Amanetet e Mehmet Shehut në ditën e fundit të jetës

Maliq Sadushi, Ish zv.ministri i Mbrojtjes nën Mehmet Shehun, edhe pas viteve 90-të ka qenë mjaft diskret në prononcimet për mediat, lidhur me periudhën e punës së tij me kryeministrin më jetëgjatë në historinë e vendit. Pas fundit të hidhur të Shehut, ai u degradua po nuk u burgos.

Por me mikun e tij Eqerem Osmënaj, ish.drejtori i Zbulimit të Ushtrisë, Sadushi që ndërroi jetë në vitin 2010, ka zhvilluar biseda të gjata lidhur me ngjarjet e diktaturës dhe mjaft momente të errëta të asaj periudhe. Këto shënime vijnë pikërisht si hedhje në letër e atyre bisedave dhe kujtimeve.

Në këtë pjesë, dy njerëzit me funksione të larta në diktaturë komentojnë letrën sekrete të Mehmet Shehut lënë Enver Hoxhës, ku e paralajmëron për rrezikun që do t’i vijë nga Jago (komentuar gjerësisht si Kadri Hazbiu) dhe Hrushovi (etiketim që i përgjigjet Ramiz Alisë).   

 

  Nga Eqerem Osmënaj

 (Vijon nga numri i kaluar)

 Ish-zv.ministri i Mbrojtjes Maliq Sadushi, duke rrëfyer për fundin e Mehmet Shehut më ka thënë:

Ka akoma njerëz në Shqipëri që u ka ngelur ora dhe thonë se Mehmet Shehu dhe grupet armiqësore i zbuloi Partia dhe jo Sigurimi i Shtetit, se Mehmet Shehu kish menduar qysh gjatë luftës për një Shqipëri Demokratike, sipas ditarit të gjetur në kasafortën e tij. Nuk mundet të besohet kurrë dhe s’ka asnjë shembull në botë që spiuni, të vërë në shërbim të tij fëmijët dhe gruan siç u veprua në rastin tonë… Jo kjo s’besohet kurrë..

***

E pyeta një ditë Maliqin:

Si e shpjegoni dënimin unanim të Mehmet Shehut më 17 Dhjetor 1981 në Byronë Politike?

Përgjigja e tij ishte:

Në mbledhjen e 17 Dhjetorit 1981 u gjykua Mehmet Shehu. Më 18 dhjetor 1981 na njoftuan vdekjen e tij. Ajo që ra në sy ishte mendimi unanim që u shpreh nga të gjithë, përveç Llambi Gegpriftit i cili doli në mbrojtje të Mehmetit. Në atë mbledhje aq të rëndësishme, ku Llambi ishte i sapopranuar në Byronë Politike, ka bërë një pyetje që unë e quaj tejet të guximshme për kohën. Pse e them këtë? Llambi tha një të vërtetë kur pohoi në atë mbledhje se “Mehmet Shehu ka punuar shumë dhe na ka ndihmuar shumë”. Por edhe Llambi e pësoi, e hoqën nga detyra e Ministrit të Industrisë… U dërgua në gjirin e “kllasës punëtore”… në Kombinatin e Autotraktorëve…

Unë pyes tani pas shumë vitesh:

Si mund të mos i vrasë ndërgjegjja ata njerëz, udhëheqës shteti… Nuk mund ta imagjinosh se si qëndronin aq të qetë e entuziastë që kish vrarë veten kryeministri dhe që u masakrua familja aq poshtërsisht e çfarë fituan “shokët” – gropën e zverkut.

Kohët të tilla qenë dhe pse ishte fat të ishe vëlla, shok, mik, bashkëvuajtës e bashkëfitimtar, nesër shokun, mikun, vëllain e bëje armik! Kështu ndodhi në Byronë Politike në gjyqin që i bënë Mehmet Shehut… burri që nuk u tremb as nga vdekja… Vetëm burra të mëdhenj mund ta bëjnë një akt të tillë si ai.

