kishte fituar 2/3 e vendeve në parlament me zgjedhje të lira, pas një greve të instrumentalizuar të sindikatave, pranoi tërheqjen nga qeverisja dhe krijimin e një qeverie me pjesëmarrjen e të gjitha partive të opozitës. Madje, pas gjashtë muajve, edhe kjo qeveri, me këmbënguljen e Sali Berishës, i cili komandohej nga ethet për pushtet dhe orientohej nga kanale të fshehta të huaja, u zëvendësua me një qeveri teknike dhe u ra dakord që zgjedhjet e përgjithshme të bëheshin në mars 1992. Edhe mjetet e informimit publik ndodheshin thuajse tërësisht, në duart dhe drejtimin e opozitës.

Kështu pra, zgjedhjet e marsit 1992 e gjetën Shqipërinë me pluralizëm ideologjik dhe politik të ligjëruar dhe të zbatuar praktikisht, pasi ishin realizuar një palë zgjedhjesh politike të lira e të drejta dhe pushteti vendor u përkiste shumë partive. Faza e lirive dhe të drejtave për të shprehur mendimin, për t’u organizuar politikisht, për t’u grumbulluar etj. ishte kapërcyer më shumë se një vit më parë. Madje, një pjesë e drejtuesve kryesorë të nomenklaturës komuniste ndodheshin tashmë në burg. Rrjedhimisht, në mars të 1992 as që mund të bëhej fjalë për diktaturë dhe totalitarizëm. Diktaturat sillen si ato të Sirisë dhe të Egjiptit në ditët e sotme dhe kundërshtarët e tyre politikë nuk mund të vizitojnë “diktatorin” një herë në javë siç bënin Sali Berisha, Azem Hajdari, Neritan Ceka etj. në vitin 1992. Madje, po të krahasosh për nga toleranca regjimin e Ramiz Alisë të 1992 me regjimet pasardhëse të Sali Berishës, janë si dita me natën. Regjimi i Alisë nuk burgosi kundërshtarë politikë dhe as rrahu deputetë, siç bëri ai i Berishës. “Diktatori” Alia nuk dhunoi zgjedhje dhe as dogji redaksi gazetash apo burgosi gazetarë, siç bëri “demokrati” Berisha (Pollo ishte këshilltar i tij). Regjimi “totalitar” i Alisë, i vitit 1992, nuk përdori ushtrinë, avionët apo Lëndët Helmuese Luftarake, siç bëri apo tentoi të bënte regjimi “demokratik” i Sali Berishës. Alia dhe qeveritë e vitit 1992 nuk i dhanë pjesë të territorit shqiptar fqinjëve dhe as kishin kurrfarë ndikimesh mbi organet e drejtësisë siç kishte Berisha dhe regjimi i tij i viteve para zgjedhjeve të 2013.

Alia dhe kasta e tij, me disa protesta të thjeshta dorëzuan pushtetin totalitar në vitin 1990 dhe me ndonjë grevë urie dorëzuan pushtetin e fituar me zgjedhje të lira në vitin 1991. Ndërsa Sali Berisha dhe partia e tij (dhe e Pollos), megjithëse kishin dhunuar zgjedhjet e 1996 dhe e kishin çuar vendin në kaos me firmat piramidale të lejuara dhe të mbështetura prej tyre, shpallën gjendjen e jashtëzakonshme dhe e rizgjodhën President shkaktarin e krizës. Edhe pas humbjes së zgjedhjeve të 1997, vazhduan strategjinë e dhunës dhe kaosit duke djegur komisariate policie në Shkodër e Tropojë dhe duke marrë me dhunë pushtetin në shtator 1998 (jo me “çadra-pistoletë”, as me “stilolapsa-pistoletë”, as me “thika me helm”, por me tanke dhe artileri).

Zgjedhjet e vitit 1992 kishin rëndësi të madhe historike dhe politike, jo pse i dhanë fund diktaturës dhe totalitarizmit, por sepse, pas një kohe shumë të gjatë, iu dhanë mundësinë individëve dhe familjeve të shtypura e persekutuara nga regjimi komunist të fitonin të drejtën e qeverisjes qendrore dhe lokale. Shumë shpejt u pa se edhe kjo e drejtë dhe mundësi kishte mbi krye një “gardian” që kishte milituar 22 vjet në partinë komuniste dhe ishte bërë antikomunist për ambiciet e veta politike dhe jo për të drejtat e të shtypurve nga regjimi i mëparshëm. Mirë apo keq, ato zgjedhje duhej të sillnin atë rotacion politik që sollën. Ishte e domosdoshme.