 

E pyeta Maliqin: Ju kini bindjen se Mehmeti vrau veten?

M’u përgjigj menjëherë:

Po. Vetëm burra si ai mund ta bëjnë një akt të tillë. Ai kishte një histori të lavdishme dhe e mbylli me nder historinë e tij. Nuk pranoi poshtërimin. Por lexoni letrën e fundit që la Mehmeti për t’u bindur se sa komunist ishte ai. Mehmet Shehu i dha fund jetës duke treguar të bëhej kujdes për të ruajtur Partinë, pushtetin, familjen se në udhëheqje ka njerëz të këqinj prej të cilëve duhet të ruhej… E këtë ia thoshte Enver Hoxhës!

Maliqi nxjerr letrën që e kishte të fotokopjuar dhe, pavarësisht se e kishte lexuar dhe ishte në brendësi të saj prej më shumë se 20 vjetësh, fillon e më tregon:

Shiko çfarë shkruan Mehmet Shehu në hyrje të letrës:

“Shoku Enver,

në librin “Kur lindi Partia”, në pjesën e shkruar me dorën tënde, ndër të tjera, më shkruaje: “Ti, i dashur Mehmet ke qenë dhe je një nga udhëheqësit e lavdishëm të Partisë, kurdoherë në ballë të çdo lufte, në çdo moment i gatshëm, i papërkulur e parimor për të mbrojtur popullin, Atdheun socialist, Partinë që na rilindi e na kaliti si udhëheqës revolucionarë, luftëtarë të papërkulur për komunizmin, shërbëtorë të devotshëm për popullin, për luftën e madhe që ti ke bërë e po bën si bir dhe si ushtar besnik i tyre, Partia dhe populli do të jenë mirënjohës. Unë, shoku yt më i afërt i halleve dhe i fitoreve të përqafoj. Enver 11 qershor 1981”.

 

Çfarë domethënë ky sqarim në fillimin e një letre që po vetëflijohej? Unë si Eqerem them se kjo vërteton besnikërinë e pakufishme që kishte Enveri ndaj Mehmetit, por edhe Mehmeti ndaj Enverit. Pse e them këtë? Ja çfarë shkruan në vijim të asaj letre Mehmeti:

 

“Në një shënim që më dërgove në 28 tetor 1981, në lidhje me projekt-autokritikën time që ta kisha dërguar, më thoshe që t’u bëja analizë elementëve negativë në karakterin tim, se aty do të gjeja edhe arsyen e vërtetë të gabimeve. Dhe i quajte “…disa elementë negativë të karakterit (tim), që shfaqen shpeshherë në punën shumë të frytshme që bëj për interesin e Partisë, që ti (unë) e do (dua) dhe lë jetën për të”. Po, shoku Enver, unë gjithmonë kam qenë i gatshëm për të lënë jetën për Partinë. Dhe pikërisht këtë po e bëj tash: po lë jetën për Partinë, për të të dhënë rastin e vetëm që më mbeti, ty, shokut, mësuesit dhe vëllait tim të dashur, unë, shoku yt më i afërt i halleve dhe i fitoreve, siç më ke quajtur me të drejtë, që të mësosh të vërtetën”.

 

Po a ka idealizëm më të madh se ky? A kishte dashuri më të sinqertë se kjo për udhëheqësin deri në vetëflijim? Është një letër me shumë nëntekste kjo…

E pyeta Maliqin:

Si shpjegohet që Mehmeti e përqendroi gjithë mllefin e tij të fundit ndaj dy figurave: Ramiz Alisë dhe Kadri Hazbiut?

Pasi u mendua pak, Maliq Sadushi më tha: Sepse ata të dy ishin arkitektët e eliminimit të tij. Dhe ja përse. Vazhdojmë me letrën testament të Mehmet Shehut:

 

“Unë po lë jetën për Partinë pa hezitim dhe gjakftohtësi, se s’më latë rrugë tjetër për të mbrojtur Partinë. Nga kush? Nga Jagua-gjarpër dhe Hrushovët që arritën, për fat të keq të Partisë, të të rrethonin, të manovronin për të të shkëputur përgjithmonë nga shoku yt i halleve dhe i fitoreve. Cilët janë këta (Jagua dhe Hrushovi shqiptar), të takon ty t’i gjesh, ata dihen, njihen.

Unë nuk heq “asnjë presje” nga gjithçka kam shkruar e thënë për ty si shok, si mësuesi im marksist-leninist dhe si vëlla. Por tash, që po ndahemi fizikisht, të them atë që nuk mund të ta thosha gjer sot, sepse kurrë s’më krijove kushtet të të thosha të vërtetën për ta. Unë nuk po vras veten, por më vrau Jagua intrigant, këlyshi i Koçi Xoxes e nxënës i tij, që me intrigat e tij të pështira, duke hyrë në aleancë tradhtie me Hrushovin që ju e konsideroni “të sinqertë”, të dy së bashku e me fijet e tyre do t’i bëjnë varrin Shqipërisë socialiste; atë që s’e bëri dot tradhtari Beqir Balluku e banda e tij, do ta bëjë nesër Hrushovi ynë, i cili, siç e kam dëgjuar me veshët e mi, por që kurrë nuk kam mundur të ta them se, ndërsa për gjithçka më kishe krijuar kushtet për të biseduar, për këta dy (Jagon-gjarpër, intrigant e karrierist dhe Hrushovin e ri), – pra siç e kam dëgjuar me vesh tha, kur u prishëm me Moskën: “Pse vetëm ne qenkemi të vetmit marksistë-leninistë?” Domethënë s’ishte dakord që u ndamë me revizionistët hrushovianë. Ju mos besoni këtë që po ju them, po të doni, kjo është puna juaj, por unë, duke mos pasur mundësi tjetër të zbuloj këtë komplot Jago-Hrushov, po veproj siç veprova. Këta sot hiqen si komunistë “të kulluar”, por nesër nuk do të jeni ju, Hrushovi do të kthehet nga Moska hrushoviane… Jo, shoku Enver, unë gabova për arsyet që thashë në autokritikë, unë kam edhe të meta në punë, por që të kem punuar për “dualizëm”(me ju!), për të vënë veten mbi Partinë etj., akuza të kësaj natyre që m’u bënë, këtë kurrë nuk e kam bërë, kjo ishte një akuzë e përbindshme që unë kurrë nuk e pranoj. Dhe autokritika ime nuk ishte alibi, por e sinqertë. Unë kam punuar gjithë jetën për Partinë, për popullin, kurrë nuk kam luftuar e punuar për “karrige”, për “nam”, për t’u quajtur “strateg”, për të dalë përpara Enver Hoxhës (dualizëm), për privilegje personale. Akuza më e rëndë që m’u bë nga Jagua e nga Hrushovi e nga të tjerë nën ndikimin e tyre ishte se unë gabimin e kam bërë “për të vënë veten time mbi Partinë”, se unë kultivoj “unin” për t’u dukur, domethënë kundër Partisë. Kaq shpejt u harruan luftërat që bashkë kemi bërë kundër armiqve të brendshëm e të jashtëm? Ju, personalisht, nuk më quajtët armik, por Jagua, Hrushovi e edhe të tjerë, duke më akuzuar se e vë veten mbi Partinë, praktikisht më kanë akuzuar armik.