Zgjedhjet politike të vitit 2013, ashtu si ato të 1992, ishin thjeshtë zgjedhjet politike të radhës. Në të dyja rastet rotacioni politik u krye nëpërmjet zgjedhjeve dhe jo revolucionit. Rëndësia politike e zgjedhjeve të vitit 2013 qëndron në faktin se larguan nga pushteti, me votë të lirë, një njeri dhe një grup njerëzish, që nuk kishin ndërmend ta dorëzonin pushtetin demokratikisht. Jetëgjatësia e mëtejshme e sundimit ishte e domosdoshme për ta edhe sepse kishin shpërdoruar pushtetin, kishin vjedhur e falsifikuar votat, duke shtrembëruar vullnetin e popullit, kishin vrarë protestues paqësorë, kishin futur në dorë thuajse të gjitha pushtetet politikë, ekonomikë e mediatikë. Mirëpo, ranë. Ranë nga pushteti, jo se deshën vetë dhe as nga zemërgjerësia e kryetarit dhe kupolës së tyre drejtuese, por sepse sasia e votave kundër tyre ishte aq e madhe saqë nuk iu la kurrfarë mundësie për të bërë çfarë kishin bërë shumë herë më parë.

Në vitin 1992 popullit shqiptar nuk i ishte hequr e drejta për të ndryshuar lirisht qeverisjen e tij, ndërsa në vitet e sundimit berishist një ndalim i tillë kishte ndodhur (shih edhe Country Reports 2012 te Departamentit të Shtetit). Dhe, një e drejtë kaq themelore i ishte hequr popullit shqiptar nëpërmjet falsifikimit dhe dhunimit te zgjedhjeve ku “Koka e trukimit është kryeministri i vendit…” (shih korrespondencën diplomatike amerikane të vitit 2009, bërë publike nga Wikileaks). Këto fakte të njohura gjerësisht duhet të ketë pasur parasysh ambasadori amerikan Arvizu kur, për nga rëndësia historike, i vuri në të njëjtin plan të dy zgjedhjet.

Ndryshimi midis këtyre dy palë zgjedhjeve qëndron në faktin se zgjedhjet e 1992 larguan nga pushteti ata që zgjedhjet e lira pluraliste i kishin ndaluar për 45 vjet por që i kishin pranuar para dy vitesh dhe i kishin realizuar më së miri para një viti (mars 1991). Ndërsa zgjedhjet e 2013 larguan nga pushteti ata që në vitin 1992 kishin ardhur në pushtet me parullat e pluralizmit politik dhe të zgjedhjeve të lira, që i pranonin dhe i pranojnë ato gojarisht, por që kanë bërë çmos për t’i penguar, shtrembëruar dhe dhunuar këto 21 vjet. Zgjedhjet e 1992 larguan nga pushteti ata që, më në fund, e kishin kuptuar se nuk ka dhe s’duhet të ketë pushtet të përjetshëm, ndërsa zgjedhjet e 2013 larguan nga pushteti ata që përjetësinë e sundimit e kishin qëllimin e vetëm politik.

Rëndësia dhe domethënia e rezultatit të zgjedhjeve politike përcaktohen nga koha dhe rrethanat në të cilat ato zhvillohen. Në këtë mënyrë duhen gjykuar edhe zgjedhjet e vitit 1992, bazuar në kushtet politike të Shqipërisë së atij viti dhe jo të Shqipërisë së viteve ’70 apo ’80. Arratisja nga realiteti është përpjekje për të deformuar të vërtetën. Zoti Pollo i këshillon të tjerët të respektojnë inteligjencën e tyre kur bëjnë gjykime të tilla, por duhet të ketë parasysh se, sado të lartë ta ketë njeriu koefiçientin e inteligjencës, kur i gjykon ngjarjet me pasion dhe i shtyrë nga interesat vetiake, do ta tradhëtojë dhe turpërojë inteligjencën e vet.

Ndodh rrallë, shumë rrallë, që periudha menjëherë pas zgjedhjeve të konfirmojë akoma më shumë domosdoshmërinë dhe drejtësinë e largimit të pushtetarëve të vjetër. Zgjedhjet e 2013  larguan nga pushteti një bandë që vetëm tri javë para dorëzimit të çelësave përvetëson dy prona publike dhe private dhe kërcënon se po protestoi ndokush, do i heqin bukën e gojës (statusin e ushtarakut) dhe, nga ana tjetër, e shpall koalicionin e ardhur në pushtet me votime të lira si “rrezik kombëtar”.

Humbja e pushtetit politik duhet të jetë një gjë normale në një sistem ku të gjitha palët i kanë pranuar rregullat e lojës. Ky fakt nuk përbën as turp as katastrofë. Turp dhe akt i padenjë është që për humbjen të fajësosh popullin (njëlloj si në 1991që fajësonin fshatarët dhe ushtarakët) dhe të mos pohosh asnjë gabim apo faj tëndin.

Ajo që Pollo dhe shokët e tij nuk kanë kuptuar ende është shkalla e lartë e neverisë dhe, madje, urrejtjes që shumica dërmuese e shqiptarëve ndiejnë ndaj gjithë sjelljes politike të Sali Berishës dhe klikës së tij. Ndërsa ajo që nuk kuptoj unë mund të përmblidhet në pyetjen: çfarë e shtyn Genc Pollon apo disa të tjerë si ai të bëhen avokatë të banditizmit politik të Sali Berishës? Ndoshta kanë të njëjtin moral, si Saliu-klient edhe avokatët e tij. Apo, edhe për shkak të moralit të njëjtë, mbi ta rëndojnë të njëjtat zullume?