E jo, shoku Enver, unë nuk jam armik, armiku është Jagua. A e mbani mend kur bisedonim një herë për fejesën e Skënderit në shtëpinë tënde, ku kisha ardhur të qanim hallin e atij gabimi politik që bëra unë, e të shoh se armiku gjithmonë është përpjekur për të futur pykat midis ne të dyve, domethënë për të përcaktuar udhëheqjen, e të përmenda Koçi Xoxen, Liri Belishovën e Çu En Lain? Ata s’mundën t’ia arrinin dot qëllimit. Edhe Beqir Balluku bëri të njëjtën orvatje, por s’ia doli dot në krye komplotit. Këtë herë ia doli në krye Jagua. Ju mund të ma quani si të doni, e keni vetë në dorë! Por unë po vdes për Partinë, për të të thënë amanetin e fundit: Ruaje Partinë dhe socializmin nga Jagua dhe Hrushovi se, ndryshe, pas teje këtu do sundojnë hrushovjanët dhe socializmi do të marrë fund. Po e dekonsiderove këtë që po them për Jagon dhe Hrushovin tonë, aherë unë s’të kam faj, i dashur Enver, aherë e gjithë përgjegjësia do të bjerë mbi ty. Unë e bëra detyrën time me të vetmen mënyrë, me të cilën m’u dha mundësia – vetëvrasja”.

Unë, Eqeremi, e kisha lexuar atë letër disa herë, por këmbëngula të mësoja ndonjë gjë më shumë rreth saj dhe sidomos për amanetet e Mehmet Shehut në çastet e fundit të jetës.

 

***

E pyeta një ditë Maliq Sadushin:

A është e vërtetë së Mehmet Shehu është censuruar?

Përgjigja e Maliqit ishte tepër befasuese:

Po, më tha, censurimi i Mehmetit është bërë pas vdekjes së tij. Dhe unë mund ta argumentoj këtë: Është bërë dhe është vendosur se ligji ynë nuk e lejonte pa kaluar 25 vjet, të publikoheshin materiale të tilla tepër sekrete. Por ka ndoshta ka edhe shkaqe të tjerë… Më 18 Dhjetor 2006 u bë e mundur publikimi i plotë i asaj letre sekrete të shtetit shqiptar! Në atë letër të fundit të Kryeministrit janë hedhur nga ai vetë “Amanetet” dhe shkaqet që çuan në vetëvrasje! Letra i drejtohej Enver Hoxhës me shënimin në krye:

“Ta hapi personalisht vetëm sh. Enver Hoxha e kërkush tjetër”.

Ndërhyra dhe e pyeta Maliqin: Letra tashmë është e njohur. Cila është përshtypja më e thellë që u ka lënë ajo letër?

Ke të drejtë, më tha, Ajo letër ka shumë paragrafe dhe nëntekste që të venë në mendime. Unë po veçoj amanetin e fundit të Mehmetit, kur i drejtohet Enver Hoxhës me këto fjalë:

 

“Edhe një herë: Amanet Partinë nga Jagua e Hrushovi! Partia jonë ka kuadro plot besnikë plot të tjerë.

Rroftë Partia jonë e lavdishme, me vijën e saj kurdoherë të drejtë, marksiste-leniniste! Rrofshi ju, të paktën sa të siguroni Partinë e socializmit nga Jagua dhe Hrushovi, dy komplotistët e sotshëm më të rrezikshëm dhe shumë e shumë vjet të tjera!

…Rroftë komunizmi! Poshtë reaksioni!

Amanet familjen time – Fiqreten, djemtë (përfshi dhe Skënderin dhe Bashkimin), fëmijët e nuset e djemve! Po të shihni se është interesi i Partisë, thoni se “Mehmeti vdiq aksidentalisht, duke manipuluar armët!” ose si të doni. Edhe armik po më quajtët, kam besim se asgjë s’mbetet pa u zbuluar nga koha, e vërteta s’vdes kurrë.

Po vdes i pafajshëm, më vrau Jagua i Shqipërisë!

Mehmet Shehu

17 dhjetor 1981”.

 

Në këtë moment, Maliqi përlotet: Ju e dini se si rrodhën ngjarjet dhe se sa u plotësuan këto amanete të Mehmet Shehut… Ishte një tragjedi jo vetëm për familjen e tij…

 

(Vijon)

Nesër do të lexoni:

 

-Mehmet Shehu një antijugosllav i vendosur. Përplasjet me Tempon dhe Mugoshën

-Vlerësimi i Stalinit për Mehmet Shehun në vitin 1947

-Kush e organizoi likujdimin e Mehmet Shehut?